Ingimundur Kjarval

Skýrslutökur eftir dóminn í Héraðsdómi

2007-10-09T18:40:00.000-07:00

.
Efnisyfirlit hér.

Index in English here

Þessi ljósmynd tekin sumarið 1968
af ljósmyndara Morgunblaðsins.
Heil syrpa til af þessum atburði.
Matthías Jóhannesen þá ritstjóri Morgunblaðsins
fór með gamla manninn í vinnustofuna hans í Sigtúni 7 og
að því er virðist hélt að honum áfengi til
þess að fá hann til að tala, gamalt bragð blaðamanna.
Þá um haustið á afi að hafa gefið innihald vinnustofunnar
munnlega og leynilega til Reykjavíkuborgar, þar á meðal
meira en 5000 listaverk. 29. janúar þann vetur var hann kominn á
geðdeild Borgarspítalans þar sem hann lést árið 1972.

ENDURRIT
ÚR
ÞINGBÓK
HÉRAÐSDÓMS REYKJAVÍKUR

Mál nr. V-2/2007
Beiðni um skýrslutöku fyrir dómi.

5. mars 2007

Ár 2007, mánudaginn 5. mars, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur háð í Dómshúsinu við Lækjartorg af Sigríði J. Hjaltested settum héraðsdómara settum héraðsdómara.

Fyrir er tekið
Mál nr. V-2/2007
Beiðni um skýrslutöku fyrir dómi.

Lagt er fram:

Nr. 1 Beiðni um skýrslutöku fyrir dómi dags. 23. janauar 2007.

Að hálfu sóknaraðila sækir þing Kristbjörg Stephensen hdl.

Að hálfu varnaraðila sækir þing Kristinn Bjarnason hrl.

Samkomulag er með lögmönnum um að vitnamál þetta heiti Reykjavíkurborg gegn dánarbúi Jóhannes Reynissonar Kjarval.

Þá kemur fyrir dóminn Jón Halldór Gunnarsson, kt. 010927-3819, Vesturbergi 138, Reykjavík.

Áminntur um sannsögli. Skýrslutakan er hljóðrituð kl. 13.21 til 13.41.

D: Lögmaður sóknaraðila gjörðu svo vel.

KS: Já Kristbjörg Stephensen spyr, Jón þú ert kallaður hér fyrir dóminn þar talið er að þú getir varpað ljósi á atburði sem gerðust haustið 1968, getur þú greint dóminum frá því í stuttu máli því sem gerðist þarna um haustið? V: Já ég get það, ég keyrði sendibíl og keyrði mikið fyrir borgina og var í 30 ár og haustið 1968 þá var mér sagt að fara inn í Breiðfjörðsblikksmiðju, ég man ekki alveg hvenær það var en ég held að það hafi verið í október og aðstoða Jóhannes Kjarval við að hreinsa út úr vinnustofu sinni uppi á lofti í Breiðfjörðsblikksmiðju sem ég gerði og þar vorum við saman í hálfan mánuð tæpan frá svona níu á morgnana til fjögur á daginn og hann rétti mér það sem hann vildi losna við og ég setti það niður í kassa og keyrði svo kassana jafnóðum niður i skjalasafn borgarinnar í Skúlatúni 2. Þetta gekk mjög vel hjá okkur samvinnan og hann var léttur og hress, við vorum búnir að kynnast dálítið áður og ja það er eiginlega ekki miklu við þetta að bæta nema þið viljið spyrja einhvers.

KS: Varstu einn við þessa vinnu með Kjarval eða voru fleiri þarna? V: Nei við vorum bara tveir og hann læsti alltaf að okkur.

KS: Þessi verk og munir, hvar sagðir þú að þeir hefðu verið, þessir munir og verk sem þið voruð að taka saman, hvar var þetta geymt? V: Allt svo áður en ég tók það?

KS: Áður en þú tókst það? V: Í vinnustofunni hans í Sigtúni, upp á lofti í Breiðfjörðsblikksmiðju

KS: Uppi á lofti? V: Já þar hafði hann vinnustofu og við hreinsuðum allt út úr henni á þessum tíma og fórum í gegnum allt og ég tök allt bæði rusl, gömul hálsbindi sem hann hafði þurrkað í málningu og svona.

KS: Kom fram þegar þið voruð að vinna þetta í hvaða tilgangi Kjarval var að afhenda Reykjavíkurborg þetta? V: Já sko hann nefnilega sem mér kom dáldið spánskt fyrir eða eyru að hann sagði alltaf við skulum gefa þeim þetta þó að það væri bara rusl.

KS: Og hann talaði um í staðinn fyrir að ætla að gefa, þá sagði hann við? V: Nei hann sagði ekki ég sko hann sagði alltaf við og eftir því sem leið á tímann þá varð alltaf léttara yfir honum það virtist létta yfir honum þegar hann var búinn að hreinsa þarna út og þegar við vorum búnir þá dansaði hann valspor raulandi fram að dyrum til að hleypa mer út með síðustu kassana.

KS: Ég held að það sé ekki fleiri spurningar af hálfu sóknaraðila.

D: Lögmaður varnaraðila gjörðu svo vel.

KB: Já það er Kristinn Bjarnason sem spyr, kannski fyrst að þú sagðist hafa ekið sendibíl á þessum tíma ekki satt? V: Já.

KB: Á hvaða sendibílastöð var að? V: Sendibílastöð hf.

KB: Hafðir þú eitthvað ekið fyrir Kjarval áður? V: Já ég hafði bæði farið með málverk og sótt í innrömmun og ég hafði farið með þegar hann var að selja málverk og fór með þau til að sýna þau.

KB: Varstu í einhverju vinfengi við Kjarval? V: Nei bara eins og ég var við alla kúnna.

KB: Greiddi Kjarval þá sjálfur fyrir aksturinn yfirleitt? V: Hann gerði það þá allt svo ekki eftir að ég kom í Breiðfjörðsblikksmiðju.
KB: En þarna áður en það kom að því greiddi hann þá bara samkvæmt mæli? V: Já, já.

KB: En í Breiðfjörðsblikksmiðju hver var það sem bað þig um að fara það? V: Verkstjórinn minn í áhaldahúsi Reykjavíkurborgar.

KB: Fyrirgefðu? V: Verkstjórinn minn sem þá hét Reynir Þórðarson í áhaldahúsi Reykjavíkurborgar eða Trésmiðju Reykjavíkur eins og hún var nú kölluð líka.

KB: En það var sem sagt starfsmaður Reykjavíkurborgar sem að? V: Sendi mig.

KB: En varstu þá í sem sagt varstu í starfi hjá Reykjavíkurborg eða sem sagt varstu að keyra langmest fyrir Reykjavíkurborg? V: Ég var eingöngu hjá Trésmiðjunni í 32 ár og keyrði þá fyrir öll fyrirtæki borgarinnar bæði skóla og barnaheimili.

KB: En nafnið var segirðu að maðurinn sem bað þig um þetta heitir Reynir? V: Ég tel alveg víst að hann hafi sent mig en það gæti líka hafa verið Ársæll Kjartansson sem var undirverkstjóri.

KB: Manstu hvenær þessi vinna hófst? V: Ekki upp á dag, þetta var um haustið.

KB: Þú hefur ekki haldið neina dagbók? V: Nei ég er löngu búinn að henda öllum vinnuskýrslum, ég skrifaði alltaf vinnuskýrslur en ég er löngu búinn að henda þeim.

KB: En þú manstu sem sagt ekki hvenær þú byrjaðir í þessu en manstu eitthvað hvenær þú laukst? V: Ég held, það er ekki alveg pottþétt upp úr miðjum október líklega uppundir 20. og ég held að það hafi verið fyrstu dagana nóvember sem að, ég man þetta ekki alveg upp á dag.

KB: En varstu sem sagt þarna alla daga alveg á meðan þetta stóð yfir frá morgni og fram á dag? V: Nei ég fór yfirleitt eftir morgunkaffi sem var klukkan níu og var til svona hálffjögur, fjögur en við unnum þá til tuttugu mínútur fyrir sex held ég.

KB: Þú lýstir því áðan að þú hefir farið með kassa á skjalasafn Reykjavikur, fórstu með einhverja muni eitthvað annað? V: Nei ekkert það var allt þar beint inn og ég hafði læstan bílinn á meðan ég bar inn, ég fór aldrei frá honum opnum og þetta var læst inni alltaf jafnóðum, maður sem tók á móti þessu Skúlatúninu.

KB: Aldrei farið á skrifstofu borgarstjóra? V: Nei,nei þetta fór allt inn á jarðhæðina í Skúlatúninu.

KB: Aldrei farið á skrifstofu borgarstjóra? V: Nei, nei þetta fór allt inn á jarðhæðina
í Skúlatúninu 2, herbergi vinstra megin.

KB: Hvernig var greitt fyrir þessu þjónustu og hver greiddi? V: Mér?

KB: Já V: Ég var eingöngu bara í vinnu hjá Reykjavíkurborg frá morgni til kvölds og ég gaf bara vinnuskýrslu eftir vikuna og svo var mér greitt eins og launþegunum hinum.

KB: Var það samkvæmt mæli eða? V: Nei það var fastagjald, við höfðum það líka fastagjald þegar við vorum í vinnu sem tók fleiri en einn dag.

KB: Greiddi Kjarval ekkert til þín? V: Nei ekki neitt.

KB: Veistu til þess að hjá Sendibílastöðinni sjálfri hafi verið haldin einhver dagbók eða einhver gögn um þessa vinnu? V: Örugglega ekki, ég var ekkert á stöðinni þennan tíma sem ég var hjá borginni þessi 32 ár, nema bara til að borga gjöldin mín.

KB: Fékkstu einhverjar gjafir frá Kjarval í tengslum við þetta? V: Nei ekkert.

KB: En manstu eitthvað sérstaklega eftir deginum 28. október 1968 í sambandi við þetta mál og þá hafi hugsanlega verið farið með eitthvað annað en í? V: Þennan tíma sem ég var þarna vorum við bara tveir þarna og hann læsti að sér að okkur er kannski réttara að segja af því að hann vildi vera í næði.

KB: Og voru engir aðrir bílstjórar sem keyrðu, sást þú líka um aksturinn? V: Nei ég varð ekki var við nokkurn bílstjóra eða nokkrar menn þarna sem komu inn allavega.

KB: Þú hefur ekki séð Alfreð Guðmundsson þarna? V: Nei.

KB: Ólaf Þórðarson? V: Nei ég þekkti þá báða.

KB: Sástu einhvern tímann Guðmund Alfreðsson þarna son Alfreðs Guðmundssonar?
V: Nei ég er ekki alveg með á hreinu hver það er en ég sá hann held ég örugglega ekki því að það voru engir þarna nema við tveir, við vorum bara í ró og næði í þessu.

KB: Manstu eitthvað eftir deginum 7. nóvember 1968? V: Byltingardeginum?

KB: Já. V: Nei ég man nú ekki eftir því.

KB: Manstu eitthvað eftir að það hafi verið rætt um að Geir Hallgrímsson borgarstjórinn fyrrverandi hafi komið þann dag? V: Hann kom ekki örugglega á meðan ég var þarna og þegar ég fór síðast þarna út þá var eiginlega ekkert eftir þarna inni nema eitthvaðc prívat dót sem hann átti sjálfur eða svoleiðis hann Jóhannes.

KB: En þú segir að Kjarval hafi sagt “við skulum gefa þetta” hvað taldir þú þá að hann ætti við þegar var verið að tala um “við” í því samhengi? V: Ég vissi alveg hvað hann átti við en mér fannst skrýtið að hann skyldi nefna mig í því sambandi en ekki bara ég ætla a gefa þeim þetta.

KB: En spurðir þú hann einhvern tímann að því eða sem sagt kom þetta fram með einhverjum skýrum og beinum hætti að allt það sem þarna færi út væri ætti að vera, að hann væri að gefa það til Reykjavíkurborgar sagði hann þér frá því eða hvernig gerðist það að í hvaða samhengi komu þess orð sem þú ert að lýsa? V: Þegar hann rétti mér hlutina sem ég átti að setja í kassa, ég setti allt í kassa sem rétti mér og náttúrlega ég tók ekkert nema það sem hann rétti mér.

KB: Þannig að þú manst það nákvæmlega að hann segir þetta svona sem sagt “Við skulum gefa þeim þetta” og eitthvað slíkt? V: Já það er svona með eldri menn að þeir muna best það sem að lengst er liðið í mörgum tilfellum.

KB: En manstu eitthvað að öðru leyti, hvernig kom Kjarva þér fyrir sjónir þessa daga sem þið voruð þarna, hvernig var heilsan svona? V: Ég var hissa á því hvað hann var léttur og ræðinn þegar við vorum þarna tveir.

KB: Og hvernig fannst þér heilsan svona koma, var hann heilsuhraustur eins og hann virkaði? V: Hann virtist vera það.

KB: En þú kannast sem sagt ekki við það að það hafi komið fleiri? V: Nei ég er alveg öruggur á því, ekki meðan ég var þar.

KB: Þekktir þú eitthvað til Þorvalds Þorvaldssonar leigubílstjóra eða þekkir þú eða þekkir?
V: Já, já, við þekkjumst enn.
KB: Og er vinskapur með ykkur? V: Við erum búnir að vera góðir kunningjar , við erum búnir að vinna saman í gegnum veislur hjá borginni, hann var varabílstjóri hjá borgarstjóra oft til að sækja fólk og skila fólki.

KB: Kom Þorvaldur Þorvaldsson eitthvað, manstu eitthvað eftir honum í tengslum við þetta? V: Nei ég myndi muna eftir því, hann kom ekkert þarna.

KB: Veistu til þess að Þorvaldur hafi verið að vinna fyrir Reykjavikurborg og borgarstjóra á þessum tíma’68, manstu eitthvað eftir því að því þú ert nú að vinna fyrir borgina, var hann að vinna fyrir borgina þá líka? V: Já hann var ekki stanslaust en til dæmis þegar voru haldnar veislur eða ráðstefnur og svona þá var hann yfirleitt alltaf með Jóni borgarstjóra bílstjóra þeir voru á tveimur bílum þá.

KB: En þekkir þú til Alfreðs Guðmundssonar á þessum tíma? V: Já, já ég var málkunnugur honum í gegnum vinnuna.

KB: Var einhver vinskapur á milli ykkar? V: Nei ekki frekar bara diplómatískar svona já eða nei eins og maður segir.

KB: En vannstu þá eitthvað fyrir, þurftir þú að eiga samskipti við hann í sambandi við þína vinnu fyrir Reykjavíkurborg? V: Nei það var held ég örugglega ekki, ég man ekki alveg hver var yfirmaður þegar Kjarvalsstaðir voru opnaðir en þá sótti ég á annað hundrað málverk út um bæ til að hafa á sýningunni þegar Kjarvalsstaðir voru opnaðir.
KB: Hafðir þú einhver samskipti við Alfreð þetta haust ’68 í sambandi við það sem var verið að gera í Sigtúni? V: Nei ekkert.

KB: En hittir þú Kjarval eitthvað aftur eftir að þú ert búinn að ljúka þinni vinnu þarna í Sigtúni? V: Ég held örugglega að ég hafi ekki séð hann eftir það.

KB: En þekkir þú eitthvað til Geirs Hallgrímssonar á þessum tíma? V: Já, já sem vinnuveitanda meðal annars.

KB: Og hafðir þú unnið fyrir hann beint eitthvað eða sem sagt hafðir þú þurft að eiga samskipti við hann í sambandi víð þína vinnu fyrir Reykjavíkurborg? V: Nei ekkert fyrir hann sjálfan?

KB: Ertu eitthvað tengdur Sjálfstæðisflokknum, flokksbundinn eða eitthvað slíkt? V: Ég er hvergi flokksbundinn.

KB: En eitthvað tengdur honum? V: Nei ekki heldur.

KB: þen þú ert samt ekki félagi þar en ertu eitthvað tengdur frímúrurum eða einhverjum slíkum samtökum. V: Nei.

KB: Þá langa mig til að spyrja þig að því, nú hefur þetta mál verið í gangi í alllangan tíma og af hverju, nú hefur það minnsta kosti á stundum sagt frá því opinberlega, af hverju þú hafðir ekki komir fyrr með þína vitneskju? V: Ég taldi mig ekki hafa neitt að segja en ég fyrirsögn í blaði sem varð þess valdandi að ég hringdi niður í Ráðhús og það var þess, undirfyrirsögnin var að hann hefði verið kominn út úr heiminum og það get ég aldrei samþykkt því hann virtist alveg heiðskýr þegar þetta var.

KB: En vissir þú eitthvað um hans heilsufar að öðru leiti, vissir þú eitthvað hvort hann var með einhverja sjúkdóma eða eitthvað slíkt. V: Ekki svo að hann minntist á það við mig og hann var alltaf a hreyfingu að skoða þetta og taka þetta til og.

KB: Ræddir þú það við einhvern áður en þú tókst þessa ákvörðun að hafa samband við borgina, ræddir þú það við einhvern sem hafði hugsanlega komið fyrir sem vitni í málinu á fyrri stigum? V: Nei ég ræddi það ekki við neinn.

KB: Þannig að þetta er sem sagt ástæðan að þú hefur samband við Reykjavíkurborg út af þessu og þú gerir þá af.....V: Ég gerði það að eigin frumkvæði, ég er einbýlingur og bara hef mínar ákvarðanir yfirleitt einn.

KB: Nú langa mig að bera undir þig hérna eða spyrja þig aðeins nánar út í gjaldtökuna það liggur hérna fyrir í málinu bréf sem að, þar sem Ólafur Þórðarson sem þú kannast við er það ekki? V: Ja bara lítillega í gegnum vinnuna.

KB: Bréf sem hann ritaði til Sveins Kjarvals þarna haustið 1968 þar sem hann er meðal annars að lýsa atvikum þarna í Sigtúni og þar er hann að lýsa samskiptum við Kjarval og meðal annars samskiptum sem snúa að því að Kjarval sé að spyrja piltana eins og þar er sagt og það er nú greinilega verið að eiga þar við einhverja bílstjóra eða einhverja slíka að eitthvað á þá leið að það segir “ Hvað kostar þetta piltar” þetta er sem sagt Ólafur er að skrifa þetta til Sveins “Hvað kostar þetta piltar” hann er að lýsa atvikum og þá hafi þeir sem eru þá bílstjórarnir sagt “við þurfum að skreppa út til þess að lesa mælana, ég heyri að annar sagði 175, krónur 175” ertu alveg viss um það að það hafi verið þannig í fyrsta lagi að þú hafir verið þarna einn á ferð miðað við þetta sem er Ólafur Þórðarson er að skrá þarna niður eftir samskiptum sínum við Kjarval og að það hafi verið greitt samkvæmt mæli þarna og Kjarval hafi komið að því verki sjálfur? V: Ég er með þetta hvorutveggja á hreinu því ég keyrði ekki eftir mælir á meðan ég var hjá Reykjavíkurborg þessi 32 ár það var bara fastagjald sem við megum taka eða máttum taka.

KB: Og þú ert þá með það á hreinu líka að það hafi enginn annar sem að þú vitir til komið nálægt þessum akstri eða þessum frágangi þarna? V: Ekki meðan ég var þar, ég er alveg með á hreinu. En hvað hefur skeð utan þess tíma get ég náttúrlega ekkert sagt um eftir að ég fór heim á kvöldin og svona en ekki í sambandi við þetta mál.

KB: Þú kannski manst þá ekki heldur hvenær það var fyrst, hvenær þú fórst með fyrstu kassa eða fyrstu muni niður í skjalasafn eða eitthvað annað til Reykjavikurborgar? V: Nei mér er ómögulegt að muna það svona nákvæmlega.

KB: Það er komið hjá mér.

D: Eru fleiri spurningar?

KS: Nei.

D: Þá er þetta komið

Víkur frá.

Vitnamálinu lokið.

Dómþingi slitið

Sigríður Hjaltested.

Vottur:

Hulda Júlía Sigurðardóttir.

---------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------

E N D U R R I T
Ú R
Þ I N G B Ó K
H É R A Ð S D Ó M S R E Y K J A V Í K U R

Mál nr. V-10/2007
Beiðni um skýrslutökur fyrir dómi.

Reynir Þórðarson bls. 2-7
Jón Árnason bls. 7-9

7. maí 2007

Ár 2007, mánudaginn 7. maí, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur háð í Dómhúsinu við Lækjartorg af Sigríði J. Hjaltested settum héraðsdómara.

Fyrir er tekið:
Mál nr. V-10/2007
Beiðni um skýrslutöku fyrir dómi.
Lagt er fram:
Nr. 1 Beiðni um töku vitnaskýrslna skv. 75. gr. sbr. 76. gr. laga nr. 91/1991.
Af hálfu sóknaraðila sækir þing Kristinn Bjarnason hrl.
Af hálfu varnaraðila sækir þing Vilhjálmur H. Vilhjálmsson hrl. og einnig er mætt Kristbjörg Stephensen hdl.
Þá kemur fyrir dóminn Reynir Þórðarson, kt. 311029-4529, Kirkjulundi 8, Garðabæ.
Áminntur um sannsögli. Skýrslutakan er hljóðrituð kl. 10.02-10.17.
D: Ég vil biðja Kristinn Bjarnason hrl. um að beina til þín spurningum fyrst.
KB: Já það Kristinn Bjarnason sem spyr, lögmaður dánarbús Jóhannesar Kjarvals sem rekur mál á hendur Reykjavíkurborg þar sem deilt er um eignarétt að listmunum og ýmsum munum sem voru fluttir úr vinnustofu Kjarvals í Sigtúni 7 í vörslu Reykjavíkurborgar haustið 1968. Nú að beiðni Reykjavíkurborgar kom eftir dómsuppsögu í héraði fyrir dóm Jón Halldór Gunnarsson sendibílstjóri og í skýrslu hans nefndi hann nafn þitt í tengslum við aðkomu sína að frágangi og flutningi munanna úr Sigtúni og þetta er tilefni þess að þú ert að það er óskað eftir skýrslutöku af þér hérna fyrir dóminum að þitt nafn kom þá fram í þessari skýrslu hans Jóns Halldórs. Nú þá kannski að spyrja þig bara fyrst að því hvort að þú kannist við þennan nefnda mann Jón Halldór Gunnarsson? V: Já, já frábær starfsmaður.
KB: Getur þú aðeins skýrt það hver voru tengsl hans við Reykjavíkurborg á þessum tíma 1968? V: Já ég get gert það. Nú hann var starfsmaður minn þar sem ég var forstjóri áhaldahúss Reykjavíkurborgar á þessum tíma, frábær starfsmaður og aðkoma okkar að þessu var þannig að Páll Líndal borgarlögmaður hann hafði heimild til þess að kveðja okkur til starfa og þar á meðal náttúrulega að ég skaffaði honum sendibíl og bílstjóra í þessa flutninga.
KB: Sem sagt þitt starf haustið 1968 það var að þú varst hvað yfirmaður? V: Forstjóri áhaldahúss.
KB: Og getur þú lýst því nánar hver það var sem að og hvernig það bar til að ... V: Já eins og ég greindi frá þá var Páll Líndal borgarlögmaður og hann tengdist þessu máli ákaflega mikið og það er hann sem biður um þessa þjónustu að fá sendibílinn og starfsmanninn til þess að flytja fyrir þá muni Kjarvals og teikningar og meðal annars fluttum við muni upp í gagnfræðiskóla Austurbæjar á þeim tíma og það var ansi mikið magn sem við fluttum inn þar og það var geymt þar ég man ekki hversu lengi en við urðum að skipta um allar skrár að þessum herbergjum þar sem þetta var geymt.
KB: Heldur þú að þetta hafi verið ... V: .. og Alfreð var í þessu líka.
KB: Heldur þú að þetta hafi verið haustið 1968? V: Ja í kringum það, ég þori nú ekki að staðfesta þetta alveg með ártalið en svona gekk þetta fyrir sig.
KB: Þarna 1968 sem sagt manstu eitthvað eftir því að Alfreð Guðmundsson hafi eitthvað komið að því að biðja um ... V: Nei það var í gegnum Pál sem að hann, hann vann í gegnum Pál.
KB: Já hver var það sem hafði samband við þig? V: Það var Páll.
KB: Sem sagt á þessum tíma? V: Já og tengdi okkur við Alfreð sem var frámunalega leiðinlegur maður.
KB: En manstu eitthvað hver fyrirmælin voru, hvað það var sem þú áttir að biðja Jón Halldór að gera? V: Það tengdist því að þeir biðja um hann til þjónustu að flytja þetta og hann er starfsmaður hjá mér með sendibíl og hann bara gengur í það.
KB: Getur þú eitthvað tímasett það nánar hvenær? V: Nei ég þori nú ekki að gera það en það hlýtur að vera á þessu tímabili sem Páll Líndal er lögmaður og þeir óska eftir þessu báðir tveir og Alfreð kom nú mest fram í þessu máli með flutninginn og ég kom í gagnfræðiskóla Austurbæjar þegar þetta var gjört bara til þess að líta á þetta og þetta var verulegt magn sem flutt var inn.
KB: Þannig að það sé nú skýrt að samkvæmt gögnum sem liggja fyrir í málinu þá ja það hefur að minnsta kosti ekki komið fram hingað til að munir hafi verið fluttir úr Sigtúni 7 og beint í gagnfræðiskóla Austurbæjar sem sagt haustið ´68 en ... V: Hefur það ekki komið fram?
KB: Nei það hefur hins vegar komið fram að það hafi verið gert sumarið ´71, getur verið að það ... V: Já þarna get ég geigað á ártalinu, ég skal játa það að ég get geigað ...
VHV: Vitnið hefur ekki fullyrt neitt um ártal.
KB: Nei, nei ég þekki það vel en ég vil benda á þetta bara ef að það kann að vera einhver, þetta er langt um liðið auðvitað og erfitt kannski að muna það nákvæmlega hvað gerðist frá ári til árs. V: Það var svo mikil umsýsla að maður skrifaði ekki svona niður hjá sér.
KB: En varðandi þennan flutning þessara muna og aðkomu Jóns Halldórs, fékkst þú einhver skrifleg fyrirmæli um þetta eða? V: Nei, nei aldrei nokkurn tímann. Þetta var bara beiðni og þjónusta sem við veittum borgarfyrirtækjum og Páll Líndal sem lögmaður borgarinnar hann hafði náttúrulega fulla heimild til þess að óska eftir þessu og það var eingöngu að hans tilmælum sem þetta var gjört.
KB: Minnist þú þess að það hafi eitthvað verið minnst á að Kjarval væri að gefa eitthvað í þessu sambandi? V: Aldrei nokkurn tímann, hvarflaði ekki að nokkrum manni. Ég heyrði aldrei nokkurn mann minnast á það að Kjarval ætlaði að gefa, aldrei.
KB: Taldir þú þegar þú varst að fá Jón Halldór í þetta að hann ætti þá að fara að aðstoða Kjarval við að rýma vinnustofuna að Sigtúni 7? V: Já í gegnum Alfreð og Pál Líndal, þeir voru lykilmenn í þessu.
KB: Var eitthvað rætt um það hver ætti að greiða fyrir þjónustu Jóns Halldórs? V: Ja það var nú auðséð sko borgin biður um þetta og Páll Líndal hefur .... því og hann hefur heimild og þar af leiðandi er þetta bara gjört.
KB: Hafðir þú einhver afskipti af því á þessum tíma að því að þú minnist að hvert ætti að fara með munina allt svo fyrirmæli um það? V: Nei, nei það kom ég hvergi nærri enda enga heimild til þess.
KB: En varst þú í einhverjum, manstu eftir að hafa verið í einhverjum samskiptum við Jón Halldór Gunnarsson á meðan hann vann að þessu verki? V: Hverju?
KB: Manstu eftir að hafa verið í einhverjum samskiptum við Jón Halldór Gunnarsson á meðan að ... V: Bíddu hvað áttu við?
KB: Á meðan hann er að vinna þetta verk þarna niður í Sigtúni? V: Nei, nei honum var bara falið þetta af minni hendi að þjónusta þessa aðila sem hann gjörði áreiðanlega mjög vel, mjög hollur og góður starfsmaður.
KB: En þú sem sagt heyrir það aldrei á þessum tíma og þessum árum neitt um það að Kjarval hafi verið að gefa þetta? V: Fráleitt, alveg gjörsamlega fráleitt. Það minntist ekki nokkur maður á það, hvorki Alfreð né Páll Líndal að það stæði til að gefa borginni þetta, bara ekki í myndinni.
KB: Þekktir þú eitthvað til persónulega til Kjarvals? V: Ja ég er nú borinn og barnfæddur í Reykjavík svo maður sá nú manninn oft. Ég kynntist honum lítillega bara svona.
KB: En hafðir þú einhver samskipti við Kjarval þarna haustið ´68 og ´69? V: Nei aldrei.
KB: Og þú komst sem sagt ekki í Sigtúnið út af þessu verkefni? V: Nei.
KB: En þú hefur væntanlega þekkt, þegar Geir Hallgrímsson var borgarstjóri á þessum tíma ekki satt? V: Jú, jú.
KB: Og væntanlega þurft að eiga einhver samskipti við hann í því starfi? V: Já ég hafði mikil samskipti við hann.
KB: Kannski aðeins bara ef þú myndir lýsa því hvernig hann kom þér fyrir í störfum sínum sem borgarstjóri til dæmis hvort hann hafi haft formlegheit í hávegum og kannski kurteisi? V: Frábær, alveg frábær.
KB: Og var hann formlegur yfirleitt í samskiptum? V: Já hann var það, mjög svo.
KB: En þekkir þú eitthvað til Þorvaldar Þorvaldssonar leigubílstjóra? V: Nei ja ég veit bara hver hann er og búið.
KB: Vissir þú eitthvað til þess að hann starfaði eitthvað fyrir Reykjavíkurborg eða borgarstjóra á þessum árum? V: Það má vel vera en mér var ekki kunnugt um það en Geir var mjög solid maður, mjög svo.
KB: Kannski bara að lokum, hafðir þú einhver samskipti við eða ræddir þú þetta mál eitthvað við Jón Halldór Gunnarsson eftir að hann hafði lokið starfinu? V: Nei þetta voru miklar annir á þessum tíma og honum var svo vel treystandi að það gekk allt eins og smurð vél sem hann tók að sér.
KB: Takk fyrir.
D: Þá mun lögmaður varnaraðila Vilhjálmur Vilhjálmsson spyrja þig.
VHV: Þessi flutningur, getur vitnið skýrt eða kannski aðeins að skerpa á því að það er Reykjavíkurborg sem sér algjörlega um þennan flutning? V: Já.
VHV: Húsnæðið sem að þessir munir voru fluttir í, var það húsnæði í eigu og á vegum Reykjavíkurborgar? V: Já á þessum tíma á bæði ríkið og Reykjavíkurborg gagnfræðiskóla Austurbæjar.
VHV: En það húsnæði var sem sagt, þetta var flutt þarna á vegum Reykjavíkurborgar? V: Já.
VHV: Í húsnæði sem borgin útvegaði? V: Já við sáum alveg um það.
KS: Þegar þú segir að Geir Hallgrímsson hafi verið mjög formlegur í samskiptum, hvað áttu við með því? V: Ja ég á við með því að það er náttúrulega að vera formlegur að vera mikill ... í allri framkomu, orðheldinn og kurteis.
KS: Orðheldinn og kurteis maður? V: Já.
KS: Þegar þú lýsir því yfir að það hafi ekki verið í huga nokkurs manns að Kjarval hafi gefið Reykjavíkurborg þessi verk að þau hafi verið flutt í þeim tilgangi, á hverju byggir þú þá afstöðu þína? V: Ja ég hafði nú viðtöl við þessa menn og stafað mikið með þeim og ég hefði átt að heyra það á þeim á þessum tíma hefði það staðið til.
KS: Vannstu mikið með starfsfólki borgarskjalasafns? V: Já ég vann mikið með þeim og sérstaklega með Páli á þessum tíma því hann var í þessu listaverka og menningaliðinu og við fluttum oft ýmislegt annað fyrir hann og þess vegna hafði ég mikið samband við hann.
KS: Getur þú gert greinarmun á því þegar þú hugsar tilbaka hvort að Páll er að biðja þig um að flytja þetta úr vinnustofunni í Sigtúni og niður í Skúlatún eða hvort hann er að biðja þig um að flytja þetta frá Skúlatúni og upp í Gagnfræðiskóla Austurbæjar eða úr Sigtúni og upp í Gagnfræðiskóla Austurbæjar eða manstu bara eftir flutningunum? V: Bara flutningunum.
KS: Þú manst bara eftir flutningunum ekki hvaðan og hver og nákvæmlega hvenær? V: Nei maður verður bara að geta sér til sko.
VHV: Ef ég skil vitnið rétt þá hafði vitnið ekki nein bein afskipti af þessum flutningum annað en að koma þeim á það er að segja útvega starfsmann félagsins? V: Nei, ég snerti ekkert og til þess að skýra þetta frekar þá var þetta bara starfsmaður minn sem ég fel að gera þetta og hann gerir það frábærlega vel.
VHV: Nákvæmlega þannig að vitnið fer ekki á staðinn, vitnið hefur ... V: Ja ég var tilneyddur til að fara upp í Gagnfræðiskóla Austurbæjar vegna þess að við urðum að skipta þarna um skrár það var gerð krafa til þess og ég fékk mannskap til þess að gera það og nánast að vakta þetta því þetta voru náttúrulega mikil verðmæti það sáu það allir.
VHV: En það er sem sagt rétt skilið að vitnið hafði ekki bein afskipti af þessum flutningum og ekki bein samskipti við neinn sem að þeim komu, Kjarval? V: Jú hina alla, ég hafði náttúrulega samband við Jón ...
VHV: Já ekki í sambandi við sjálfa flutningana sem eða þegar þeir gengu fyrir sig úr einum stað í annan? V: Nei ég gerði það ekki.
VHV: Takk það er ekki fleira.
KB: Kannski ein spurning bara eftir því sem hægt er að fá það skýrt fram það kemur þá bara í ljós, manstu eftir því hvort að þessir flutningar eða beiðni um að sjá um flutninga hvort að það var bara í eitt skipti, eitt tilvik eða hvort að það geti verið að það hafi verið tvö tilvik sem sagt að það hafi verið ... V: Já ég held að það hafi verið tvö eða jafnvel þrjú, þetta var svolitlir snúningar í kringum þetta allt saman og eftir að ég var búinn að gefa heimild um að þjónusta þá þá fór það nú ekki alltaf í gegnum mig.
KB: Þannig að það er mögulegt sem sagt að þú hafir fengið Jón Halldór í þetta ´68 ... V: Já hann hefði áreiðanlega ekki gert það öðruvísi en með mínum tilmælum.
KB: En getur verið að hann hafi verið fenginn aftur að þú hafir fengið hann aftur í þetta sumarið ´71? V: Já.
KB: Upp í Gagnfræðiskóla Austurbæjar? V: Já, allt svo Jón hefði ekki gert neitt nema að ég hefði beðið hann um það, það eru hreinar línur.
KB: En getur þú gert einhvern greinarmun á því hvernig það bar til þá ´68 og ´71 hvort að það var sami maður frá borginni sem bað um ... V: Já það er Páll Líndal svo framarlega að hann hafi verið í því starfi lengi, er það vitað hvað hann var lengi?
KB: Ja hann er væntanlega í starfi ´71 en ég er ekki alveg klár hvernig var ´68.
VHV: Það var Páll Líndal sem hafði samband.
KB: Ja vitnið náttúrulega vitnar bara um það sem hann man þannig að ef hann man það ekki þá er auðvitað hægt að finna upplýsingar um það annarsstaðar. V: Já það er náttúrulega hægt að finna það hvenær Páll Líndal lætur af störfum.
KS: Við eigum þær upplýsingar hjá borginni, við finnum út úr því.
D: Eru fleiri spurningar?
KB: Nei takk.
D: Þá er þetta komið, þakka þér fyrir.
Víkur frá.

Þá kemur fyrir dóminn Jón Árnason, kt. 030931-3009, Sléttuvegi 13, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli. Skýrslutakan er hljóðrituð kl. 10.18-10.25.
D: Gjörðu svo vel.
KB: Já Kristinn Bjarnason heitir ég og er lögmaður dánarbús Jóhannesar Kjarvals listmála. Nú tilefni þess að þú ert boðaður hingað til að gefa skýrslu fyrir dómi er að dánarbúið rekur mál fyrir dómstólum á hendur Reykjavíkur þar sem deilt er um eignarrétt á listmunum og ýmsum munum sem voru fluttir úr vinnustofu Kjarvals að Sigtúni í vörslu Reykjavíkurborgar haustið 1968. Nú að beiðni Reykjavíkurborgar kom eftir uppsögu dóms í héraði fyrir dóm til þess að gefa skýrslu Jón Halldór Gunnarsson sem var sendibílstjóri. Í skýrslu hans var þitt nafn nefnt ef ég man rétt í tengslum við spurningar um Þorvald Þorvaldsson leigubílstjóra og það er kannski bara fyrst að spyrja þig hvort þú kannist við Jón Halldór Gunnarsson? V: Já ég veit hver hann er, sendibílstjóri sem var þarna við áhaldahús Reykjavíkurborgar mjög lengi, í áraraðir alveg.
KB: En hvert var þitt starf hjá Reykjavíkurborg? V: Mitt starf að ég var bílstjóri við embætti borgarstjóra og ég tek skýrt fram að ég var ekki fastur bílstjóri hjá Geir því ég var með Gunnlaug Pétursson og fleiri reyndar, við vorum tveir bílstjórarnir en ég var aðallega með Gunnlaug en náttúrulega greip ég í þegar að þurfti með Geir en hann er nýdáinn sá sem var hans fasti maður.
KB: En hvaða ár var það sem að þú hófst starf sem bílstjóri á skrifstofu borgarstjóra? V: ´63, ég byrjaði hjá borginni ´57 og fæ svo þarna starf ´63.
KB: Og hvað ertu lengi í starfi þarna? V: Þarna er ég alveg þangað til Davíð Oddsson kemur og ég fylgdi honum yfir í ráðuneyti svoleiðis að ég er búinn að vera með hann í 26 ár þegar ég skildi við hann núna.
KB: Já það er bara vel af sér vikið held ég. V: Já ég held að ég hafi staðið mig vel, þetta losaði 50 árin sem atvinnubílstjóri.
KB: En þau atvik sem er nú fyrst og fremst verið að fjalla um í þessu máli eru að gerast haustið ´68 og út það ár má segja og þú sem sagt ert þá bílstjóri á borgarstjóraskrifstofu á þeim tíma? V: Já, já.
KB: Kannast þú við Þorvald Þorvaldsson? V: Já, já aðeins.
KB: Getur þú eitthvað upplýst um það hvernig eða starfaði hann eitthvað að akstri borgarstjóra eða fyrir borgina á þessum tíma og þá er ég að tala um haustið ´68? V: Já hann var nú, ef að þurfti leigubíl þá var hann alltaf tekinn.
KB: Var það þá í þeim tilvikum þegar fastir eða bílstjórar skrifstofu borgarstjóra voru uppteknir eða eitthvað slíkt? V: Já eða þurfti fleiri bíla bara, við vorum bara tveir og hann var alltaf kallaður til.
KB: Það var nú Jón Halldór Gunnarsson, hann í sinni skýrslu kallaði nú Þorvald varaborgarstjóra bílstjóra en ég held að hann hafi titlað þig sem aðalmann í þeim, er það réttnefni um starf? V: Nei ég vil ekki segja það þar sem ég er bílstjóri fyrir borgarritara aðallega. Ég er ráðinn þannig.
KB: Já en ég er að tala kannski um Þorvald að hann hafi, ég er nú að bera undir þig það sem að Jón Halldór segir að hvort að það hafi verið réttnefni að kalla Þorvald varaborgarstjóra bílstjóra? V: Ja allavega ekki varaborgarstjóra bílstjóra en hann var kallaður til þegar eitthvað þurfti, hann einn og hann var voðalega mikið í kringum skrifstofu borgarstjóra.
KB: En minnist þú þess að hafa ekið Geir Hallgrímssyni einhvern tímann á vinnustofu Kjarvals? V: Nei.
KB: Að Sigtúni 7? V: Nei ég er ekki með það á hreinu.
KB: Hafðir þú einhver afskipti af frágangi og flutningi muna Kjarvals úr Sigtúni 7 haustið ´68? V: Nei.
KB: Minnist þú þess á þessum tíma að hafa heyrt talað um það að Kjarval hafi gefið Reykjavíkurborg þessa muni úr Sigtúninu? V: Ég þori ekki að segja um það en ég er ekki alveg frá því, ég veit að ég hef heyrt minnst á það bara utan að mér.
KB: Manstu eitthvað hvenær það var og frá hverjum? V: Nei.
KB: Þekktir þú Kjarval persónulega? V: Nei.
KB: Og þú ert ekki í neinum samskiptum við hann á þessum tíma? V: Nei.
KB: Kannski aðeins þá varðandi, þú hefur náttúrulega kynnst Geir Hallgrímssyni? V: Já ég kynntist honum.
KB: Í störfum þínum? V: Já mikill ágætismaður.
KB: Og getur þú eitthvað lýst því svona hvernig hann kom þér fyrir sjónir í störfum sínum, var hann? V: Ég hugsa að hann hafi verið mjög vandaður maður að öllu leyti.
KB: Var hann formlegur í samskiptum? V: Já mér fannst það svona frekar.
KB: Það er ekki frekar.
VHV: Ekkert hér.
D: Þá þakka ég þér fyrir komuna.
Víkur frá.
Vitnamálinu er lokið.
Dómþingi slitið
Sigríður Hjaltested.
Vottur:
Hulda Júlía Sigurðardóttir.

Sjúkraskýrsla Jóhannesar Kjarval listmálara.

2007-04-16T13:58:00.000-07:00

Efnisyfirlit.

Ástæðan fyrir þessum skrifum eru sjúkraskýrslur Jóhannesar Kjarval listmálara heitins afa míns. Ég sá þær fyrst fyrir tveimur vikum þó að lögmenn og dómari í Kjarvalsmálinu hafi haft þær undir höndum lengi. Fjölskylda Kjarvals ekki fengið að sjá þær hingað til. Ég komst yfir þessar skýrslur þegar ég var á Íslandi nýlega (mars 2007), hvernig get ég ekki sagt, á mína ábirgð verði ég lögsóttur fyrir að birta þær. Ekki skil ég leyndina eftir að hafa lesið þær, ekkert sem eyðileggur orðstír afa míns að mínu mati, aðeins sjúkrasaga gamalmennis. Í raun sterkari lýsingar í bókinni “Kjarval” á geðástandi afa þetta haust.Ástæðan fyrir þessum skrifum er að reyna að sannfæra þig lesandann um að afi hafi verið óhæfur til að gefa mestallt sitt úr vinnustofu sinni 7. nóvember 1968, sem hann gerði ekki, ekkert til frá honum um þann vilja, eingöngu fullyrðingar mörgum árum seinna frá starfmönnum Reykjavíkurborgar sem tóku munina og leigubílstjóra sem keyrði afa minn. Jú, dagbók eftir son starfsmans Reykjavíkurborgar sem kom fram 14 árum eftir meintan atburð. Ég vil benda á lýsingar á næringarástandi afa í sjúkraskýrslunum.

Hér eru lýsingar úr bókinni nefnd hér á undan, textinn Silju Aðalsteinsdóttur. Á bls. 592. haft eftir Ólafi Maríusyni. Sterkari lýsing en nokkuð í skýrslunum:

“Þegar ég sá hann í síðasta skipti var hann fluttur inn á Hótel Borg, orðinn sjúkur maður” segir Ólafur Maríuson. “Þetta var um vetur, það var kalt úti og slydda og hann kom að glugganum á búðinni. Hann var í frakka, nærbuxum og berfættur í skónum og ég ætlaði að spana út til hans og hjálpa honum. En hann vinkaði bara og var horfinn. Ég sá hann aldrei meir.”

Við vitum ekki hvenær þetta var nema fyrir 28. janúar 1969 þegar afi var lagður inn, kom aldrei af spítalanum aftur. Á sömu bls. er önnur lýsing. Jón Þ. Ólfasson gaf skýrslu um þetta í Héraðsdómi og sagði þessa frásögn ekki rétta, hann sjálfur en ekki faðir hans sem hjálpaði föður mínum að hemja afa:

“Jón Þ. Ólafsson, sonur Ólafs Þórðarsonar, systursonar Jóhannesar, minntist þess að Sveinn Kjarval hefði hringt í Ólaf meðan Jóhannes var enn á Hótel Borg og beðið hann að hjálpa sér með pabba sinn. Þegar Ólafur kom inn á hótelið æddi gamli maðurinn um hótelherbergið á grænum ullarbol en engum brókum og heimtaði að fara upp á Kjalarnes...”

Frásögnin heldur áfram en sleppt hér. Mikilvægt atriði að afi minn var lagður inn á Landspítalann sumarið fyrir þetta haust til rannsóknar og var á spítalanum í nokkra daga. Ástandi hans lýst og er í þessum sjúkraskýrslum. 23. júlí 1968 eða rúmlega þremur mánuðum fyrir þessa meintu gjöf hans. Afi þá settur á tvö vanabindandi geðlyf (Artane og valíum). Ég er sannfærður um að afi hafi sturlast af þessum lyfjum og heilsan hrunið, þau jafnvel ástæðan fyrir lýsingunum hér á undan og ástandinu samkvæmt skýrslunni 28. janúar 1969. Þegar byrjað er að taka þessi lyf er ekki hægt að hætta, fráhvarfseinkennin óviðráðanleg, sérstaklega fyrir gamalmenni sem drakk áfengi. Tekið fram í viðvörunum um Artane að varasamt sé að gefa gamalmennum vegna hættu á ruglástandi, einnig að ekki megi drekka ofan í lyfið.

Annað mál að terpentínan sem málarar nota á að hafa áhrif á taugakerfið og þau kannski upphafseinkennin sem Kjarval fer í læknisskoðun út af um sumarið. Hver sem les þessar skýrslur hlýtur að skilja að þarna er 83 ára sjúklingur sem var óhæfur að gefa eigur sínar, sérstaklega þegar tekið er tillit til hegðunar hans samkvæmt þessum lýsingum á undan og ástands hans 28. janúar 1969 þegar hann er lagður inn til langframa.

Mín sannfæring að ástand hans þá hafi verið vegna lyfjanna sem hann var á, hann ekki ráðið við þau, sem sagt læknafúsk. Viðurkenni að ég hef enga sannanir fyrir í þessu. Ég trúi því að dómari hefði aldrei þorað að fella þennan dóm hefði málið fengið eðlilega umfjöllun í fjölmiðlum, sem það fékk ekki. Eða ef sjúkraskýrslurnar hefðu verið opinberaðar í byrjun, þess vegna að þeim var haldið leyndum að mínu mati. Margar ástæður fyrir því að þessi dómur var út í hött sjúkraskýrslurnar bara ein, en ég að fjalla um þá hlið núna.

LANDSPÍTALINN

REYKJAVÍK

PÓSTHÓLF 1036 Reykjavík 19 Deild IIIHÞV/VS

Jóhannes Sveinsson Kjarval,f.5.11’85, listmálari, Sigtúni 7, p.t. Hótel Borg Rvk.
Innl: 20/7-23/7’68

Diagn.: Paralysis agitane. (handskrifað) Parkinson sjúkdómur (óljós ástæða)
82 ára gamall karlamaður, sérkennilegur í háttum, en ern og skýr í hugsun.Hefur ætlað sér í læknisskoðun vegna vaxandi svefnleysis, hægðatregðu og þreytu sl. 10 ár. Leggst nú til rannsóknar á Landspítalann fyrir áeggjan vina og velunnara.

Heilsufar: Hefur verið ágætt. Slasaðist á fæti í æsku, fékk spænsku veikina í Danmörku. Einu sinni yfirlið fyrir nokkrum árum.

Skoðun: 82 ára, grannvaxinn og beinvaxinn karlmaður, Hugsun er frjó og skýr. Þreytulegur en ern. Brady mimik. Gangur er hægur og gleiður. Í hvíld er greinilegur parkinsons á h. Handlegg og h. Fæti. Við geðshræringu kemur einnig tremor í höfuð og v. Útlimi. Áberandi cog-wheel rigitet

Blóðrásarkerfi: Engin merki hjartabilunar. Blóðþrýstingur 180/90. Æðar eru þykkveggja og nokkuð sclerotiskar. Æðar í augnbotnum eðlil. Miðað við aldur.
Öndunarfæri: Barki í miðlínu.

Brjóstgrind: asthenisk. Öndunarhreyfingar góðar miðað við aldur. Lungu hrein. Meltingafæri:

Tennur viðgerðar, ekkert athugavert. Við þreyfingu á kviðarholi finnast fæcalia í colon, en ekkert annað athugavert .

Expl. Rect.: Harðir feceskögglar í ampull. Prostata er stór og þétt, ekki hnútótt (þvaglát eðliegt að sögn). Hernia í v. Nára.

Niðurstaða og meðferð: Sjúkl. hefur Parkinsonismus á allháu stigi, og gæti það skýrt sjúkdómseinkenni hans að verulegu leyti. Hugarstarfsemi sjúkl. er mjög skýr og frjó miðað við aldur og er því ekki sennilegt, að þessi Parkinsonismus eigi rætur til arteriosclerosis cerebri. Ekkert er heldur, sem bendir til þess, að hér sé um að ræða post ancephalitis Parkinsonimus. Er því langlíklegast, að sjúkl. hafi idiopathiskan Parkinsonismus. Er því langlíklegast, að sjúkl. hafi " idiopathiskan Parkinsonismus” eða með öðrum orðum paralysis agitans.

Blóðstatus svo og blóðursa og blóðsykur var innan eðli. Marka.

Venjulegar þvagrannsóknir sýndu ekkert óvenjulegt.

Rtg. Mynd af ristli var eðlil.

Ekki þótti þörf á frekari rannsóknum. Sjúkl. var útskrifaður á eftirfarandi lyfjum: tabl. Artan 2. mg í 3 daga og síðan 2 mg x 4.. Tabl. Stesolid 2,5-5 mg. vespere. Ennfremur emulsio parafíni 15 gr. X 2-3.

Var boðið að koma til eftirlits vikulega fyrst í stað meðan verið væri að koma lyfjameðferðinni til eftirlits vikulega fyrst í stað, meðan verið væri að koma lyfjameðferðinni gegn
Parkinsonismanum í ákjósanlegt horf.

Hr. Valtýr Albertsson, læknir.
Hr. Ólafur Helgason læknir .
Hr. Ólafur Þorsteinsson, læknir.
-----------------------------------------------------------

Þetta hér á eftir er skýrsla eða greinargerð Engilerts Sigurssona geðlæknis unnin fyrir lögmann fjölskyldunnar. Hún er gerð það þannig að Engilbert skrifar hana út frá spurningum lögmannsins sem eru sendar til hans.
Ég velti lengi fyrir mér hvort ég ætti að birta þessa skýrslu án þess að nefna geðlæknisins sem skrifaði hana. Komst að þeirri niðurstöðu eftir langa hugsun að fjölskyldan hefði borgað fyrir hana og Engilbert brugðist þegar dómurinn féll í algjörri mótsögn við sérfærði álit hans.
Ef að sjúkraskýrslurnar eiga að vera leyndar, hljóta að falla kvaðir á þá sem fá umboð til ð sjá þær og lesa, að fylgja því eftir ef ekki er farið rétt með upplýsingarnar eða sérfræðiálit hundsuð. Ég get ekki séð annað en að Engilberti Sigurðssyni hafi borið skylda til þess að opinbera að dómari hafi hundsað sérfræðiálit hans og kæra það hjá viðeigandi yfirvöldum.
Engilbert gerði ekkert af þessu þó honum hafi verið borgað fyrir þessa skýrslu sem sérfræðingi og þess vegna skylda mín að mínu mati að opinbera skýrsluna með þessum sjúkragögnum. Ef að Engilberti finnst gengið á rétt sinn, þá vona ég að hann leiti hans gagnvart mér. Mín er ábyrgðin.
Ingimundur Kjarval.
Í rauninni er þetta ekki undirskrifuð skýrsla heldur svör við skriflegum spurningum lögmanns. Þó að svörin séu mjög greinargóð (utan eitt, meira um það seinna) þá varð ég fyrir vonbrigðum að þetta var ekki fullgild skýrsla, eitthvað sem ég gerði mér ekki grein fyrir, fyrir en eftir réttarhöldin þegar ég komst yfir þessi gögn.
Þó var eitt svar sem stóð út úr og eyðilagði skýrsluna að mínu áliti, dómari ef hann hefði ekki lesið skýrsluna getað hengt alla sína á ákvörðun á þetta eina svar.
Ég barðist upphaflaga fyrir en fékk ekki, að fleiri en einn geðlæknir yrði látinn gera skýrslu um þessi gögn. Rökin á móti að sjálfsögðu að einn væri nóg, engin ástæða til þess að flækja málið og líklega ekki vel séð. Einnig vildi ég að geðlæknir yrði látinn vitna um skýrlsuna í réttarsal en það ekki samþykkt.

Má vel vera að ég hafi séð of marga “law & order” þætti en það samt mín skoðun.
Spurningin og svarið sem ég er svo óánægður með:

a) Af skoðun af sjúkragögnum er hægt að draga einhverja ályktun um að hvað átt sé við langt tímabil þegar talað er um mjög mikla hrörnun “undanfarna mánuði”.

Svar Engilberts Sigurssonar geðlæknis: Nei.

Þetta svar er í rauninni í algjörri mótsögn við alla skýrsluna þó það sé kannski rétt eitt og sér. Þess vegna hefði verið gott að geðlæknir hefði þurft að skýra þetta svar betur. Auðvitað liggur í augum upp að ekki er hægt að setja sérstakt dagatal á hin ýmsu einkenni, en öll skýrslan er jú um að það hafi verið aðdragandi að þeim einkennum sem er lýst 28. jan. 1969.
Á vissan hátt tel ég þetta eina svar geðlæknis máti að firra sig ábirgð, hann hafi gefið rétt sérfræðiálit en um leið þvegið hendur sínar með þessu eina svari. Nóg um það.

Sæll Engilbert (lögmaðurinn skrifar) Vísa til fundar okkar um daginn. Spurningar varðandi sjúkraskrá og heilsufar Kjarvals.Það sem ég tel að gott væri að fá svo við eru eftirfarandi.
Stutt skýring (þýðing) á eftirfarandi læknisfræðilegum orðum sem seinna koma fyrir í sjúkraskránni.

a) Dementia sensilis – ellivitglöp ellihrumleiki.

b) Cachexia- langavinn vann;ring me[ tilheyrandi þróttleysi og þyngdartapi.

c.) Confusio mentis- rugl/óráð

d.) Paralysis agitans – Idiopathiskur Parkisonsismus = Parkinson´s sjúkdómur af óþekktum orsökum (algengasta formið)

e.) Arterioclerosis cerebri –(ath. Leiðrétta stafesetningu hér til hliðar)- slagæðasjúkdómur í heila með þykknun og kölkun æðaveggja – samanber kransæðasjúkdóma í hjarta

f.) Post encephalia Parkinsonsismus-Parkinson´s sjúkdómur eftir heilabólgu sem fór um heiminn í kringum 1920 (sbr. myndina awakenings).

g.) Idiopathiskan Parkisonismus=Paralysis agitans g.) Artane= lyf gefið til að draga úr vöðvastífleika og fleiri einkennum Parkison´s sjúkdóms h.) Stesolid =díazapam- gefið JSK til að hjálpa honum með svefn og draga úr óróleika (innskot mitt. Sama og Valíum)

2)Spurning lögmanns. Á fundi okkar um daginn fórum við ekki yfir sérfræðirannsókn Einars Baldvinssonar læknis en skýrsla hans er dags. 9. mars 1969. Þar kemur fram”að fyrir tæpu ári síðan lá sjúkl. á deild III Lsp.”. Þá hafi komið í ljós að sjúklingur hafði parkisonsisma á nokkuð háu stigi. “Var hann þá settur á Artane” Líklegt er að þarna sé verið að vísa til innlagningar 20.-
23. júlí 1968. Væri gott ef þú gætir skýrst greiningu Einars í kafla “greining og ráð sérfræðings”.
Svar Engilberts Sigurssonar geðlæknis: Einar Baldvinsson hjartalæknir fann ekki merki um hjartabilun í umræddir skoðun. Hann telur að bjúgur á fótum stafi fremur af ófullnægjandi bláæðalokuvirkni í bláæðum fótleggja eða skorti á próteininu albúmíni í blóði sem oftast tengist vannæringu og leiðir til taps á vökva úr æðum yfir millifrumvef utan æða sem birtist sem bjúgur. JSK var með óreglulegan hjartaslátt í formo gáttaflökts 14/7 1970 sem eykur hættu á heilablóðfalli. Fékk raunar heilablóðfall 3 dögum fyrir andlát sitt, þ. e. 10/4 1972.

3) Spurning lögmanns:

a)Er af sjúkragögnum hægt að álykta að parkinsonseinkenni geti stafað að byrjandi heilabilun?

b) Ef svo er, hvað í sjúrkragögnunum gefur það til kynna.? c) Er hægt að draga ályktanir um það hvenær líklegt sé að heilabilun ef um hana er að ræða, hafi hafist?
Svar Engilberts Sigurrsonar geðlæknis: Af sjúkragögnum sem þú afhentir mér (spanna 20/7 1968 -13/4 1972 þegar JSK deyr) sýna vaxandi og nokkuð samfelld einkenni ellivitglapa frá ársbyrjun 1969. Nioðurstað Valtýs Albertssonar læknis á Landspítala,eftir innlögn JSK þangað 20-23/1968,er að hann sé með Parekinson´s sjúkdóm á allháu stigi. Ekki viðast einkenni vitglapa hafa verið áberandi í þeirri innlögn. Þvert á móti er talað um að “Hugarstarfsemi sjúklings sé mjög frjó og skýr miðað við aldur (82ja ára)”. Ekkert kemur þó fram um hvort hugarstarfsemi var prófuð á einhvrn Hátt annan en með stuttu spjalli á stofugangi. Fram kemur þó sú kvörtun JSK að hann hafi glímt við vaxandi svefnleysi, hægðartregðu og þreytu undangengin 10 ár og leggist inn að áeggjan vina og velunnara. Ekkert kemur fram um n æringarástand og eða neyslu hans á áfengi, en hún mun skv. Upplýsingum sem ættingjar hafa gefið lögmanni sínum hafa verið töluverð á köflum og hann oft að auki nærst illa langtímum saman. Svefntruflanir, hægðatregða og þreyta eru algengir fylgifiskar slíks lífernis, en hægðatregða er aðauki algengur fylgikvilli Parkinson´s sjúlkdóms og einnig oft fylgifiskur byrjandi og lengra genginna ellivitglapa. a) Parkinson´s sjúkdómur tengist vitglöpum, þ.m.t. Alzheimer sjúkdómi, oftar en tilviljun leyfir í rannsóknum. Sami einstaklingur getur þróað með sé rbæði Parkinson´s sjúkdóm og vitglapasjúkdóm, t.d. með þeim hætti að á sextugs – eða sjötugsaldri séu það einkum einkenni Parkinson´s sjúkdóms sem há einstaklingum, en eftir því sem aldurinn færist yfir verði einkenni Alzheimer´s sjúkdóms eða vitglapa vegna æðasjúkdóms í heila meira ávberandi enda taka þau til fleiri þátta í starfsemi miðtaugakerfisins. Á hinn bóginn eru einkenni sem líkjast Parkinson´s sjúkdómi stundum til staðar í upphafi þróunar vitglapasjúkdóms, en ná ekki endilega fullum skilmerkjum Parkinsonssjúkdóms en taka smám saman á sig form ellivitglapa með tilherandi breytingum á persónuleika, minni skynjun og athöfnum daglegs lífs. b) Sjúkragögnin sem ég fékk í hendur greina ekki með neinni vissu á milli ofangreindra möguleika, en það skiptir í raun ekki miklu máli. Frá ársbyrjun 1969 eru einkenni ellivitglapa í aðalhlutverki með skorti á áttum, óráði á köflum, algeru innsæisleysi á eigin þarfir og breyttri dómgreind í samskiptum við aðra(klínir saur á sig og meðsjúklinga í febrúar 1969). JSK er illskeyttur og æstur á tímabilum, stundum með ofsóknarhugmyndir (vel þekkt í vitglöpum) og þarf á hækkandi skömmtum sterkra geðlyfja aðeins og Largactils eða Buronils. Slík lyf auka venjulega greinilega Parkinson´s einkenni hjá sjúklingum með Parkinson´s sjúkdóm en hann virðist þola þau allvel, en fær að vísu lengi vel með þeim áfram lyfið Artane sem dregur úr slíkum aukaverkunum. Inn á milli (5/4 1969) er hann “skýrari bæði í hugsun og í öllu fasi ... hægt að halda uppi hann allskynsamlegum samræðum um stund, og virðist hann fullkomlega áttaður á stund og stað”.. Í nótu ÞJ frá 20/3 1970 segir: “Líðan hans hefur verið mjög svipuð undanfarna mánuði...með nokkuð háttbundnum sveiflum. Ennþá er af og til hægt að tala við hann um stundarsakir og heldur hann þá þræði að mestu, jafnvel þó óljóst sé með köflum”. Í nótu frá 10/9 1970kemur fram: “Honum hefur verið boðið að hafa hjá sér áhöld til þess að teikna eða mála, en hafnar því.” Í nótu ÞJ frá 31/12 1970 segir: “Sjúkl. hefur nú dvalið hér undir 2 ár, og hefir heilsu hans smám saman hrakað þennan tíma. Fullvíst er að hann þekkir nú hvorki lækna né hjúkrunarfólk með nafni, en ber góð kennsl á starfsfólkið að öðru leyti”. Hann deyr úr lungnabólgu 13/4 1972 eftir að hafa litla fótaferð síðustu mánuðina sem hann lifði.

c) Einkenni svo alvarlega vitglapa sem þeirra sem eru til staðar hjá JSK í ársbyrjun 1969 þróast yfirleitt á mörgum árum nema þau komi í kjölfar heilablóðsfalls eða annars verulegs áfalls sem miðtaugakerfið verður fyrir. Engin saga kemur fram í innlögnum 1968 og 1969 sem styður að eitthvað slíkt hafi gerst fyrir 1969. Því er líklegt að auk Parkinsons´s einkenna hafi einkenna ellivitglapa verið að gæta – t.d. breytinga á frumkvæði, dómgreind, atferli, skynjun og athöfnum daglegs lífs á árunum 1964-1968 sbr. Frásagnir ættingja sem þú vitnar til hér að neðan. Sú mynd sem er til staðar frá 1969 bendir því til þess a’einkenni Parkinson´ssjúldóms séu ekki til lengur í aðalhlutverkilíkt og virtist vera tilfellið í 3ja daga innlögn hans hálfu ári áður (20-23/7 1968 á Landspítal. JSK var þá settur á lyfið Artane (benshexol) 2mgx3 fyrst 23/7 1968, aukið í 2mgx4 26/7 26/7 1968 ásamt Stesolid (dázepam) 2,5-5mg fyrir svefn auk hægðarlyfs en 1968, aukið í 2mgx4 26/7 1968 ásamt Stesolid (díazepam) 2,5-5mg fyrir svefnauk hægðarlyfs en ekki kemur neitt fram um áhrif meðferðar þar sem gögn um það vantar.

4) Spurning lögmanns: Er hægt að draga ályktun af sjúkragögnum um það hvort heilsufar Kjarvals hafi versnað nokkuð hratt síðari hluta árs 1968 (eftir 23. jlúí1968)?
Svar Engilberts Sigurssonar: Sjúkragögnin styðja að einkenni ellivitglapa hafi orðið áberandi á þessu tímabili sbr. Ofangreind svör.Ofnotkun eða röng notkun lyfjanna sem hann var settur á í júlí getur þó einnig haft áhrif í þá veru. Á hitt ber þó að líta að innlögnin 20-23/7 1968 varði aðeins í 3 sólarhringa og hann gæti hafa átt þokkalegt tímabil á þeim tíma, líkt og gerðist stundum í nokkra daga í senn eftir innlögn hans á geðdeild Borgarspítalans 1969. Frásagnir ættingja eða minnugra samferðamann sem umgengust hann á árunum 1967-1968 gætu hér verið hjálplegar. Þó er sagt í nótu úr innlögn hans á Landspítala í ársbyrjun 1969 að honum “hefir hrörnað mjög bæði psychist (andlega) og fysiskt (líkamlega) á undanförnum mánuðum.” Ekki er þó telgreint hvaðan þær upplýsingar eru fengar né heldur um hversu marga mánuði var að ræða.

5) Spurning lögmanns: Bendir eitthvað til þess í sjúkragögnum að ástand Kjarvals þegar hann kom á Landspítalann í lok janúar 1969 hafi verið vegna skyndilega veikinda eða breytinga á heilsufari?
Svar Engilbert Sigurssonar: Vísa í svari við spurningu 4 að ofan. Við það má bæta að hann má bæta að hann var áberandi illa nærður og virðist öðrum þræði hafa mestar áhyggjur af hægðartregðu og óþægindi við að hafa hægðir. Skoðun sýndi hægðartregðu vegna harðra hægða en starfsemi þarma virtist að öðru leyti vera eðlileg og ekkert kom fram sem benti til illkynja sjúkdóms í meltingarvegi skv. Nótu Landspítalalæknis frá 18/2 1069 þar sem talað er um þörf fyrir meðferð á vegum geðlækna. Er Landspítalalæknis frá 18/2 1969 þar sem talað er um þörf fyrir meðferð á vegum geðlækna. Er hann fluttur sama dag á geðdeild Borgarspítala.

6) Spurning lögmanns: Í sjúkraskrá Landspítalans dags. 18 febrúar 1969 þegar Kjarval var útskrifaður til vistar á geðdeild Borgarspítalans kemur fram sú ályktun að hann hafi hrörnað mjög bæði pychiskt og fysiskt á undanförnum mánuðum eins og það er orðað.

b) Af skoðun af sjúkragögnum er hægt að draga einhverja ályktun um að hvað átt sé við langt tímabil þegar talað er um mjög mikla hrörnun “undanfarna mánuði”.
Svar Engilberts Sigurssonar geðlæknis: Nei.

c) Spurning lögmans:Getur það haft áhrif á hrörnun ef sjúklingur notar lyfin Artane og Stesolid, er vannærður og neytir áfengis
Svar Engilbert Sigurssonar geðlæknis: Já það getur leitt til tímabundins ruglástands og jafnvel sturlunarástands, einkum hjá eldri einstaklingum með byrjandi heilabilun.

7) Spurning lögmanns: Nú hafa afkomendur Kjarvals upplýst mig um að þau minnst parkisoneinkenna allt til ársins 1964. Sú tímasetning er föst í minni þar sem Ingimundur Kjarval minnist þess að Kjarval hafi átt erfitt með að halda á kaffi bolla í fermingu sinni vegna skjálfta. Tove Kjarval minnist þess að líklega árið 1965 þegar hún hitti Kjarval í Sigtúni 7 hafi hann verið með talsverðan skjálfta en þegar hann gekk til þess að mála hafi henni virst eins og skjálftinn hyrfi. Einnig hefur verið lýst að Kjarval hafi eftir að hann flutti á Hótel Borg úr Sigtúni 7 árið 1965 hafi hegðun hans borið þess merki að ekki væri allt með felldu. Þannig hafi hann verið nakinn utan dyra. Þá lýsa afkomendur því og raunar fleiri sem umgengust Kjarval hin síðustu ár hafi hann verið bitur út í lífið og fundist það misheppnað. Tekið skal fram að framangreindum atriðum hefur að nokkru verið lýst í bókum sem gefnar hafa verið út um ævi Kjarvals. Hafa þessi atriði einhverja þýðingu við mat á heilsufari sem lýst er í sjúkraskrá Kjarvals og þá hvaða þýðingu?

Svar Engilbert Sigurssona geðlæknis: Þessi atriði styðja fremur en veikja það sem sagt hefur verið um samhengi heilsu hans frá 1969-1972 og líklega byrjandi parkinsonseinkenni á árunum 1964-1968 með vægum heilabilunareinkennum sem hafa þá fremur falist í vægum breytingum á dómgreind og persónuleika en minni. Það sem flækir þó myndina er hitt að næringarástand hans virðist hafa verið slæmt árum saman. Áfengisneysla getur einnig í fráhvarfi valdið skjálfta og vitaskuld dómgreindarbresti og auknum líkindum á ögrandi atferli og ég hef engar upplýsingar um hversu mikil eða tíð hún var á þessum tímum.

8) Spurning lögmanns: Eru einhver önnur atriði sem þú telur að máli skipta við mat heilsufars Kjarvals síðari hluta árs 1968. Ef svo er, er óskað eftir að gerð verði grein fyrir þeim?
Svar Engilbert Sigurssonar geðlæknis: Vitna hér í svar mitt að ofan við spurningu 4: Frásagnir ættingja eða minnugra samferðamanna sem umgengust hann á árunum 1967-1968. Frásagnir ættingja eða minnugra samferðamanna sem umgengust hann á árunum 1967-1968 gætu verið hér hjálplegar. Þó er sagt í nótu úr innlögn hans á Landspítala í ársbyrjun 1969 að honum “hefir hrörnað bæði psychist (andlega) og fysiskt (líkamlega) á undanförnum mánuðum”. Ekki er þó tilgreint hvaðan þær upplýsingar eru fengnar né heldur um hversu marga mánuði var að ræða.

------------------------------------------------------ENDIR Á SKÝRSLU.

Ég tel að ekki hafi verið safnað saman því sem geðlæknir spyr um í enda skýrslunnar. Þess vegna ætla ég að setja hér á eftir tilvitnanir úr bókum sem gætu hjálpað lesanda að dæma sjálfur: Hér á eftir ætla ég að setja tilvitnanir úr bókum sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi.

Fyrst úr nýjustu bókinni "Kjarval", textinn Silju Aðalsteinsdóttur.

Á bls. 592. haft eftir Ólafi Maríusyni: " Þegar ég sá hann í síðasta skipti var hann fluttur inn á Hótel Borg, orðinn sjúkur maður" segir Ólafur Maríuson. "Þetta var um vetur, það var kalt úti og slydda og hann kom að glugganum á búðinni. Hann var í frakka, nærbuxum og berfættur í skónum og ég ætlaði að spana út til hans og hjálpa honum. En hann vinkaði bara og var horfinn. Ég sá hann aldrei meir."

Við vitum ekki hvenær þetta var nema fyrir 28. janúar 1969 þegar afi var lagður inn, kom aldrei af spítalanum aftur. Á sömu bls. er önnur lýsing. Jón Þ. Ólfasson gaf skýrslu um þetta í Héraðsdómi og sagði þessa frásögn ekki rétta, hann sjálfur en ekki faðir hans sem hjálpaði föður mínum að hemja afa: "Jón Þ. Ólafsson, sonur Ólafs Þórðarsonar, systursonar Jóhannesar, minntist þess að Sveinn Kjarval hefði hringt í Ólaf meðan Jóhannes var enn á Hótel Borg og beðið hann að hjálpa sér með pabba sinn. Þegar Ólafur kom inn á hótelið æddi gamli maðurinn um hótelherbergið á grænum ullarbol en engum brókum og heimtaði að fara upp á Kjalarnes..." Frásögnin heldur áfram en sleppt hér.

------------------------------------------------------------------------------------

Úr Kjarvalskveri eftir Matthías Jóhannessen. En sú bók er um tímann ekki löngu áður en afi fer á spítala. Ég og aðrir í fjölskyldunni vita að hann var farinn að drekka meira en góðu hófi gengdi þessi seinustu ár þó að afi hefði verið reglumaður allt sitt líf.

bls. 33:"Hvaða orð er það sem vantar hjá okkur?" Ég veit það ekki, en listin má ekki vera móðgun. Ég hefði hefði átt að hafa þarna dálítið póetískt orð til að forfína þessa hugsun. "Bezt að ég gefi þér einn danskan bjór , á meðan þú ert að hugsa um þetta og skilja það." Svo tók hann upp eina dós af Túborg, opnaði hana, en helmingurinn af björnum sprautaðist yfir hann: "Bunulækur blár og tær," sagði hann og glotti.

-------------------------------------------------------------------------------------

Svo úr ævisögu Indriða G. Þortsteinssonar um Kjarval. Það verður að muna að Indriði G. er jafnvel opinber ævisöguritari Kjarvals, svo skrif um drykkjuskap hans ætti að hafa meiri vikt en kannski annara.

bls. 287-288 "Kjarval var kominn fast að áttræðu og fann að óðum leið að því að hann þyrfti að komast "í hús", það er að vera ekki sjálf sín um alla hluti. Hann átti heimboð hjá Jóhannesi Jósefssyni fornvini sínum sínum og eiganda Hótel Borgar. Þar hugsaði hann sér að dvelja ef honum yrði áræðis vant að búa einn. Finnbogi Lárusson leitaði alltaf fundar við hann, ætti hann erindi til Reykjavíkur, og sat stundum hjá honum í Sigtúni. Þá var Kjarval orðinn mjög varkár út af átroðingi. "Maður varð að hrópa úti á götu til að fá hann út í glugga svo hann gæti séð hver þetta væri". sagði Finnbogi. Annars svaraði hann ekki. Og kveddi einhver dyra fór hann og opnaði rifu og lokaði svo aftur ef hann taldi að um átroðning væri að ræða. Finnbogi mátti aldrei fara frá honum öðruvísi en hann fengi bíl undir hann. Í síðasta skiptið sem þeir sáust var pantaður bíll samkvænt venju, og fylgdi Kjarval honum út, enda var ekki um annað að ræða en hann borgaði fyrir bílinn þangað sem Finnbogi ætlaði. Finnbogi og Kjarval áttust einhver orð við aftan við bílinneftir að hann hafði greitt farið og voru þeir að kveðjast. Þá rauk bíllinn af stað. Kjarval varð svo reiður að Finbogi hafði aldrei séð aðrar eins hamfarir. "Hvað er þetta, er þetta brjálaður maður sem þeir senda mér?" hrópa hann á eftir faratækinu. Hann stökk bókstaflega í loft upp. Svo rauk hann í símann og sagði þeim á stöðinni að þeir hefðu sent sér bandvitlausan mann.

bls. 289: Átroðningur sem Kjarval varð fyrir óx jafnt og þétt eftir að haan flutti inn í Blikksmiðju Breiðfjörðs. Hann hafði ama af þessum átroðningi. Stundum voru á ferli sömu gestir og sótt höfðu til hans í Austurstræti12. Þeir komu til hans og heimtuðu brennivín, en hann tók jafnan af skarið og sagði: Hér inni er ekkrt vín. Það sagði hann satt, en í kassa frammi á stigapalli geymdi hann áfengi sem margir urðu til að senda honumí þakklætis og vináttuskyni. Teppi var ofan á kassanum og sátu hinir þorstlátu á þessum kassa og biðu áheyrnar.

bls. 292 Það bar við þegar hann var að koma úr túr frá að málasvona um fimmleitið síðdegis að hann veifðai þeim Pétri og Ólafi í gegnum búðargluggann. Þá hlupu þeir strax til hans því þeir urðu að vera fljótir. "Þið komið með hvítvínið," sagði hann. "Ég fer að sjóða ýsuna." Og það mátti aldrei sjóða fisk nema við gullúr. Hann átti forláta gullúr sem hann geymdi í kassa og snerti aldrei nema þegar hann sauð fisk. Úrið hafði hann fengið að gjöf. Þegar félagarnir komu með hvítvínið stóð Kjarval á stigapallinum glaður og kátur og var að lýsa því hve hann hlakkaði mikið til að borða ýsuna. Þeir byrjuðu á því að taka upp hvítvínsflösku og hella víninu á könnu, en Kjarval brá könnunni á varir sér og svolgraði stórum. Stundum var líka glæra (brennivín) og gilligogg (ýmislegt góðgæti) með í spilinu, (Athugun mín. Hér er ekki verið að ræða um mann á besta aldri heldur gamalmenni sem svolgrar áfengið. Eða eins og þú hefur bent á Kristinn, afi var svo mikil persóna, bæði í augum fólks og alvöru að fólk tók kannski ekki eftir hvesu hrumur hann var orðinn seinast áður en að hann fór á spítalann .)

bls. 294: Samvistir þeirra félaga og Kjarvals á Hótel Borg voru með öðrum hætti. Á seinni árum átti Kjarval það til að drekka nokkuð mikið af glæru, en oftast hittust þeir í kaffi.

bls. 306, (þetta er á afmæli Kjarvals 1965):"Menns tóðu í stofunni nær Tjarnargötunni og röbbuðu saman yfir fordrykk. Höfðu þeir Gylfi og dr. Bjarni (menntamálaráðherra og forsætisráðherra) ráðið með sér að þeir skyldu fara með Kjarvalupp á efri hæðina og afhenda honum orðuna þar. Þeir gengu því allir þrír upp í hornherbergið norðaustanvert í húsinu og var dr. Gylfi með orðuna í kassa sem hann lagði á borð sem stendur framam við sófa í herbeginu. Dr. Bjarni fékk sér sæti en dr. Gylfi og Kjarval stóðu á miðju gólfi. Dr. Bjarnifór þá að tala um orðuveitinguna, nánast að óska Kjarval til hamingju og þakka honum fyrir einstæðan skerf til listarinnar. Eitthvað sem Dr. Bjarni fór að tala um mun hafa farið í taugarnar á Kjarval þótt dr. Gylfi veitti því ekki athygli, nema allt í einu varð Kjarval mjög æstur og fór að tala einhverja vitleysu. Ráðherrarnir urðu alveg miður sín og var dr. Bjarni staðinn á fætur í þessum ósköpum. Þuldi Kjarval ýmislegt og fór m. a. að tala um hégómaskap í sambandi við orður. Sagði hann að sér hefði ekki verið sýndur sómi í lífinu og því væri verið að gera það þegar hann væri kominn á gamalsaldur. Hann var í fullkomnu uppnámi og eftir nokkra ræðu strunsaði hann út úr herbeginu og beint út úr húsinu án þess að koma við á hæðinni........"

bls. 309. (þetta er 10. júní 1966): Kjarval fékk stóran drykk af brennivíni og glas af appelsíni fyrir hádegisverð". (Innskot mitt, menn verða að muna að hér er verið að skrifa um gamalmenni

bls. 311: "Veturinn eftir þessa ferð (1966-67) skrifað Kjarval Birni á Ketilsstöðum og kvaðst hafa verið lasinn þá um veturinn."

bls. 312: Guðbergur Bergsson, rithöfundur, var um tíma næturvörður á hótelinu. Hann hefur skrifað að hann hafi kynnst Kjarval talsvert vel þau tvö ár sem hann hafði þennan starfa, "þá orðinn talsvert hrumur og drykkfelldur og kom ég honum oft í bælið, köldum og hröktum, stoltum og einmana en ekki vitund skrýtnum." Honum var afar hlýtt til Matthíasar Johannessen, en yfir höfuð var lund hans köld og hlutlaus. Og ég man hvað líkami hans var kaldur þegar ég kom honum ósjálfbjarga í rúmið."
Myndin hér á eftir tekin um sumarið 1968. Allir sjá að afi er farinn að leggja af, orðinn mjög horaður.
Ég væri ekki hissa ef Guðbergur væri að lýsa aukaverkunum frá lyfjunum sem afi var á en get ekkert fullyrt um það. Kv. Ingimundur Kjarval.

Sjúkraskýrsla Jóhannesar Kjarval listmálara frá geðdeild Borgarspítalans.

Hér á eftir er svo sjúkraskýrslan frá Borgarspítalanum, skýrir sig algjörlega sjálf. Ég sleppi niðurstöðum úr rannsóknum sem hafa enga þýðingu hér (blóðrannsóknir og þessháttar).
Eftir að dómurinn féll 3. janúar síðastliðinn varð ég fyrir áfalli, mest vegna þess að ég fór að efast um eigin dómgreind, hafði sett traust mitt í dómarann Allan V. Magnússon. Síðan hef ég náð mér, orðinn þess fullviss að engin nema siðspilltur maður hefði getað komist að þeirri niðurstöðu sem Allan V. Magnússon gerði, Það stendur.
Eina ástæðan að ég birti þessr sjúkraskýrslur er úrskurður Allans V. Magnússonar, hann sem skipaði leynd yfir þessum skýrslum. Þar á móti hlýtur að koma að hann átti að meta þær áður en hann felldi dóminn. Virðist að Allan V. Magnússon hafi falið þær til þess að geta hundsað, engin önnur skýring. Ég tek fram að ég sá þessar skýrslur núna fyrst fyrir tveimur vikum þó að dómari og lögmenn hafi haft þær lengi undir höndum.
Má vera að mörgum finnist það sterk orð að kalla dómara siðspilltann en ég get ekki annað en sagt sem mér finnst að mjög hugsuðu máli.
Getur nokkur mótmælt því að maðurinn sem þessar sjúkraskýrslur eru um var gjörsamlega óhæfur að gefa allt sitt "munnlega"rúmlega tveimur mánuðum áður en þessar skýrslur byrja. Er það ekki siðferðislega rotinn dómari sem ákveður slíkt, það hlýtur að vera öllum ljóst sem lesa skýrslurnar.

Hér með skora ég á Allan V. Magnússon að ákæra mig eða að láta ákæra mig vegna þess að ég birti þessar skýrslur gegn boði hans. Ef hann gerir það ekki, hlýtur það að sýna að hann veit að það var rangt af honum að setja leynd á þær.Kv. Ingimundur

KjarvalBorgarspítalinn

Geðdeild. Bsp. 2942
Geðdeildarnúmer 187
Jóhannes Sveinsson Kjarval f. 5. 11 1885,
Sigtúni 7, R,

Vanda. Nafn Sveinn Kjarval
Tengsli sonur listmálari.Heimli Sætúni 1 Seltjarnarn.Sími h 15531 v.188317

Innlagningarlæknir
Lyfjadeild Lsp.
Heimilslæknir
Aðrir læknar
Innritun 18.: 2. : 1969 kl. 11.30 frá lyfjadeild Lsp.
Brottskráning Dó 13.: 4. : 1972 kl. 18.40

Greining Dementia senilis, 290,00 (ellivitglöp/almennur ellihrumleiki. Þýðing geðlæknis)(handskrifað) Elliglöp > Heilabilun (Alzeimer)

Fyrri vistir á G.B.Vistir á öðrum Geðdeildum

Varúðarþörf: Gæzlumaður fylgir sjúkl. frá Landspítalanum, og mun dvelja hjá honum þar til öðru vísi verður ákveðið.

Nánari upplýsingar um innlagningu o.s. frv. Í lok janúar mánaðar var sjúkl. lagður inn á lyfjadeild Lsp. Vegna cachexia(langvinn vannæring með tilheyrandi þróttleysi og þyngdartapi, þýðing geðlæknis) og confusio mentis, 2/ (rugl/óráð, þýðing geðlæknis)hefir dvalið þar þangað til hann er nú lagður hér inn til rannsóknar og meðferðar. Við komu er sjúkl. það ruglaður að ekki er viðlit að ná neinu skynsamlegu sambandi við hann, taka sjúkrasögu eða gera á honum kerfaskoðun. Verður því látið bíða þar til betur stendur á síðar, enda fylgja sjúklingi allgóðar upplýsingar frá lyfjadeild Lsp.Handskrifað undir 1) Vaniuoðii (óskiljanlegt)2) óráðBorgarspítalinn
-
Geðdeild Nafn Jóhannes Sveinsson KjarvalSkrásetjandi læknir Þorgeir Jónsson Dags.

Vistaorsök og kvörtun sjúklings
Fjölskyldusaga
Persónusaga
Undanfarnir sjúkdómar-----------------------------------

Núverandi geðhorf: Við innlagningu er sjúkl. allgjörlega ruglaður, skynjar þó auðsýnilega að hann er á sjúkrahúsi, að öllum líkindum ekki áttaður á stað og stund, fullkomlega óraunsær á ástand sitt allt tal samhengislaust, sýslar við dót sitt í tilgangsleysi, vill láta hringja í bíl fyrir sig og fara í burtu.Lyf: T. Chlorpromazine 200 mg. X 3, T. Hydergin 1x3, T. Mogadon.20. 2. ’69 (Þ.J.) Líðan óbreitt. Lyf óbreytt.23. 2. ’69 (Þ.J.) L’iðan mjög svipuð því sem var við innlagningu þó er sjúkli. Að ýmsu leiti sljórri og auðsýnilega undir heldur sterkum lyfjaáhrifum. Lyf: T, chlorpromazine 50+ 50+ 200mg. Annað óbreitt.24.2.’69 (Þ.J.) Er nú ekki eins þungur af lyfjum, líðan að öðru leiti óbreitt. Hefur átt í erfiðleikum með hægðir, reynir oft að hægja sér, en gengur auðsýnilega illa og klínir sjúkl. sjálfa sig og umhverfi sitt saur. Hann er því exploreraður rectalt og finnst dálítið af hörðum saur í ampulla, og er það tæmt út. Lyf óbreitt.

(Innskot mitt: Sumum mun finnast það örugglega óviðeigandi að ég birti þennan hluta sjúkraskýrslunar. Þar á móti vil ég nefna að ég heyrði kjaftasögur út í bæ um þennan atburð sem ungur maður á þessum tíma. Sagt við mig að faðir minn hefði látið loka föður sinn inni á Geðdeild og ekki leift honum að mála og, afi væri að reyna að mála með saurnum úr sér. Þetta gekk um bæinn þá og þess vegna að sleppi ég þessu ekki.)

Dagáll:25. 2.’69 (Þ.J.) Í morgun líður sjúkl. auðsýnilega mun betur, svaf að vísu fremur slitrótt í nótt, en er nú skýrari og viðmælanlegri en áður. Vöðvatonus virðist allur mjög aukinn og lyfjum því breytt í samræmi við það: T. Artane 5 mg. X 2,

28.2. ’69 (Þ.J.) Líðan svipuð undanfarna daga. Sjúklingur er allvel skýr á milli en órólegur og ruglaður aðra tímana. Lyf T. Artane 5 mg. X 3, annað óbreitt.5.3.’69 (Þ.J.) Líðan óbreitt. Lyf óbreitt.

7.3. ’69 (Þ.J.) Eins og áður skiptast á tímabili þar sem sjúkl. er skýr til viðtals á sinn hátt, en er svo aftur ruglaður og viðskotaillur á milli. Alláberandi er nú bjúgur á fótum, sjúklingur er hlustaður og kemur fram dálítil ´regla á hjartslætti, aftur á móti heyrast ekki slímhljóð neðan til í lungum. Tekið er því leitað ráða til hjartasérfræðings um meðferð á því.

10.3.69’ (69) Undanfarna daga hefur sjúklingur verið að öllu leyti andlega og líkamlega veikari. Hann er bæði sljór og ruglaður, en auk þess máttfarinn. Þar sem ChlorpromazineVirðist ekki gefa neinn varanlegan bata er ákveðið að hætta því lyfi í bili, en reyna annað. Lyfjum er því breytt á eftirfarandi hátt: Sep. Chlorpromazine, T. Buronil mg 25+25+100 vesp., annað óbreytt.
20.3.’69 (Þ.J.) Nú undanfarna daga hefir sjúkl. aftur orðið líkamlega hressari, er nú meira á ferðinni, sækir mikið í að brölta fram úr rúmi og út á ganga. Geðhorf óbreytt.

26.3.’69 (69) Sjúkl. er nú líkamlega allhress, en andleg líðan hefir lítið breyst upp á síðkastið. Með köflum hefir gengið illa að fá hann til að taka lyf, og hefur hann því fengið lyfin með innspýtingu.

30.3.’69 (Þ.J.) Sjúkl. er að vissu leyti við betri líðan nú síðustu dagana, tekur lyf möglunarlaust, er allur mildari í viðmóti og meðgjörlegri.Lyf: T. Buronil 25 mg. X3+100vesp. Annað óbreytt.2.

4.’69 (Þ.J.) Líðan óbreytt ,sjúklingur er enn algjörlega confus. Lyf óbreytt.

5.4.’69 (Þ.J.) Undanfarna 2 daga hefir sjúkling aftur liðið betur, hann er skýrari bæði í hugsun og eðlilegri í öllu fasi. Nú í morgun er hægt að halda uppi við hann allskynsamlegum samræðum um stund, og virðist hann fullkomlega áttaður á stund og stað. Lyf óbreytt.12.4.’69 (Þ.J.) Upp á síðkastið hefir lítil breyting orðið á líðan sjúklings önnur en sú að hann er sérstaklega illskeyttur á morgnana, æstur og erfitt að sefa hann.Lyf: Cont. Buronil 50 mg. + 50mg.+25 mg. +100mg. Vesp.

17.4.’69(Þ.J.) Síðasta lyfjahækkun virðist hafa heldur góð áhrif á sjúkling, hann er rólegri en nokkuð ber á paranoiskum viðbrögðum. Þykir því rétt að herða enn á lyfjagjöf á eftirviðbrögðum. Þykir því rétt að herja enn á lyfjagjöf á eftirfarandi hátt: T. Buronil 50 mg. X+100 vesp., annað óbreytt.

29.4.’69(Þ.J.) Undanfarin hálfan mánuð hefir sjúkl. greinilega farið fram. Þennan tíma hefir ekki borið á neinum æsingi, hann er viðráðanlegri, sefur betur um nætur, jafnvel dálítið heillegri í framkomu, enda þótt hann ennþá vilji vera annaðhvort mjög fáklæddur eða allsnakinn. Hann virðist nú ekki lengur beint confus, getur haldið uppi samræðum á svipaðan hátt og vitað er að hann hefur gert til lengri tíma, fer með stökur og ljóð. Blóðrannsókn leiðir í ljós að um dálítinn folisýruskort er að ræða, og fær sjúkl. því framvegis t. Acidi folici 2x3 á dag.

6.5.’69 (69) Rannsóknir hafa leitt í ljós að sjúkl. skortir bæði folinsýru og B12 vítamína. Blóðmynd bendir þó að öðru leyti ekki á macroytera-anemíu, en til þess að ganga algjörlega skugga um það er í dag gerð mergstunga hjá súkl. Beðið verður eftir niðurstöðum hennar um tilheyrandi lyfjagjöf.Undanfarna viku hefir sjúklingi liðið mun betur, er nú að öllu leyti skýrari og heillegri. Hann er nú svo til æsingalaus, klæðist fötum meir en áður. Dálítillar syfju hefur gætt undanfarna daga, og er lyfjum því breytt á eftirfarandi hátt: T. Buronil 25 +25+50+100mg. vesp.

10.5.’69(Þ.J.) Eftir að lyfjameðferð var létt fór sjúklingur aftur að verða dálítið órólegri og viðskotaverri. Paranoisk viðbrögð hafa komið fram og er sjúkl. allillskeyttur í viðskiptum sínum við hjúkrunarkonur. Lyfjum verður því breytt aftur á eftirfarandi hátt:T. Buronil 25+50+150mg. vesp.

19.5.’69(Þ.J.) Við hækkaða lyfjagjöf virðist sjúkl. líða betur, hann sefur rólega, ekki eins viðskotaillur, er meðgjörlegri að öllu leyti. Niðurstöður af mergstungu liggja fyrir og eru ekki afgerandi, gætu þó bent á byrjandi macrocytera-anemíu. Í ráði er því að taka aftur blóð til rannsóknar á B12 og folinsýru, en að því loknu byrja að gefa sjúkl. B12 í stórum Skömmtum og folinsýru.

25.5.’69(Þ.J.) Um kl. 11.00 í morgun var sjúkl. á stjái hér á ganginum, varð þá fótaskortur og féll með höfuðið aftanvert á dyrakarm. Myndaðist þar 2 ½ cm langur skurður, var sjúkl. Þá fluttur á Slysavarðstofu og sárið saumað saman. Ekki varð mikið um þetta áfall, en þegar verið var að búa um hann aftur í rúminu að lokinni aðgerð kvartaði hann um kuldaskjálfta. Nú undir kvöldið hækkaði hiti hjá sjúkl., var með 38.5 kl. 7.30 en 39.4 kl. 9.30 í kvöld. Sjúkl. er rannsakaður, hjartahljóð er eðlilegt, lungnahljóð erfitt að heyra greinlega vegna vöðvaskjálfta, öndun 24 á mín. Púls 96/mín. Hann er mjög heitur og sveittur, auðsýnilega dasaður af hitanum, kvartar ekki. Þar sem sjúkl. hefir stríplast allmikið undanfarið þrátt fyrir nákvæma pössun þykir ekki ólíklegt að hér sé um einhverja lungnainfection að ræða. Er því ákveðið að gefa honum Penicillin, fyrst um sinn 1 millj. Ein. á 4ra stunda fresti.

26.5.’69 (Þ.J) Sjúkl. er nú mun hressari, hiti aðeins 37.8. Hann er dálítið máttfarinn en líður að öðru leiti ekki illa. Lyf óbreytt.

27.5.’69 (Þ.J.) Sjúkl. er nú hitalaus er talinn nægilrga hress til þess að flytja hann á röngtendeild til lungnamyndunar. Kemur til þess að flytja hann á röngtendeild til lungnamyndunar. Kemur þá í ljós lungnabólga á báðum lungum neðanverðu. Lyf óbreytt.

2.6.’69(Þ.J.) Líðan að öllu leiti betri, bæði andleg og líkamleg. Ber sig nú með aðstoð eins og fyrir veikindin, nærist, sefur og hvílist vel. Lyf óbreytt. Control-mynd af lungum eftir 1-2 daga.

5.6.’69 (Þ.J) Control-mynd af lungum sýnir enn svo til óbreyttan process. L’iðan sjúklings a’ öðru leyti batnandi. Lyf óbreytt.

12.6.’69 (Þ.J.) Óbreytt líðan. Lyf óbreytt. 19.6.’69 (Þ.J.) Control mynd af lungum sýnir svo til óbreytt ástand, þó virðist bólgan nú minni v.megin. Lyf óbreytt.

3.7.’69 (M.S.) Sjúkl. hefur verið þægilegur í meðferðum að undanförnu en dementtian fer sízt minnkandi.11.7.’69 (M.Sk.) Geðrænt ástand óbreytt. Síðustu rannsóknir sýna að sjúkl. hefur þann 23.5. haft 120 PML pr. Liter af B12 vitamini sem er lítið eitt undir nerði normal-mörkum, en þ. 24.6. 80 MICROG/L af Folinsýrugjöf sem er langt yfir efri normalmörkum. Verður því Folinsýrugjöf hætt í bráð en sennilega er réttast að gefa sjúkl. 1 eða fleiri Cycobemin inj. Mergstunga bendir þó tæpast til þess að hér sé um anema perniciosu að ræða og Retyculocytar voru aðeins 8 pro mill 24.6. þá var hemoglobin 12.4 g. %, hafði hækkað, sökk var 4 mm. hafði lækkað úr 12, hv.blk. 7900 og piff talning nánast eðlileg . Röngtenrannsókn 19.6. sýndi að enn var talsv. Infilttration svo og blóðstatus.

23.7.’69(M.Sk.) Ný lungnamynd var tekin 17.7. s.l. og kom í ljós að processing í h. Lunga hefur hreinsað sig mjög vel og aðeins eru eftir fibrotisk atelectatisk strik basalat í lobus medius. Ítarleg blóðrannsókn var og gerð þennan dag (sjá rannsóknarblað) og kom í ljós að hemoglobin er enn 11.5g.% en blóðmynd að öðru leiti nánast eðlileg, st.blóðk. og hemogl. Innihald eðlil. Og Cycohemin og Folinsýsru –meðferðin virðast lítið gera.

1.8.’69(N.Sk.) Sjúkl. hefur nú fengið járntöflur undanfarið og er hemoglobin nú 12,6, g%. Andlegt og líkamlegt ástand svipað og áður. Stundum hefur komið mikið slen og máttleysi yfir sjúkl., en það stendur sjaldnast lengur en 1-2 daga, og hefur ekkert nýtt athugavert fundizt við líkamlegt heilsufar.

15.8.’69 (Þ.J.) Engin frávik frá því sem undanfarið hefur verið, lyf óbreytt.

30.8.’69 (Þ.J.) Engin frávik frá því sem undanfarið hefur verið lyf óbreytt.10.9.’60(Þ.J) Líðan óbreytt. Rétt þykir að athuga að nýju Folinsýru og B12 búskap sjúkl. , og er því sýni sent til rannsóknar. Lyf óbreytt.

12.10. ’69 (Þ.J.) Rannsóknir á folinsýru og B12 búskap sjúklings voru innan eðlielegra vikmarka. Heilsufar sjúklings er í engu frábrugðið því, sem verðir hefur undanfarið mánuði, virðast hér allt að því hátt bundnar sveiflur á ferðinni, drungi og mikill svefn 3-4 daga, eftir það róleg vaka með hægt vaxandi sljóleika, þá kemur tímabil þar sem sjúklingur sefur lítið í eina til tvær nætur, er þá mikið á ferðinni orðljótur og hyggst þá alla ofsækja sig. Eftir það kemur nokkuð eðlilegt ástand eins og áður er lýst án nokkura Lyf óbreytt.

31.12.’69 (Þ.J) S.l. 3mánuði hefur ekkert sérstkat borið til tíðinda um heilsufar sjúklings, og nú um þessi áramót er ástand hans svipað og hér að framan er lýst. Lyf óbreytt.

20.3.’70 (Þ.J.) Líðan hefur verið mjög svipuð undanfarna mánuði eins og áður er lýst, með nokkuð háttbundnum sveiflum. Ennþá er af og til hægt aðð tala við hann um stundarsakir og heldur hann þá þræði að mestu, jafnvel þó óljóst sé með köflum. Lyf óbreytt.

17.7.’70(Þ.J.) Líðan hefur til skamms tíma verið svipuð að öllu leyti, mjög litlar breytingar orðið á geðheilsu. Undanfarna daga virðist sjúklingi hafa verið dálitið þungt um andadrátt, og var því kvödd til medicinsk consultation. Gerð er mjög alhliða rannsókn, þ.á.m. rannsókn á folinsýru, B12, tyrosin-mæling, ásamt lungna – og hjartamynd og hjartalínuriti. Allar rannsóknir eru eðlilegar, nema hjartalínurit, sem leiðir í ljós hæga fibrillato atriorum. Er sjúkl. Þá Digitalisseraður um tíma, en lyf að öðru leyti óbreytt.

15.8.’70 (Þ.J) Áðurnefnd gangtruflun á hjarta lagaðist á skömmum tíma við Digoxin-gjöf og starfar hjarta hans nú alveg eðlilega. Líðan að öðru leiti svipuð, Þó hefur sjúklingur verið í ´rólegra lagi nú undanfarna 3 daga. Ákveðið er því að auka lyfjagjöf dálítið:T. Buronil 25 mg. x+375mg. vesp.

10.9.’70 (Þ.J.) Síðustu vikur hefur sjúkl. verið í góðu formi, verið dálítið á ferðinni, dálítið viðmælandi með köflum, gefur verði og umhverfi gætur. Í morgun var mjög sólríkt og fagurt veður er ég kom hér á deildina, stóð þá meistarinn hér við gang gluggann, horfði mót suðurausturfjöllunum, tærum og ferskum í sólarljómanum, og hneigði sig fyrir þessu útsýni í andakt. Honum hefur verið boðið að hafa hjá sér áhöld til þess að teikna eða mála, en hafnar því. Lyf óbreytt.

15.11.’70 (Þ.J) Í dag er meistarinn 85 ára gamall. Nokkrir vinir hans komu í heimsókn og dvöldu hjá honum í u.þ.b. klukkustund . Að sögn þeirra virtist hann njóta þessara heimsóknar og hélt uppi samræðum við þá allan þennan tíma, og voru þeir ánægðir með það sem út úr því kom, þegar tillit er tekið til allra aðstæðna, enda allir nákunnugir sjúklingi. Lyf óbreytt.

31.12.’70 (Þ.J) Sjúkl. hefur nú dvalið hér undir það 2 ár, og hefir heilsu hans smá saman hrakað þennan tíma. Fullvíst er að hann þekkir nú hvorki lækna né hjúkrunarfólk með nafni, en ber góð kennsl á starfsfólkið að öðru leiti. Ekkert sérstakt hefur borið út af heilsu hans undanfarnar vikur. Lyf óbreitt.

15.3.’71 (Þ.J) Frá því um s.l. áramót hefur ekkert sérstakt borið út af með heilsu sjúklings, líkamskraftar hans endast furðanlega, og getur hann því óstuddur og á allrar hjálpar borið sig hér um gangana. Sveiflur hans eru periodiskar eins og áður. Sljóleiki virðist smáaukast, þó hægt fari, og koma ennþá dálítil, stutt en skýr tímabil inn á milli.Lyf óbreytt.

25. 6.’71 (Þ.J.) Í stórum dráttum hefur heilsufar lítið breytzt nú undanfarna mánuði, þó hallar alltaf undan fæti, þó hægt fari. Blóðstatus og aðrar rannsóknir hafa engum breytingum tekið nú upp á síðkastið. Lyf óbreytt.

30.9.’71(Þ.J) Ástand hefur ekki tekið stórsígum breytingum nú undanfarna 3 mánuði, enda þótt auðsýnilega sé um hæga en ákveðan hrörnun að ræða. Eins og áður kom hér fram, hefur meistarinn ekki sýnt neina tilburði til myndlistar, eftir a’ hann kom hingað inn á deildina, jafnan hafnað því ef honum hefur verið boðin tæki til þess. Hins vegar bar svo til í morgun er litið var inn til hans að hann lá í rúmi sínu í djúpum svefni, h. Framhandleggur reistur upp til hálfs, en fram úr hægri sem orðin er grönn og sinaber, hékk gulleitur blýantur, oddbrotinn. Þetta var eftirminnileg sjón þeim sem horfðu á. Lyf óbreytt.

30.12.’71 (Þ.J) Eins og framan getur hallar alltaf undanfæri, enda þótt mjög hægt fari. Sjúkl. hefur nú litla fótaferð, fer þó alltaf eitthvað fram úr rúmi á hverjum degi, ekki þó alltaf út úr stofu sinni. Lyf óbreytt.

26.2.’72 (Þ.J.) Snemma í morgun þegar litið var inn til sjúklings virtist hann í djúpum svefni, og þegar farið var að gera honum til góða, kom í ljós að hann var meðvitundarlaus og lamaður v. Megin. Þótti þá ´synt að um heilablóðfall var að ræða. Þegar leið að kveldi fór hiti að hækka, var sjúkl. þá gefið Penbritin í innspýtingum, 250 mg.x 4, en auk þess glucosuupplausn í æð.

12.4.’72(Þ.J) Sjúkl. er búinn að fá bólgu í bæði lungu, hefir háan hita og er auðsýnilega langt leiddur. Lyf: Inj. Streptomycini 1 gr. X 2, annað óbreytt.13.4.’72 (Þ.J) Sjúkl. hefur hrakað mjög nú sl. Sólarhring, og strax í morgun var auðséð að hverju fór. Hann lézt nú í kvöld, laust fyrir kl.20.00.

Hér á eftir er sjúkraskýrslan þegar afi er lagður inn á Landspítalann 28. janúar 1969.
______________________________________________________

LANDSPÍATALINN
HANDLÆKNISDEILD
____________

Sjúklingur

Jóhannes Sveinsson KjarvalAldur f. 5.11 1885Heimili Sigtún 7. RvíkKom á spítalann 28.1. ’69

Fór 18.2 ’69 á geðdeild Bsp.Kom vegnaSjúkdómsgreining spítalans Confusio mentis (rugl, óráð. Þýðing geðlæknis)

Svo er listi yfir rannsóknir sem voru gerðar, blóðþrýstingur og annað sem ég sleppi.

Undirskrifað 22.2 ’69
Snorri Hallgrímsson
spítalalæknir

Svo eru færslur sem gerðar voru á Landspítalanum hægðir og annað sem skiptir ekki máli í þessu sambandi.

Daginn sem hann er færður af Landspítalanum á geðdeild Borgarspítalans18. 2 ’69 er þessi færsla:

83 ára gamall listmálari, sem hefir hrörnað mjög bæði psychiskt og fysiskt á undanförnum mánuðum. Hann var við komuna sérstaklega mjög magur, frekar þurr og áberandi ruglaður. Var ekki almennilega klár á stað og stundu. Hann kvartaði um hægðatregðu og óþægindi við að hafa hægðir og þótti því ekki ólíklegt, að um maligna laesion í tractus gæti verið að ræða, sérstaklega m.t.t þess, hve mikið hann hefir lagt af undanfarið. Skoðun hefir þó ekki leitt neitt slíkt í ljós og finnst ekkert sem bendir til malignitets. Fysiskt ástand hefir heldur batnað meðan hann hefir verið hér á deildinni, hann hefir borðað all sæmilega og þarmafunctionhafa verið nokkuð eðlileg. Samkvæmt niðurstöðu af psychiatriskri consultation (K.S.), hefir sj. fengið chlorpromazin 150 mg. Á dag með nokkrum árangri, en hefir þó öðru hvoru veriðó rólegur, viljað fara út og verið mjög ruglaður. Þess á milli hefir hann verið rólegur og sæmilega skýr og hefir þá þekkt fólk í kringum sig. Síðustu dagana hefir hann fengið 200 mg. Á dag og auk þess artaen 6 mg. daglega. Enfremur B-combin og ascorbinsýru og mebumal natríum 20 cg. undir svefn. Síðustu dagana hefir nokkuð borið á bjúgi á fótum.Sj. Er í þörf fyrir pyschiatriska meðferð og er því útvegað pláss fyrir hann á Borgarspítala, geðdeild. Hann fer þangað í dag.

__________________________________________________________

Þetta er sem sagt skýrslan frá Landspítalanum. Takið eftir hvað mikið er fjallað um holdafar afa og að honum hafi farið fram þennan tíma sem hann var á Landspítalanum. Þýðir aðeins eitt, afi var hættur að borða almennilega áður en að hann var lagður inn.

Og ég spyr getur þú verið í nokkrum vafa að hann afi minn Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálari var óhæfur um að gefa nærri allt sitt í burtu rúmlega tveimur mánuðum áður en þessi skýrsla var skrifuð. Fyrir utan að ekkert er til frá honum um þann vilja.

2007-03-16T08:34:00.000-07:00

Vitnaleiðslur i Kjarvalsmálinu.

Efnisyfirlit hér.

For english here

Þessi ljósmynd tekin sumarið 1968 af ljósmyndara Morgunblaðsins. Heil syrpa til af þessum atburði. Matthías Jóhannesen þá ritstjóri Morgunblaðsins fór með gamla manninn í vinnustofuna hans í Sigtúni 7 og að því er virðist hélt að honum áfengi til þess að fá hann til að tala, gamalt bragð blaðamanna. Þá um haustið á afi að hafa gefið innihald vinnustofunnar munnlega og leynilega til Reykjavíkuborgar, þar á meðal meira en 5000 listaverk. 29. janúar þann vetur var hann kominn á geðdeild Borgarspítalans þar sem hann lést árið 1972.
-------------------------------

Vitnaleiðslur í Kjarvalsmálinu:

Ár 2006, miðvikudaginn 20. september, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur háð í dómsal 101 í Dómhúsinu við Lækjartorg af Allan V. Magnússyni héraðsdómara.

Fyrir er tekið:
Málið nr. E-2831/2005:
Guðrún Kjarval og
Mette Stiil
F.h. dánarbús Jóhannesar Kjarvals gegn
Reykjavíkurborg.

Skjöl málsins nr. 1-80 liggja frammi.
Af hálfu stefnanda sækir þing Kristinn Bjarnason, hrl. og leggur fram nr. 81 bréf Aðalsteins Ingólfssonar, dags. 20. janúar 1978, nr. 82 bréf Jóhannesar Kjarval frá því um áramót 1975-6 og nr. 83 svör Engilberts Sigurðssonar geðlæknis við spurningu lögmanns stefnanda.
Af hálfu stefnda sækir þing Kristbjörg Stephensen hdl.
Lögmaður stefnda kveðst ekki mótmæla dskj. nr. 83 sem óstaðfestu.
Lögmaður stefnda leggur fram nr. 84 ljósrit forsíðu 1. og 2. Kjarvalsbókar sbr. dskj. 74, nr. 85 ljósrit greinar úr Lesbók Morgunblaðsins, 24. desember 1985, nr. 86 ljósreit greinar úr Morgunblaðinu, 14. september 1985, nr. 87 og nr. 88 ljósrit gjafabréfa.
Lögmaður stefnanda sýnir í dóminum minnisbók Ólafs Þórðarsonar frá árinu 1968 en ljósrit úr bók þessari liggur frammi á dskj. nr. 17. Koma þar heim og saman ljósrit og frumrit.
Fer nú fram aðalmeðferð málsins.
Kl. 09.24 kemur fyrir dóminn sem vitni Hrafnhildur Tove Kjarval eftirlaunaþegi, f. 28. nóvember 1941, til heimilis í Bofinkevegen 7, Tranum, 9460 Brost, Danmörku.
Áminnt um sannsögli.
Skýrsla hennar er hljóðrituð.
KB: Ég vil biðja þig um að gera grein fyrir tengslum þín við Jóhannes Kjarval listmálara? M: Ég er sonardóttir hans, dóttir Sveins Kjarval.
KB: Ert þú elsta barn hans? M: Ég er elsta barn foreldra okkar.
KB: Fædd á Íslandi eða hvað? M: Ég er fædd á Íslandi í Reykjavík.
KB: Hver er menntun þín og við hvað hefur þú starfað í gegnum tíðina svona helst? M: Ég er menntuð, ég hef verið við listnám í Kaupmannahöfn og Englandi frá ´59 til ´64 sem leirkerasmiður. Flyt heim til Íslands með manninum mínum 1964 um haustið eftir að ég hef lokið skólanámi. Við stofnuðum hér verkstæði sjálf sem við rákum fyrst í Reykjavík og fluttum svo í Hveragerði ´68.
KB: Manst þú hvenær ársins ´68 það var? M: Haustið ´68. Þar rekum við verkstæði sem sagt en ´71 flytjum við svo aftur til Reykjavíkur þar sem við rekum verkstæðið okkar áfram með lærlinga. Ég hafði fengið meistarabréf í þessu fagi og störfum þar þangað til árið 1976 að við verðum að fara til Danmerkur með þrjú börn og við förum til Danmerkur og búsetjum okkur nálægt foreldrum mínum sem þá voru flutt frá Íslandi árið ´70, og rákum þar verkstæði saman um tíma. Verkstæðið hefur verið þar allan tímann. Ég segist vera pensionisti en auðvitað gæti ég tekið upp á því að búa til leirlistmuni aftur. Ég hef unnið ýmis störf í Danmörku og meðal annars í átta ár vann ég við Árósarháskóla á etnografisamling sem er mannfræðisafn Árósarháskóla við varðveislu og flutning á miklu safni muna frá öllum heiminum yfir í nútíma magasín, og svo hef ég starfað við kennslu.
KB: Þú og þín fjölskylda hefur verið búsett sem sagt í Hveragerði þá þennan vetur eða veturinn ´68, ´69? M: Já.
KB: Manst þú eftir því hvort þú hafðir einhver samskipti eða hvort þú hafðir haft samskipti við afa þinn Jóhannes Kjarval á árinu ´68, manst þú eftir því? M: Ég man ekki eftir neinum dagsetningum en ég veit að ég heimsótti hann og sá hann nokkrum sinnum en ég get ekki dagsett það neitt.
KB: Þú minnist þá engra sérstakra samskipta frá því í október ´68 fram til áramóta ´69? M: Nei.
KB: Komst þú einhvern tímann á vinnustofu Kjarvals í Sigtúni 7? M: Já, já, þar kom ég oft þegar hægt var að komast inn. Jú, jú, ég kom þar.
KB: En þú manst kannski ekki hvenær það var síðast? M: Nei, eins og ég segi ég get ekki dagsett það á neinn hátt.
KB: Minnist þú þess að faðir þinn hafi farið til Ásu systur sinnar síðari hluta árs 1978? M: Já.
KB: Var þér kunnugt hver var ástæða þess? M: Hann fór sér til heilsubótar.
KB: Hafðir þú vitneskju á þeim tíma sem sagt þennan vetur, þá er ég nú ekki að tala um vitneskjuna í dag heldur hvort þú getur rifjað það upp hvort þú hafi fengið einhverja vitneskju um það þennan vetur ´68, ´69 þegar þú býrð þarna í Hveragerði að það væri verið að eiga eitthvað við muni Kjarvals í Sigtúni 7 eða flytja þá þaðan út eða eitthvað slíkt? M: Nei, ég man ekki eftir því.
KB: Minnist þú þess eitthvað að það hafi eitthvað komið til umræðu við föður þinn eftir að hann kemur til baka frá Danmörku þennan vetur? M: Sem sagt ég man það ekki svona orðrétt hvað hefur verið rætt um en það er óánægja með stöðu fjölskyldunnar gagnvart þessum málum.
D: Óánægja hvers? M: Ja, í sambandi við.
D: Óánægja í fjölskyldunni eða? M: Í fjölskyldunni já.
KB: Komst þú eitthvað nálægt því sem sagt þarna þá á árinu ´69 eða einhvern tímann síðar jafnvel að ganga frá því sem eftir var í Sigtúni 7? M: Nei, ég tók ekki þátt í því.
KB: En áttir þú einhver samskipti við Kjarval eftir að hann var lagður inn á Borgar- spítalann eða inn á sjúkrahús? M: Ég heimsótti hann á Borgarspítalann, en eins og áður ég get ekki dagsett það á neinn hátt en ég kom og heimsótti hann meira en einu sinni.
KB: Voru þessi mál með munina á Sigtúni eitthvað þá til umræðu? M: Nei, alls ekki hann var það mikill sjúklingur þá að það var ekki til umræðu. Hann var bara ánægður að það var verið að tala við hann.
KB: Komst þú eitthvað nálægt málum í sambandi við einkaskipti á dánarbúi Jóhannesar Kjarvals á sínum tíma? M: Nei.
KB: Varst þú viðstödd opnun Kjarvalsstaða 24. mars ´73? M: Já.
KB: Manst þú hvort faðir þinn var við þá opnun? M: Það er óljóst. Ég man að föðursystir mín Ása var þar en mér finnst að faðir minn hafi ekki átt möguleika á að koma en ég man það ekki.
KB: En minnist þú þess að Ása hafi sem sagt verið þarna? M: Já.
KB: Skildi og talaði Ása íslensku vel? M: Hún skildi en hún talaði ekki íslensku en hún skildi smávegis. Allar samræður við Ásu fóru fram á dönsku.
KB: Heldur þú að hún hafi getað fylgst vel með til dæmis ræðum og slíku og slíku töluðu máli? M: Ég get ekki sagt neitt ákveðið um það en ég efast um að hún hafi getað orðrétt skilið allt sem fór fram.
KB: Komst þú að uppsetningu á sýningu árið 1975 sem afkomendur Kjarvals héldu til að minnast þessa að 90 ár voru liðin frá fæðingu hans? M: Já, ég kom nálægt því.
KB: Kom Reykjavíkurborg eitthvað að þeirri sýningu? M: Nei, þetta fjölskyldan, þetta var maðurinn minn Robin Lukken og bræður mínir sem settu upp þessa sýningu á verkum sem faðir okkar átti, teikningum og öðru en ég tók þátt í því sem ættingi. Ég tók þátt í því á þann hátt.
KB: Hélt Reykjavíkurborg einhverja sýningu til að minnast þessara tímamóta? M: Nei, ég man ekki eftir neinni sýningu og það að Bandalag Íslenskra listamanna var á móti því að sýna á Kjarvalsstöðum á þessum tíma, og að hluta til var þetta líka til þess að standa með þeirra málsstað að það væri hægt að sýna annars staðar.
D: Var það út af deilum um loftið? M: Nei, það voru deilur, ég kann ekki að segja nógu vel frá því en það voru listamenn, Bandalag Íslenskra listamanna var á móti því hvernig maður rak Kjarvalsstaði, hvaða list maður sýndi þar. Það var baukottað eins og við myndum segja á dönsku.
KB: Hvernig viðtökum fékk þessi sýning svona? M: Hún var ignorered í rauninni af bæði listamönnum og öðrum aðilum. Mönnum þótti ábyggilega ekki rétt að við værum að sýna í svona ómerkilegum stað, þetta var lítil sýning. Það voru mikil vonbrigði í sambandi við það hjá okkur hvernig fólk brást við.
KB: Minnist þú þess að hafa komið að undirbúningi að stofnun félags í árslok ´75 sem fékk nafnið Pictor? M: Já, ég tók þátt í því.
KB: Ég vil sýna þér dskj. nr. 82. Þetta er bréf frá Jóhannesi bróður þínum ásamt vélritaðri fundargerð og aftast er handritaður listi úr fundargerðarbók. Manst þú eitthvað eftir þessum fundi og þessum skjölum? M: Ja, ég man eftir að hafa séð þessi skjöl og ég man eftir þessum fundi. Ég var þátttakandi með í fundinum og þeim fundum sem voru haldnir í Pictor.
KB: Manst þú þá eftir þeim sem eru þá á öftustu síðunni að þetta séu þeir sem voru? M: Já, ég man það alveg að þetta fólk var með.
KB: Manst þú eftir því að í þessum hóp eða þessu félagi hafi verið eitthvað til umræðu eignarhald á þeim munum sem Reykjavíkurborg hafði fengið vörslur á og komu úr Sigtúni 7 1968? M: Já, ég man að það var rætt um það að þetta væri einhvers staðar í geymslu og það var óánægja með það.
KB: Manst þú hvort sú afstaða föður þíns kom fram eða hvaða afstöðu faðir þinn hafði til þess á þessum fundum, kom það þar fram að hann teldi að erfingjar ættu þetta eða var það eitthvað rætt? M: Ég man ekki orðin en ég man bara að það var talað um að þetta væri í vörslu Reykjavíkurborgar en eins og stendur hér. Ég man ekki alveg að hann hafi sagt það orðrétt en það var óánægja með hvernig þessir munir voru í geymslu Reykjavíkurborgar.
KB: Það hefur komið fram hér að þú fluttir til Danmerkur ´76. Varst þú þá í miklum samskiptum við föður þinn eftir að þú fluttir út þar til hann andaðist ´81? M: Já, já, við bjuggum í sama bæ í Danmörku og unnum saman að hluta til á verkstæðinu.
KB: Á þessu tímabili var þá eitthvað rætt um þessa muni í Sigtúni? M: Já, það var oft talað. Það voru vonbrigði, það var reiði yfir því hvernig brugðist var við þegar maður snéri sér til þeirra aðila sem höfðu það í sinni vörslu. Það voru vonbrigði.
KB: Kom þá eitthvað fram í þeim samtölum við föður þinn hver væri hans afstaða? M: Já, það kom fram að hans afstaða væri að þetta væri eign okkar fjölskyldunnar eða þeirra Ásu og hans.
KB: Veist þú hvort hann reyndi eitthvað að bregðast við þessu á þessum tíma sem hann lifði? M: Ég veit að hann leitaði til lögfræðings í Kaupmannahöfn sem hafði einhverja vitneskju um íslensk málefni, Klerk, en hann ég veit ekki alveg hvort hann gafst upp á því og komst í samband við fólk hér heima í sambandi við þetta nema ég held að hann hafi dáið þarna skömmu seinna eða verið veikur og þess vegna ekki orðið neitt úr því. Pabbi leitaði líka til manna á Íslandi.
KB: Varst þú í tengslum við Ásu föðursystur þína? M: Já, mikið og mjög náið samband.
KB: Getur þú þá lýst hvaða afstöðu hún hafði haft til þessara mála? M: Hennar afstaða var sú sama. Hún var sár og hún var reið og hún varð fyrir vonbrigðum þegar þau í sameiningu reyndu að finna út úr þessum málum.
KB: Vissir þú til þess að Guðmundur Axelsson í Klausturhólum hefði á árunum 1982 ráðir Baldur Guðlaugsson lögmann til þess að gefa álit eða sýna fram á hvort að munir þeir sem borgin hafði í vörslum úr Sigtúni væru eign erfingja? M: Ég vissi ekkert um þetta samstarf nei.
KB: Fékkst þú einhverja vitneskju um niðurstöðu hans á þessum tíma? M: Nei.
KB: Ég vil sýna mættu dskj. nr. 41. Þetta er frásögn sem er skráð eftir móður þinni Guðrúnu Kjarval og kemur fram í skjalinu að þú hafir verið viðstödd. Þetta er sem sagt frásögn sem er skráð af þeim sem hér talar. Getur þú staðfest að þú hafir verið viðstödd þetta samtal og rétt sé haft eftir henni, móður þinni? M: Já, ég var viðstödd.
KB: Og getur staðfest að þetta sé rétt sem þarna er haft eftir henni eða það sé rétt haft eftir henni þar að segja?
D: Er þetta þín undirskrift hér?
KB: Þú kannski manst ekki nákvæmlega hvað fór fram þarna?
D: Það stendur sko viðstödd frásögn og undirritun og nafn þitt, er þetta ekki þín undirskrift? M: Jú, jú, þetta er mín undirskrift og ég man vel eftir að hafa verið viðstödd þarna. Ég gat aðeins vottað því sem hún talaði líka.
D: Þetta snýst um það hvort þetta er ekki rétt frásögn af því sem hún sagði. M: Jú, jú.
D: Þú getur staðfest það að það sem hér stendur sé það sem móðir þín sagði? M: Já.
KB: Það er kannski rétt bara af því hún kemur nú ekki fyrir dóm móðir þín að þú geir kannski grein fyrir hvar hún býr og hvernig heilsu hennar sé háttað? M: Ja, móðir mín er nýflutt heim til Íslands aftur og býr á Dalbraut 27 á þjónustuheimili þar. Hún verður níræð í janúar og er ekki góð til heilsu.
KB: Hver telur þú að hafi verið ástæða þess að ekki var aðhafst fyrr en núna varðandi þetta mál svona með þeim hætti sem nú hefur verið gert? M: Ja, ég veit ekki hver ástæðan getur verið. Vilt þú spyrja mig aftur.
KB: Getur þú eitthvað skýrt það eða ef þú getur ekki skýrt það þá bara getur þú það ekki. M: Sem sagt ástæðan fyrir því að það sé tekið upp svona seint, fyrir nokkrum árum það var bara vonbrigði, það vonleysi og fyrst og fremst fyrstu árin eftir að pabbi dó vorum við í sjokki því hann dó mjög skyndilega, hann hafði ekki legið lengi á spítala og svo var talað um að þetta væri fyrnt og við höfðum ekki bolmagn til þess að standa í því að fara í mál fyrr en svo að það er tekið upp af bróður mínum.
Víkur frá kl. 09.45.

Kl. 09.45 kemur fyrir dóminn sem vitni Jóhannes Sveinsson Kjarval arkitekt, kt. 260643-3639, til heimilis að Grenimel 32, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Ef þú gerðir grein fyrir tengslum þínum við Jóhannes S. Kjarval listmálara? M: Ég er sonur Sveins sem er sonur Jóhannesar nafna míns.
KB: Ef þú mundir kannski gera aðeins grein fyrir menntun þinni og hvenær hennar var aflað og við hvað þú hefur starfað í gegnum tíðina svona í aðalatriðum? M: Ég er menntaður í arkitektúr og borgarhönnun og námið er í Skotlandi á árunum frá 1965 til ´75 með smá útidúrum til Danmerkur og Íslands. Þannig að ég kom alfarinn heim menntaður í þessum fræðum eftir að vinna líka dulítið í Skotlandi og hef unnið mikið við skipulag, dálítið við byggingahönnun í upphafi á einkastofum og eigin stofu. Vann hjá borginni frá ´80 til ´86 þá með það sérverkefni að sinna deiluskipulagi og skipulagi í miðborginni. Síðan var ég skipulagsstjóri Hafnarfjarðar næstu ellefu árin. Kom til borgarinnar aftur ´97 og hef unnið að skipulagi miðborgarinnar síðan hjá skipulagsfulltrúa á skipulags- og byggingasviði Reykjavíkurborgar.
KB: Þannig að þú ert þarna á þessum árum ert þú á árunum ´60 og ´69 þá ert þú sem sagt við nám í Skotlandi. Manst þú hvort þú varst á Íslandi sumarið 1968? M: Já, ég var hér heima eins og oftast nær reyndar að vinna þá við skipulag úti á landi. Fyrstu skrefin mín í þeirri vinnu og eitthvað í borginni á einkastofum.
KB: Manst þú eftir því hvort og hvenær þá þú hittir afa þinn síðast þá áður en hann fór inn á spítala í janúar ´69, þarna eitthvað þetta haust? M: Eitthvað hitti ég hann þarna um sumarið og þá rámar mig í að ég hitti hann inni í Sigtúni inni á vinnustofunni sinni og svo niður á Hótel Borg þar sem hann bjó. Síðan er minn síðasti fundur með afa mjög minnisstæður eitt kvöld, föstudagskvöld reyndar niðri á Hótel Borg þar sem ég fór og heimsótti hann og það er eiginlega minnisstæðasta samvera mín við afa alla tíð og sú síðasta sem ég átti með honum. Mjög eftirminnilegt kvöld eða kvöldstund.
KB: Getur þú lýst þessu svona? M: Ja, þetta var þannig að ég kom upp á herbergið hans og bankaði og það rumdi nú í honum þarna eitthvað áður en hann kom síðan til dyra og þá var herbergið nokkuð rökkvað og hann var á föðurlandinu, bæði buxum og bol, síðerma. Hann bað mig um að koma inn og fór síðan upp í og fór undir sæng. Hann var með ólíkindum orðinn tekinn og illa farinn líkamlega í rauninni en skýr og við ræddum saman töluvert lengi. Hann hafði alla tíð sérstaklega áberandi í fyrstu árum sínum sem starfandi listamaður mikinn áhuga á skipulagi og húsahönnun og ræddi það dálítið. Hann var að fara yfir sína ævi dálítið, það var mikill tregi í honum og hann reyndar það var eins og hann væri – hann var mjög spyrjandi um hvort hann hefði farið rétt að með ævi sína þessi snillingur sem skapaði þetta lífsstarf og það var afar minnisstætt að upplifa þetta mikla höfundarverk, hann efaðist um það sjálfur á þessari stundu og það var mjög sérkennilegt. Síðan sá ég hann ekki meira.
KB: Snéri þessi tregi eitthvað að fjölskyldunni? M: Hann minntist svona óbeint á að hafa misst af því að ala uppfjölskyldu, eiga líf með konu sinni, og fyrir mér er þetta þannig í huganum að hann var að fara yfir það hvort hann hafi tekið rétt leið á þeim vegamótum sem hann stóð á kannski þegar amma og afi skildu, og þessum möguleika vara fyrirgert.
KB: Þú varst sem sagt ekki þarna þennan vetur ´68, ´69, en hafðir þú vitneskju um það að faðir þinn hefði farið til Danmerkur þetta haust með dóttur sinni? M: Já, að sjálfsögðu. Það voru mikil uppbrot í fjölskyldunni út af veikindum föður míns og samfalli og ég man að þarna í þessum mánuði þá vorum við að ganga frá ýmsu í sambandi við þetta meðal annars að rukka menn um það sem þeir skulduðu teiknistofunni og það var töluvert umleikis en síðan náttúrlega vissi ég af því að hann fór út og þetta var töluvert uppnám.
KB: Á þessum tíma þennan vetur fregnaði eitthvað af því sem sagt þá er ég að tala um sem sagt ef þú minnist þess frá þeim tíma en ekki það sem þú veist í dag að það hefði verið eitthvað átt við eða farið í það að flytja muni úr Sigtúni 7 þennan vetur? M: Ég minnist þess ekki. Nei, ég geri það ekki. Ég var mjög djúpt sokkinn í annars árs vinnuna mína sem var mjög krefjandi og samskiptin voru stopul. Þetta var annar heimur enn og er. Nei, ég vissi af því að afi fór inn á spítala en ég vissi ekki neitt meir sko.
KB: Komst þú heim sumarið ´69? M: Já.
KB: Manst þú hvort þú komst eitthvað nálægt því að rýma Sigtúnið endanlega? M: Nei, ég kom ekki nálægt því.
KB: Það er hérna dskj. nr. 24 þetta er minnisblað um fund á skrifstofu borgarstjóra fimmtudaginn 5. ágúst 1982, þar sem voru staddir borgarstjóri Geir Hallgrímsson, Jón G. Tómasson og Alfreð Guðmundsson. Í þessu minnisblaði er verið að fjalla um þetta mál og þar er meðal annars aðeins vitnað eða ég ætla bara að lesa úr þessu skjali. Þar segir hér á bls. 2: “Í öðru lagi liggur fyrir sýningaskrá þar sem sérstaklega er um það fjallað að verið sé að sýna verk Kjarvals sem hann hafi gefið og séu eign borgarinnar og sýningarnefnd þessari er einmitt Jóhannes S. Kjarval yngri og ber ábyrgð á sýninga- skránni.” Þessi sýningaskrá sem er þarna verið að vitna til er væntanlega sýningaskrá sem er á dskj. nr. 34. Á dskj. 34 á bls. 2 í því skjali er svona forsíða þar sem nafn vitnisins kemur fram. Það er kannski bara ef þú gerðir bara grein fyrir því hver hafi verið aðkoma þín að þessari sýningaskrá og þá í rauninni hvað þú vilt segja um þessa fullyrðingu sem ég var að lesa hér upp úr minnisblaðinu um ábyrgð þína á því sem þar stendur? M: Aðkoma mín að sýningaskránni er engin það er nú bara ósköp einfalt mál. Ég hins vegar var – það er nokkuð stórt sagt þarna að sýningarnefnd það er nú oft titlatog þegar menn eru að búa til svona lýsingar. Þannig var mál með vexti að, mér þykir mjög vænt um að geta útskýrt þetta. Þetta er þannig að Gylfi Gíslason minn góði félagi hann kallaði mig til að vinna að hugmynd sem var hans að lýsa ferli afa á mjög nýstárlegan máta og afar forvitnilegan og upplýstan sem aldrei hafði verið reynt að gera og við unnum saman að því að setja upp á stóran vegg á Kjarvalsstöðum brot úr þessum ferli að raða upp í tímaröð með ljósritum og úrklippum og alls kyns svona gögnum sem við gátum fundið til og settum þetta saman í þeirri tilraun að reyna að lýsa þessum ferli sem eins og ég segi aldrei hafði verið reynt að gera. Og síðast í síðustu viku var mér þakkað fyrir að hafa tekið þátt í að vinna þetta verk. Ég vann þetta með Gylfa og Þóru Kristjánsdóttur. Og við Gylfi vorum þarna að vinna saman eins og við gerðum á Listahátíð 1980 í Breiðfirðingabúð þar sem umhverfismálin voru efst á baugi og Gylfi meðreiðarsveinn, þarna var ég meðreiðarsveinn Gylfa í myndlistinni. Það er þarna verið að tala sjálfsagt um það að í sýningaskránni er talað um gjöf Kjarvals. Kjarval gaf Reykjavíkurborg gjafir það er þekkt mál en þetta stóra mál sem við erum að fjalla um hér það er ekki gjöf að mínu viti. Hann hafði gefið borginni aðrar gjafir og stórar og átti stóran þátt í því að myndlistahúsið á Klambratúni varð til og lagði fé til þannig að það er alveg réttmætt að tala um gjafir.
KB: Leist þú svo sjálfur á að með þessari þátttöku í þessari sýningu og þessari aðkomu að þú hafir verið að viðurkenna eitthvað um eitthvert eignarhald borgarinnar á einhverjum verkum? M: Það var afar fjarri lagi. Það var ekkert slíkt á ferðinni.
KB: Ef ég kannski sný aðeins til baka. Varst þú viðstaddur opnun Kjarvalsstaða 24. mars 1973? M: Nei, ég var í framhaldsnámi í Skotlandi.
KB: Þá langar mig að sýna dskj. nr. 82. Þetta er bréf sem ber nafn þitt. Kannast þú við undirritun þína undir þetta bréf og hvort þú munir eitthvað eftir þessu? M: Já, já, mjög vel. Um haustið þá var faðir minn staddur hér og Tove systir mín og þá að tilstuðlan föður míns þá kallaði hann til nokkra mæta borgara sem höfðu áhuga á málefnum afa og bjó til þetta eða stofnun þessa Pictors, manna hinna síðari. Þetta bréf er skrifað eins og sést glögglega með því sem fylgir að það er prógramm eða ásetningur þessa hóps um að vinna að þessum málefnum með sérstökum hætti og sem sagt já, já.
KB: Gerðir þú þessa fundargerð þarna sem er þarna? M: Ég gerði allar þær fundargerðir sem gerðar voru í þessum hópi utan eina sem Hilmar Foss gerði og það var síðasta fundargerðin áður en þetta lognaðist út af um vorið.
KB: Getur þú staðfest það að þessi fundargerð og þetta bréf hafi verið sent til þeirra sem eru tilgreindir þarna á öftustu síðunni sem er í fundargerðarbókinni? M: Ég get svo sem ekki staðfest það með öðrum hætti en að það var ásetningurinn með þessari vinnu og hún skilaði sér í því að menn mættu á fundi eins og bókað er í plögg hópsins sem liggja fyrir hjá lögmanni.
KB: Manst þú eitthvað eftir á þessum undirbúningsfundi eða á fundum Pictor yfirleitt að það hafi eitthvað verið rætt um eignarréttinn að mununum sem voru úr Sigtúninu? M: Sko, það lá alveg ljóst fyrir afstaða okkar þriggja pabba og mín og Tove en ætluðum ekki að láta vinna einhver persónuleg mál á þessum vettvangi og þess vegna héldum við því til hlés en eins og sést af þessum ásetningi sem kemur fram í þessum liðum þá var meðal annars ásetningur um að kynna sér þessi plögg og þessi gögn og þessar eftirreitur sem lágu í að því er virtist gleymsku upp á Korpúlfsstöðum þá trúi ég, komin þangað upp eftir.
KB: Hver var svona megin hugmyndin að baki þessari félagsstofnun, hvert var svona megin markmiðið? M: Ja, menn náttúrlega sko Jóhannes S. Kjarval listmálari er náttúrlega ekkert venjulegt fyrirbrigði og hans málefni voru í óútskýrðum molum má segja og það var mörgum mönnum hugleikið að reyna að gera eitthvað stefnuvist að vinna að því að upplýsa hans merkilega lífsstarf og það er svona það sem svífur yfir þessu og það voru margir áhugamenn um það. Það var líka markmiðið að leita til yfirvalda um samvinnu í þessu eins og kemur fram í þessum atriðum sem þarna eru nefnd þá eru ýmsir fálmarar úti og hluti af því skilar sér á næstu vikum og mánuðum fram í júnímánuð trúi ég að síðasta fundargerðin er skrifuð af Hilmari Foss þá hafði verið komið upp þetta mál með að Indriði skrifaði bókina og menn allir þarna voru sammála um að það væri mjög óheppilegt að fara í það og það voru málsmetandi menn úr þessum hópi sem ræddi það við forráðamenn borgarinnar og það var augljóst að það var þvert ofan í álit þessa hóps að þá var það ofan á og má segja að það hafi verið banabit þessa starfs að menn svona tvístruðust og gáfust upp hreinlega.
KB: Þá langar mig að sýna þér dskj. nr. 22. Þetta er bréf sem ber með sér að það sé sent til þín væntanlega frá föður þínum. Getur þú staðfest að þú hafir fengið þetta bréf og manst þú eftir þessu bréfi sérstaklega? M: Ég verð nú að segja að mig rámar í það sko en þetta er tímamerkjandi dálítið að þetta er fyrsta bréfið sem pabbi skrifar mér á dönsku þess vegna man ég eftir því sérstaklega. Já, já, ég er meðvitaður um þetta bréf og önnur.
KB: Manst þú eitthvað eftir hvort þú aðhafðist eitthvað í framhaldi af þessu bréfi? M: Já, sko á þessum tíma þá var ég búinn að vera hér í eitt ár og þá var að byrja að koma upp ýmis höfundarréttarmál sem urðu mjög misjafnlega umfangsmikil og það var útgáfa á bókum sérstaklega, þrjár bækur sem voru þá á næstu misserum til umþóttunar og mest megins var það nú að þá leitaðir maður til þess lögmanns sem pabbi hafði haft samráð við Ragnar Ólafsson heitinn. Ég ræddi þessi mál við Ragnar beinlínis þetta eignarhald og það sem að því vék með öðru náttúrlega varðandi höfundaréttinn. Mér er afar minnisstætt hvað okkur fór á milli okkur Ragnari í því efni. Hann réð okkur eindregið og mjög ákveðið frá því að fara í þetta hann áleit það vera okkur og afa til vansa að hrófla við þessu. Hann var á þeirri skoðun sem kom mjög víða fram í þessu umhverfi þá að við ættum bara að halda okkur til hlés í öllu sem við kæmi þessu og ýmsu öðru í sambandi við afa. Það var alltaf frá föður mínum þá var alltaf varnaðarorð til mín að fara ekki mjög mikið í þetta því það gæti skaðað mig og mitt starf, minn starfsvettvang.
KB: Hafðir þú einhverja vitneskju um það að á árinu 1982 hefði Guðmundur Axelsson í Klausturshólum leitað til Baldurs Guðlaugssonar lögmanns til að leita eftir áliti eða sýna fram á eignarrétt erfingja Kjarvals á munum þeim sem voru í vörslum Reykjavíkurborgar og komu úr Sigtúni? M: Nei, það er undarlegt nokk, ég átti ýmis samskipti við Guðmund og var milligöngumaður um ýmislegt varðandi eftirreitur og eignir og málverkamarkaði og svo framvegis en hann minntist aldrei á þetta. Þetta var eitthvað sem ég vissi fyrst af held ég seint á árinu ´82 en þó ekki seinna en ´83 að í forbi fartinni þá rétti hann mér afrit af þessu plaggi.
KB: Þar að segja Guðmundur Axelsson? M: Guðmundur Axelsson já. Ég vissi ekkert um þó að ég væri í fyrirsvari fyrir ýmsa hluti höfundarréttarmál og svo framvegis þá var aldrei minnst á þetta. Ég vissi hins vegar að Guðmundur var í töluvert miklum samskiptum við Rósu frænku mína og Jakob hennar mann og eitthvað við móður mína út af ýmsum hlutum.
KB: Þegar þú færð þetta minnisblað hafðir þú þá þann skilning að Guðmundur Axelsson hefði ráðið Baldur fyrir hönd erfingjanna til þess að vinna þetta verk eða var það eitthvað rætt við Guðmund? M: Nei, ég ræddi þetta ekkert við Guðmund. Mér fannst þetta plagg svo innantómt og í rauninni furðulegt og ólógíst að ég lagði ekki neitt upp úr þessu plaggi. Ég bara lagði þetta í þann bunka af plöggum sem söfnuðust í gegnum árin út af öllum þessum málarekstri í sambandi við málefni afa.
KB: Taldir þú að niðurstaðan sem þar birtist hefði þýðingu fyrir fjölskylduna? M: Í sjálfu sér það náttúrlega, jú, jú, það gefur auga leið að þetta hefði alltaf verið notað og dregið fram en mér fannst þetta svo auðséð, mér fannst þetta bara svo illa gert plagg að ég bar engan trúnað á það. Eins og ég segi ég lagði þetta í stækkandi skjalabunka.
KB: Manst þú eitthvað eftir því að þetta minnisblað eða efni þess hafi á þessum tíma eitthvað verið tekið til umræðu í fjölskyldunni eða þú hafir rætt þetta við móður þína eða Ásu eða? M: Nei, ég ræddi það ekki. Þetta var tími sem var þokukenndur og afar erfiður okkur öllum vegna fráfalls fyrst pabba ´81 og ´83 Jakob.
KB: Jakobs eiginmanns Ásu? M: Já, eiginmanns Ásu og af ýmsum ástæðum þá var ekki þetta ofarlega á baugi eða á neinn hátt rætt.
KB: Nú liggur fyrir að 1985 var haldin sýning á Kjarvalsstöðum í tilefni af aldarafmæli Kjarvals. Var þér boðið á þá sýningu sérstaklega eða opnun hennar eða? M: Mér og öllum landsmönnum var boðið á þá sýningu en sérstaklega var okkur ekki boðið það er þannig. Við stóðum, ég og móðir mín og þeir sem voru hér á landi börnin mín við stóðum aftast í hópnum og boðsgestir sérstakir sátu fremst í salnum.
KB: Var þér kunnugt hvort móður þinni eða Ásu hafi verið boðið? M: Þeim var ekki boðið sérstaklega.
KB: Eftir þá þennan tíma, ég er að tala um ´82 eða ´85 svona á þessu róli. Hefur þú haft eitthvað samband við forsvarsmenn Reykjavíkurborgar varðandi þessa muni og þá fram til ársins kannski 2000 þegar þetta mál sem er kannski stofn af þessu máli fer af stað? M: Já, ég hef náttúrlega látið í ljós þessi sjónarmið með eftir á að hyggja allt of óformlegum hætti og strax ´82 fór maður að átta sig á því að borgin vildi engin samskipti við fjölskylduna það er í framhaldi af þeim doða og dáðleysi sem þetta merkilega verk Gylfa sýndi manni þar var lagt upp á braut sem síðan var ekki fylgt eftir og Gylfi og ég við störtuðum því verki sem var búið að fjasa um í áraraðir að skrásetja verk afa og það verkefni hófst með okkar byrjun þarna í sambandi við þessa sýningu því var afar illa fylgt eftir og svo tók úr steininn þarna ´85 að þá áttaði maður sig á þessu að það var fullkominn ásetningur í því að horfa fram hjá fjölskyldunni en það var líka vissa um að þarna væri við ofurefli að etja í sambandi við eignarhald en viðvarandi vilji til að reyna að finna einhverjar lausnir á því sem eftir stóð af eignum afa sem var og hafa sýnt sig að vera afar þýðingamiklar eftirhretur til þess að halda á lofti hans lýsingu á hans persónu og ævistarfi. Ég fékk upphringingu frá borgarstjóra Davíð Oddssyni eitt sinn um að ég þyrfti að rýma þessar eftirhretur sem voru í geymslu í Kjarvalshúsi út á Seltjarnarnesi og þá búnar að flæða einu sinni frétti ég og sést merki á því á þeim kössum sem enn þá hýsa þessar eftirhretur eins og þeir voru teknar niður af veggjum vinnustofunnar í Sigtúni enn þá í okkar fórum. Hann sagði mér að ég yrði að fjarlægja þetta húsið ætti að nota til annarra þarfa og ég yrði að fara með þetta. Ég sagði að mér væri það erfitt ég hefði ekki geymslustað og þetta væri nokkuð umleikis og þá bjargaði borgarstjóri mér nú um húsnæði á loftinu á Íþróttahúsi Melaskólans þar sem var einstigi upp og ekki hægt að koma nema hluta af þessum eftirhretum fyrir af því það var svo þröngt að fara með þetta upp stigann og ég varð að farga þarna hluta af þessum húsgögnum og svo framvegis en þarna var það í áraraðir þangað til við fluttum það í burtu ég og Kolbrún systir mín og móðir mín í geymslu á okkar vegum. Síðan óskaði ég eftir fundi seinna á árunum ´86 til ´89 trúi ég, ég er ekki með það bókað og ég hef ekki fundið neina bók sem segir um þessa fundi borgarstjóra og ég hef ekki getað staðfest fyrir sjálfum mér hvenær þetta var en ég fór á fund borgarstóra Davíðs sem sagt niður í Austurstræti 16 þá voru borgar- skrifstofurnar þar og hann var þar við annan mann Hjörleifur Kvaran sem sagt borgar- lögmaður var á fundinum og þriðju maður allir löglærðir þar sagði ég af minni afstöðu til þessa eignarhalds en vildi fá einhverja samvinnu um að vinna að þessum málum og þar lá frammi þetta minnisblað Baldurs og ég man ekki hvort Hjörleifur fór fram og ná í það eða hvort hann afritaði það úr minni hendi ég get ekki fullyrt um það en allavegana var það fyrir þessum mönnum sönnur á að þetta væri tómt mál að tala um sem sagt þeir tóku sér þá eignarhaldið en ekki vilja til samvinnu. Þetta var afar stuttur og endaslepptur fundur því ég sá að þarna var einskis að vænta um það sem er skylduverk okkar allra að skila ævistarfi afa með sæmd og sóma. Ég hef talað um þessa afstöðu í stuttu eða löngu máli við forráðamenn menningarmála Reykjavíkurborgar. Minnisstætt mjög Gunnar Kvaran að ég sagði honum mjög ítarlega frá okkar afstöðu, þá forstöðumaður Kjarvalsstaða. Eiríkur Þorláksson er mjög kunnugur þessu en í þeim tveimur mönnum forsvarsmönnum fyrir Kjarvalsstöðum þá kom mjög glögglega fram að það var einskis að vænta í því að það sem liggur eftir afa af hlutum og eftirhretur hans sem sagt að nýta þær til þess að lýsa þessari persónu var þeim afar – þeir voru fráhverfir því hreinlega, þeir vildu fókusera á myndverkin og ekkert annað, ekki persónulýsingu. Fyrirgefðu við höfum líka, ég og Kolbrún systir mín fórum og hittum þáverandi borgarstjóra Ingibjörgu Sólrúnu árið 2000, og sögðum henni frá þessu og þá var nú þetta að fara af stað sem núna er að ske, þessi málaferli.
KS: Ef við förum aftur til baka til sýningarinnar sem var haldin í tengslum við opnun Kjarvalsstaða 1973 að þá barst þú hérna áðan að það væri ofmælt að þú hefðir verið í sýningarnefnd og borið ábyrgð á.
KB: Ég held að það sé smá misskilningur. Sagði ekki lögmaðurinn, talaði hann ekki um ´73? Þessi sýningarskrá sem verið er að tala um er frá ´82 en ekki frá opnun Kjarvalsstaða. Bara svo það sé á hreinu eins og kom fram hjá vitninu. Það kann að vera að einhver misskilningur hafi verið í gangi kannski, hafi hann verið hjá mér á einhverju tímamarki líka.
KS: Þá skulum við bara hreinsa þann misskilning. Komst þú eitthvað nálægt sýningunni sem var sett upp 1973? M: Nei, ég var í framhaldsnámi.
KS: Þú varst erlendis. M: Nei, ég var alveg frá.
KS: En ´82 þegar það kemur að sýningunni þá, þá er í millitíðinni auðvitað Reykjavíkurborg búin að marg lýsa yfir eignarhaldi sínu á bæði verki og orði. Síðan fylgir því aftur 1985 að þá hefst nú skrásetning sem stóð nú yfir ´85, 6 og 7 Steinunn Bjarman sá um þá skrásetningu og það liggur fyrir í skýrslu sem hún gerði eins og á dskj. nr. 30. Sýni mætta það. Þá liggur fyrir að hún segir þar að þú hafir fylgst með, hér neðst á bls. 7 og yfir á bls. 8. Þetta er skýrsla sem hún ritar og lýsir í rauninni þeirri vinnu, aðdraganda þessarar skráningar bæði ´68 og í hverju þessi skráningarvinna sem tók til ´85, 6 og 7 í hverju hún var fólgin. Þarna kemur fram í lokin að þú hafir svona sýnt þessu áhuga og fylgst með þessu svona yfir öxlina á henni þá starfandi auðvitað hjá Reykjavíkurborg eða hvað, allavegana ´85? M: Já, að sjálfsögðu. Ég er mikill áhugamaður um að sæmd afa sé haldið á lofti og það bara sýnir sig í því. Ég er ekki að viðurkenna neitt með því fjarri lagi.
KS: Ég er að fá það staðfest að þetta sé rétt að þú hafir fylgst þarna með. Nú kom það ítrekað fram í máli þínu að þú og faðir þinn og að minnsta kosti Tove hafi haft mjög sterka afstöðu til þess að þessir munir hafi ekki verið gefnir Reykjavíkurborg þarna og hafi ekki verið rétt farið með, og þú gekkst á fund borgarstjóra bæði þarna í kringum ´89 sem og 2000. Þú færð afhent strax ´82 afrakstur vinnu sem var að frumkvæði Guðmundar í Klausturhólum. Kom aldrei til tals ekki í einasta skipti að menn myndu fylgja þessu eftir til þess að standa þá, fylgja eftir því sem þeir töldu vera sinn rétt? M: Jú, jú, oft.
KS: Getur þú þá gefið einhverja skýringu á því af hverju það var ekki gert? M: Ja, það er eðlileg spurning, og í sjálfu sér þá kom ég að þessu stuttlega út af bréfinu sem pabbi sendi mér. Ég var beðinn af Ásu frænku minni og pabba að sjá um höfundaréttar- málefni og svo framvegis sem hefur verið ærinn starfi og orðinn nokkuð megin bálkur í mínu starfi bara hreint út sagt. Okkar skilningur var alveg klár og þessi að þarna væri ekki um gjöf að ræða. Við eins og ég sagði áðan þá var samfélagið sem lýsir sér afar vel í afstöðu hins ágæta manns Ragnars Ólafssonar lögmanns að það væri okkur til mikils vansa að fara út í þessi málaferli og það var ákveðin vanmáttarkennd má segja en eftir ´82 þegar lögmenn hver um annan þveran segja að þetta sé fyrnt og ekki við þetta eigandi að þá er kannski réttara að segja að það sé ákveðin raunsæi í því að gerast ekki Donkíkódi og berja hausnum við steininn. Maður verður að lifa í því umhverfi sem maður hrærist í og faðir minn hafði alltaf varnaðarorð við mig að fara ekki út í þessi mál sjálfur hins vegar hreyfði ég þessum málum oft á tíðum og 1979 og ´80 þá var ég að fara í þessi mál og velta þessu fyrir mér og ræddi óformlega við meðlimi í stjórn Kjarvalsstaða og það var til þess að það varð ákveðin umræða inni í þessu borgarkerfi og hvergi bókuð. Ég átti samtal við fremsta mann sjálfstæðismanna á þeim tíma, og hann sagði að vörn borgarinnar væri ósköp einföld, löglærður maður, ósköp einföld og burðarlítil. Það væri fullyrðing um handsal. Þetta er áður en fyrning hefði átt að ganga í garð. Frá þessu samtali skýrði ég föður mínum frá í símtali. Ég frétti það eftir á, það sýnir ákveðna aðferðarfræði föður míns, ég frétti það bara eftir á að hann hefði ráðið þarna lögmann, landsfrægan lögmann í Danmörku til þess að sinna þessum málum. Ég og móðir mín hins vegar eftir ´82, reyndum að fá lögmenn til þess að sinna þessu en enginn vildi taka þetta að sér álitu þetta dautt mál. Það var þannig þar til ný lagatúlkun kemur fram um að hér sé um erfðamál að ræða og þess vegna ekki nein hefðun eða fyrning í því og þess vegna erum við hér. En að berja hausnum við steininn er ekki eitthvað sem maður – ég tel hollt sko.
KS: Myndir þú lýsa afa þínum og sambandi afa þíns við fjölskylduna þannig að þið hafið fylgst með honum svona frá degi til dags, var þetta hefðbundna fjölskyldu- samband eftir að þið komust á legg, náðu þið betri tengslum við hann, var hann þá farinn að hafa áhuga á fagi sem þið voruð farin að sinna, þið leiddust nú mörg systkini inn á brautir sem hann hafði áhuga á? M: Það náttúrlega gefur auga leið að það var enginn maður sem átti eðlilegt samband við Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálara og það á við um alla menn. Því er auðsvarað og það er mjög vel tíundað í merkilegri bók sem kom út nýverið. Við fylgdumst með afa eins og okkur var gefinn kostur á frá hans hendi en hann var náttúrlega engum venjulegum afa líkur. Ég get ekki svarað því öðruvísi en þessu er mjög vel lýst í þessari merku bók. Á móti kemur og ég vil undirstrika það að það átti enginn eðlileg, venjuleg samskipti við Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálara. Hann var þannig gerður.
Víkur frá kl. 10.28.

Kl. 10.29 kemur fyrir dóminn sem vitni Kolbrún Sveinsdóttir Kjarval listamaður, kt. 130145-3299, til heimilis að Njálsgötu 52A, Reykjavík.
Áminnt um sannsögli.
Skýrsla hennar er hljóðrituð.
KB: Ef þú mundir bara skýra frá því hvernig þú tengist Jóhannesi Kjarval? M: Ég er barnabarn, dóttir Sveins Kjarval sonar Jóhannesar Kjarval.
KB: Ef þú mundir gera í stuttu mál grein fyrir menntun þinni og hvað svona þú hefur starfað við í gegnum tíðina helst? M: Já, ég er myndlistamenntuð frá Íslandi, Danmörku og Bretlandi. Kennaramenntun frá Danmörku. Hef rekið eigið gallerí og verkstæði frá 1974 og er með eigið verkstæði núna í Reykjavík og gallerí.
KB: Þetta nám hvar og hvenær stundaðir þú nám? M: Ég stundaði nám fyrst í Kaupmannahöfn. Síðan fór ég til Englands og var þar í skóla í eitt ár, og lærði að teikna og ensku. Síðan fór ég til Edinborgar í Skotlandi og útskrifaðist þaðan úr listaskólanum í Edinborg.
KB: Á hvaða tímabili? M: 1968, og flyt til Íslands þá.
KB: Á hvaða tímabili varst þú í Edinborg? M: Frá 1968 til ´68.
KB: Varst þú á Íslandi á sumrin þá eða? M: Já, ég kom heim á sumrin og var að vinna.
KB: Þú kemur sem sagt heim um vorið og ert þá búin að ljúka námi vorið ´68? M: Já, og síðan fer ég til Danmerkur og er í námstengdri vinnu í Kaupmannahöfn á Konunglegu postulínsverksmiðjunni. Tek síðan kennaramenntunina eftir það. Það er svona sú menntun sem ég hef.
KB: Þau atvik sem eru kannski mest hér til skoðunar eru þarna á þessu tímabili ´68, 69 minnsta kosti til að byrja með. Varst þú í Reykjavík sumarið ´68 og veturinn ´68, ´69? M: Já, ég var í Reykjavík sumarið ´68 en ég var bara um helgar veturinn ´69 í Reykjavík. Ég bjó ekki í foreldrahúsum en kom heim um helgar. Ég vann á verkfræðiskrifstofu austur á Búrfelli það var verið að byggja virkjunina þar og kenndi á kvöldin og svo kom ég til Reykjavíkur um helgar.
KB: Manst þú hvenær þú hittir Kjarval síðast áður en hann fór inn á sjúkrahús í ársbyrjun ´69? M: Ég hitti hann þarna seinast um haustið ´68 niðri á Hótel Borg.
KB: Ræddi hann þar eitthvað um það að hann ætlaði að gefa Reykjavíkurborg eitthvað? M: Nei, aldrei í minni áheyrn, aldrei.
KB: En þennan vetur þá er ég nú að tala um það sem þú kannski manst þá eftir á þeim tíma en ekki það sem þú veist í dag. Manst þú eitthvað eftir því að þú hafir fengir vitneskju um það þennan vetur að það væri verið að flytja muni úr Sigtúni, úr vinnustofunni á Sigtúni? M: Já, ég vissi af því þegar munirnir voru fluttir.
KB: Hvernig fréttir þú af því? M: Í gegnum móður mína. Hún vissi um það og frændi okkar Ólafur Þórðarson. Ég vissi að þetta var að ske að það var verið að flytja muni úr Sigtúni til geymslu af því að afi var að missa húsnæðið eða það var komið að því að hann ætti að rýma þetta húsnæði og þess vegna var hann að undirbúa að koma sínum eigum í geymslu.
KB: Var það skilningurinn hjá móður þinni að það væri tilgangurinn? M: Já, aldrei neinn annar skilningur.
KB: Minnist þú þess eitthvað að hún hafi nefnt það við þig að hún hafi talað við Geir Hallgrímsson borgarstjóra? M: Já, ég man það að hún talaði um það að hún hefði talað við hann símleiðis.
KB: Hvenær flytur þú svo til Danmerkur? M: Ég flyt um vorið ´69.
KB: Og býrð þú þar í Danmörku? M: Til ársins ´83 um haustið.
KB: Nú flytja foreldrar þínir 1970. Varst þú í einhverju samneyti við þau? M: Já, ég var í miklu samneyti þannig lagað að ég bjó fyrstu tvö árin í Kaupmannahöfn síðan fluttist ég til Jótlands og það var daglegt samneyti frá ´72 til – ja pabbi deyr ´81, og svo flyt ég til Íslands ´83.
KB: Varst þú viðstödd opnun Kjarvalsstaða 1975? M: Nei.
KB: Nú ert þú í nánu samskiptum við föður þinn á þessum tíma eins og þú lýsir. Kom fram eitthvað í þeim samskiptum hvaða afstöðu hann hefði til þessara muna eða eignarhald á þessum munum sem voru í vörslum Reykjavíkurborgar? M: Já, það kom sterklega í ljós. Já, það bara kom mjög sterklega í ljós öll þessi ár.
KB: Hver var hans afstaða? M: Ja, þetta var bara valdaníðsla.
KB: Vissir þú hvort hann hefði leitað til einhverra lögmanna til þess að aðstoða sig? M: Já, ég vissi að hann leitaði til það var danskur lögmaður Klerk eða Klerke. Ég er ekki alveg viss um nafnið. Já, ég vissi til þess í samráði við Ásu systur sína.
KB: Varst þú í samskiptum við Ásu líka, föðursystur þína? M: Já, mjög náið. Við bjuggum ekkert langt frá hvort öðru og það var mjög náið samband.
KB: Getur þú eitthvað sagt um eða upplýst um afstöðu hennar til þessara mála? M: Ja, hún var bara söm en hún skildi það kannski enn minna af því hún þekkti ekki íslenskt stjórnarkerfi og hún bara skildi þetta ekki að svona gæti skeð að það væri mismunandi lög yfir fólk.
KB: Vissir þú til þess að Guðmundur Axelsson í Klausturhólum hefði á árinu 1982 leitað til Baldurs Guðlaugssonar lögmanns til þess að fá álit eða til þess að sýna fram á eignarrétt erfingja Kjarvals og föður þíns á mununum í Sigtúni? M: Nei, ég vissi ekki neitt um það.
KB: Manst þú eitthvað eftir því að þú hafir einhvern tímann séð þá áður en þetta mál fór af stað núna minnisblað frá Baldri? M: Nei.
KB: En minnist þú þess, nú ert þú í miklum samskiptum eða býrð með móður þinni er það ekki 1982 í Danmörku? M: Já.
KB: Manst þú eitthvað eftir því að hún hafi farið til fundar við Baldur í Kaupmannahöfn? M: Ég man ekki eftir að hún fór á fundinn en ég man þegar hún kom af honum þegar hún kom heim, já það man ég mjög vel.
KB: Manst þú eitthvað eftir því hvernig hún lýsti upplifun sinni af þeim fundi? M: Ja, það er bara eina sem ég man að hún sagði, mér var hótað. Það er það sem ég man.
KB: Hvaða skilning? M: Og svo var ekki nein önnur skýring svo sem í kringum það en það var – ja hún upplifði það þannig að það væri hótun. Hún notaði þessi orð og hún sagði að hún hefði verið beðin um að láta þetta kyrrt liggja og það væri betra fyrir hana.
KB: Vissi hún að lögmaðurinn sem hún var að tala við að hann hefði í raun verið ráðinn til þess að kanna réttarstöðu af manni sem kom fram má segja, taldi sig vera að koma fram fyrir fjölskylduna að hann væri að kanna réttarstöðu fjölskyldunnar fyrir hana? M: Ég veit það ekki. Það veit ég ekki hvort hún vissi það.
KB: Þú flytur til Íslands ´83? M: Já.
KB: En móðir þín bjó hún áfram í Danmörku? M: Hún bjó áfram í Danmörku en var í heimsókn hjá mér, hún kom hér fyrir jól ´83, og bjó hjá mér að hluta til í fjögur ár en hún var mikið á ferðinni bara á milli okkar systkinanna.
KB: Veist þú hvort henni var boðið eitthvað eða var þér eða veist þú hvort henni var boðið eitthvað sérstaklega til opnunar á sýningu sem var 1985 í tilefni af aldarafmæli Kjarvals? M: Nei, okkur var ekki formlega boðið. Við fengum, það var boðskort eins og öll þjóðin fékk en það var ekki neitt.
KB: Getur þú eitthvað upplýst um það hvort þú hafir haft einhver afskipti af þeim munum eða málum sem snéru að þessum munum Kjarvals úr vinnustofunni frá því að þú flytur heim þar til að Ingimundur bróðir þinn fer að hreyfa við málum árið 2000? M: Nei, ég var ekki í neinni stöðu til þess.
KB: Getur þú eitthvað skýrt af hverju afkomendur Kjarvals gerðu enga gangskör af þessu máli að fá þennan eignarrétt viðurkenndan fyrr? M: Það var nú eitthvað gert alltaf öðru hvoru og það var nú mikil þögn frá borginni og þögn virðist vera gott vopn og það var í rauninni ekkert hægt að gera í þeirri stöðu og lögmaður borgarinnar var ítrekað búinn að segja að þetta væri fyrnt mál og bara maður hafði ekkert bolmagn til að fara á móti þessu ofurvaldi sem var þarna.
KB: Hefur Reykjavíkurborg einhvern tímann leitað eftir samstarfi við þig um einhver mál sem lúta minningu Kjarvals eða hvernig henni hefur verið haldið á lofti eða hvernig verkum hefur verið kynnt eða annað slíkt? M: Nei, Reykjavíkurborg hefur aldrei leitað til mín í sambandi við minningu afa aldrei.
Víkur frá kl. 10.42.

Kl. 10.43 kemur fyrir dóminn sem vitni Ingimundur Sveinsson Kjarval bóndi, kt. 300550-7979, til heimilis að 332 Heisrod Delhi, New York.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Kannski fyrst að þú gerðir grein fyrir tengslum þínum við Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálara? M: Hann var afi minn og ég er sonur Sveins Kjarvals og Guðrúnar Kjarval. Ég er sem sagt fjórða barnið af fimm.
KB: Ef þú mundir gera þá aðeins grein fyrir menntun þinni og svona hvað þú hefur starfað við í gegnum tíðina? M: Ég er búfræðingur frá Hvanneyri.
KB: Hvenær stundaðir þú nám við Hvanneyri? M: Það var 1968 og 69, ´70, og svo var ég ár á Landbúnaðarháskólanum í Kaupmannahöfn og hætti þar vorið ´72 í rauninni vegna fjárskorts í fjölskyldunni.
KB: Þú varst sem sagt veturinn 1968, ´69 þá ert þú á Hvanneyri? M: Já.
KB: Þennan vetur manst þú eitthvað eftir einhverri umræðu eða komst þú heim um helgar eða manst þú eftir því? M: Já, ég man það, ég sko hafði verið á bóndabæ í Englandi það sumar og kom heim og fjölskyldan var í rauninni bara í rúst vegna þess að – ég hugsa dálítið um þetta, maður sér hlutina eftir á, þegar hlutirnir eru að gerast þá veit maður ekki hvað er að gerast í framtíðinni en í rauninni fjölskyldan var bara að hrynja í rauninni og það var út af ástandinu í kringum afa þetta var orðið svo erfitt ástand. Kjarvalshúsið úti á Seltjarnarnesi, húsnæðismál afa spila stóra rullu í þessu öllu.
KB: Faðir þinn er hann farinn út þegar þú kemur? M: Nei, sko ég kem heim um haustið. Samband okkar feðganna var dálítið erfitt sko. Ég þarna er 18 ára. Hlutirnir voru bara að verða erfiðari og þetta samband við afa og þetta var mikil bara mara á fjölskyldunni. Það man ég skýrt hvað þetta var mikið, það var mikið talað, pabbi talaði mikið og það var svona eins og það var í rauninni bara verið að halda pabba frá afa, og Alfreð og Sigurður Benediktsson og þetta var herfilegt ástand. Og Kjarvalshúsið sem var verið að byggja þarna bara í næstu lóð við okkar að þetta var mara á fjölskyldunni allt saman.
KB: Manst þú eftir því þennan vetur sem sagt veturinn ´68, ´69, þá er ég nú að spyrja þig bara hvort þú manst eitthvað hafir fengið þá hvort að, en ekki það sem þú veist í dag, hvort það hafi eitthvað verið til umræðu, hvort þú minnist þess eitthvað að það hafi verið rætt um munina sem að eða það væri verið að flytja muni úr Sigtúni 7? M: Nei, ég man ekkert um það.
KB: Manst þú eitthvað eftir því hvenær þú hittir afa þinn Jóhannes Kjarval síðast? M: Nei, ég man að ég fór með Jóhannesi bróður mínum einhvern tímann þegar hann var á Hótel Borg. Ég reikna með að það hafi kannski verið þetta haust sko eftir að ég kem frá Englandi. Ég man hvað hann var horaður og hann lá í rúminu og Jóhannes náttúrlega eldri bróðir minn er að tala við hann og ég er bara með, þetta man ég. Það er líklega í seinasta skipti sem ég sé hann fyrir utan spítalann.
KB: Flytur þú út með foreldrum þínum þegar þau fara? M: Þau fara út þarna ´70 um áramótin, ´71 þá er ég seinna árið á Hvanneyri. Ég fer svo út, sambandið var ekki verra en það að ég fer út á eftir þeim þarna um vorið þegar ég er búinn og er hjá þeim þarna í Fristrup í Danmörku. Ég og pabbi við unnum á sömu verksmiðju. Fjárhagurinn var í molum. Ég fer svo á sjóinn og svo fer ég í Landbúnaðarháskólann.
KB: Varst þú við opnun Kjarvalsstaða 1973? M: Já.
KB: Manst þú hvort faðir þinn var þar? M: Nei, hann var ekki þar.
KB: En Ása? M: Ása var.
KB: Í þessum samskiptum sem þú áttir við föður þinn þá fram að þeim tíma sem hann fellur frá, manst þú eftir því að þú hafir eitthvað rætt við hann eða það hafi eitthvað verið rætt á milli ykkar um afstöðu hans til þeirra muna sem voru teknir úr Sigtúni 7 og voru í vörslum borgarinnar? M: Nei, ég get ekki munað eftir neinu sérstöku atviki. Ég ræddi þetta seinna við móður mína en nei. Ég var dálítið svona fyrir utan fjölskylduna dálítið. Ég held að ég muni ekki eftir neinu sérstöku.
KB: Varst þú þá ekki í miklu sambandi við Ásu? M: Nei, ég var aldrei miklu sambandi, ekki á þessum tíma nei. Mér þótti mjög vænt um þau hjónin vegna þess að ég hafði verið hjá þeim þegar ég var 15 ára og þau komu mér dálítið á réttan kjöl en nei þessi ár var ekki náið samband.
KB: Þannig að þú hefur í sjálfu sér ekkert vitað og aldrei rætt þetta mál við hana? M: Nei.
KB: Hvenær fluttir þú svo til Bandaríkjanna? M: Sumarið 1982. Við hjónin bjuggum hér í fimm ár og áttum tvö börn hér og svo eignuðumst við tvö í Bandaríkjunum. Já, 1982 um sumarið.
KB: En þú býrð sem sagt á Íslandi sem sagt eftir að þú kemur frá Danmörku alveg samfleytt til ´82? M: Já, og vann hjá systur minni og mági.
KB: Hrafnhildi þá? M: Já, ég lærði leirkerasmíði hjá þeim.
KB: Þarna ´82, þú flytur sem sagt sumarið ´82. Vissir þú eitthvað til þess á þeim tíma að Guðmundur Axelsson hefði fengið Baldur Guðlaugsson til þess að skoða? M: Ég hafði ekki hugmynd um neitt. Þegar ég las þessa skýrslu bara nýlega þá sé að það er minnst á mig. Ég hafði ekkert munað neitt og svo var ég að tala um þetta við konuna og þá munum við um það saman að hann hringir út í mig þegar við erum nýkomin til Bandaríkjanna þegar við erum að koma okkur fyrir þar sem við áttum svo heima í 10 ár.
KB: Ert þú þá að tala um Baldur Guðlaugsson? M: Já, Baldur. Ég get ekki fullyrt það en ég man það þegar konan segir það að hann hafi talað við mig. Ég veit að ég sagði við hann að ég vissi ekkert um þetta mál. Það eru bara sárindin í manni, maður bara ýtti þessu frá sér það gerðu allir í fjölskyldunni.
KB: Ef þú mundir kannski gera aðeins grein fyrir því hver voru tildrög þess að þú fórst af stað eiginlega eða má segja þú hafir sett mál af stað að nýju árið 2000? M: Tildrögin voru það lífsreynsla okkar hjónanna í sambandi við dánarbú tengdaforeldra minna og sú martröð sem við fórum í gegnum.
KB: Ef þú gerir kannski grein fyrir hverjir tengdaforeldrar þínir eru? M: Já, báðir tengdaforeldrar mínir eru þekktir listmálarar í Bandaríkjunum og þegar tengdafaðir minn í kringum 1990 þá er Lúísa íslenskur ríkisborgari og henni er ráðlagt að hún eigi að taka sér bandarískan ríkisborgararétt þá sé hægt að ganga betur frá dánarbúinu. Hún neitaði því og þá var gengið frá dánarbúinu þannig að sem sagt að það sæi um hana. Það náttúrlega vissi enginn að hún félli frá 10 árum seinna. Það var reynt að ganga frá því þannig að dánarbúið gæti séð um hana. Ég hitti aldrei þá lögfræðinga sem sáu um það dánarbú. Svo deyr hún 10 árum seinna og þá kemur þessi martröð að okkur hjónunum. Það voru þá 55% erfðaskattar í Bandaríkjunum og þeir bara vildu taka allt sko bara 55% af öllu sem var og við vorum bara skilin eftir í rúst. Þetta var barátta hjá okkur bara í fimm ár. Þá byrjaði mér að skiljast þessi martröð sem hafði verið í þessari fjölskyldu. Ég hafði alltaf í rauninni bara í huga mínum kennt fjölskyldu minni um þetta, þetta væri þeirra aumingjaskapur en mér byrjaði bara að skiljast að það réði enginn við þetta. Það réði enginn við valdið sem bara kemur inn í fjölskylduna og daginn sem við sendum seinustu pappírana í því dánarbúi þá sendi ég bréf til Svölu Thorlacius hún hafði sem sagt aðstoðað okkur við anga af því máli hér á Íslandi og ég bað hana um að líta ofan í þetta má. Ég á þetta bréf það er handskrifað. Ég var varla skrifandi á íslensku þá, og bið hana um að líta ofan í þetta mál og segi svona hvað ég vissi um það sem var í rauninni ekki neitt. Ég vissi ekkert, ég hélt að það væri bara drasl og dót, og það eina sem vakti fyrir mér þá að ég vildi leiðrétta orðstír föður míns það var mitt eina mál. Ég gekk bara út frá því að þetta væri bara eitthvað drasl. Ég hafði ekkert fylgst með þessu. Ég vissi ekki að þetta voru þessi listaverk þarna. Það var það sem vakti fyrir mér og það var það sem ég bað Svölu um bara að leiðrétta sem sagt málsstað fjölskyldunnar. Svo fær hún þessi skjöl frá Reykjavíkurborg sem var minnisblað Davíðs Oddssonar og þá byrja ég allt í einu að fatta hvað þetta var. Svo fær hún listann, þennan lista yfir hvað þetta átti að hafa verið ´68 og þá ég varð bara tæpur á geðsmunum, þetta er um 1971.
KB: 1971? M: Nei, fyrirgefðu 2001, þetta er sumarið 2001 er það ekki og þá koma þessi og svo bara tilkynnir Svala mér að hún ætli ekkert að – ég skrifaði Davíð Oddssyni bréf og bað hann um að sem sagt að einhvern veginn yrði að leiðrétta þetta og það væri kannski best að hann gerði það eða sem sagt yfirlýsingu um þetta. Ég sendi bréfið til Svölu Thorlacius áður hvort ég mætti ekki skrifa henni bréf, hún var í sumarfríi og fékk sem sagt svaraði mér ekki og ég hélt að þögn væri bara sama og samþykki. Hún sendi mér bara bréf og hún segir mér upp vegna þess að mér hafi dirfst að skrifa. Þetta var nokkuð kurteist bréf. En mín skoðun er að Svala bara vildi ekkert koma nálægt þessu máli það eru allir dauðhræddir við hann. Svo fékk ég Sigurð G. Guðjónsson og hann byrjaði að vinna í málinu. Svo er mér farið að skiljast seinna að hann var tengdur sko þessu í sambandi við önnur mál en hann hætti svo lögmannsstörfum og sem sagt benti á þig Kristinn Bjarnason og þannig kom málið til þín og við höfum verið að núna í hvað fjögur ár eða eitthvað og það hefur gengið á ýmsu en þú hefur haldið þessu á réttum kjöl.
KB: Eftir að þú hefur þetta mál að nýju þarna árið 2000. Hefur Reykjavíkurborg með einhverjum hætti leitað eftir því við þig eða hugsanlega þá aðra úr fjölskyldunni að einhverju samkomulagi um þetta mál eða hvernig væri hægt að? M: Eitt af því fyrsta sem ég gerði ég skrifaði Ingibjörgu Sólrúnu og bað um að það yrði gerð rannsókn á þessu máli og hún svaraði því ekki. Daginn sem Þórólfur Árnason varð borgarstjóri skrifaði ég honum og bað um viðtal og hann gaf mér viðtal og ég kom til Íslands og fór til hans og hafði mjög vinsamlegar viðræður við hann en hann gerði ekki neitt heldur. Ég skrifaði Hjörleifi Kvaran hann var þá borgarlögmaður spurði hann um málið. Hann sagði mér að borgin ætti þetta. Ég held að ég hafi reynt að tala við alla. Ég reyndi að kynna þetta fjölmiðlum. Ég bað þig um að fara með mér hjá Silfri Egils að ræða þetta þar. Ég held að ég hafi gert allt til þess að gefa Reykjavíkurborg tækifæri að tala við fjölskylduna og reyna og það er kannski í þessu sambandi sem ég vil taka fram að ein af ástæðunum að fjölskyldan gerði hluti sem hún gerði að við vorum alltaf að hugsa um orðstír afa og til þess að reyna að skilja þetta mál að hann var þessi mikla þjóðargersemi miklu meira heldur en margir í dag skilja að rétt fyrir stríð og upp úr stríðinu og alveg fram til 1950 og eitthvað þá var hann sá Íslendingur sem kynnti þjóðina mest erlendis og þetta er ok á fjölskylduna, þetta er ábyrgð og hvernig átti pabbi að fara að slást við Reykjavíkurborg opinberlega hann hefði ekki getað gert það.
Víkur frá kl. 10.59.

Kl. 11.10 er tekin símaskýrsla af vitninu Guðmundi Steinari Alfreðssyni prófessor við háskólann í Lundi, kt. 211249-3829, til heimilis að Nordmannavegen 70, Lundi, Svíþjóð.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KS: Ég sendi þér nú nýverið skjal sem liggur frammi í málinu merkt dskj. nr. 26, þetta er ljósrit úr dagbók sem þú munt hafa haldið á námsárunum. Ég er að horfa á færslur sem eru dagsettar 28. október 1968 sem og 7. nóvember 1968. M: Ég er með það sama fyrir framan mig og ef ég les þann texta sem að þessu máli kemur 28. október. “Síðdegis ferjaði ég ásamt pabba 20 teikningar (túss, kol og blek) eftir Jóhannes Kjarval frá Sigtúni 7 niður á skrifstofu borgarstjóra. Kjarval var að gefa borginni þessar myndir.” Og þann 7. nóvember stendur þessi færsla: “Í dag klukkan 14.00 afhenti Jóhannes Kjarval Geir borgarstjóra að gjöf nokkrar tugi teikninga ásamt gömlum kössum ofan af háalofti hjá sér sem í eru bækur, blöð, flatkökur, ýmis skrif og riss fara þessir munir allir til minjasafns Reykjavíkurborgar. Pabbi hefur flesta daga og mörg kvöld undanfarinna þriggja vikna verið með Kjarval að sortera upp úr kössum kirnum og möppum inni í Sigtúni 7. Þykir pabba það skemmtilegur starfi að vonum. Ég hef stundum litið við. Öðru hverju hafa Ólafur Þórðarson systursonur Kjarvals og leigubílstjóri rétt þeim hjálparhönd.” Líkur þeirri færslu því er þessu máli viðkemur og ég staðfesti að þetta er af mér skrifað með minni rithönd og skrifað á þessum tíma þegar þessir hlutir eru að gerast. Ég er þarna hvað 18 ára gamall og í 6. bekk í menntaskóla.
KS: Nú ert þú búinn að samþykkja að þetta séu 10 færslur ritaðar af þinni hendur og þetta sé samtíma skráning atburða? M: Já.
KS: Efni þessara færslna, þetta er eins og þú minnist þess? M: Þetta er eins og ég minnist þeirra og ég man þennan viðburð mjög vel. Þetta var náttúrlega í mínum huga stór mál og ég man að þarna voru þessir hlutir afhentir og að þetta var gjöf.
KS: Var þetta rætt mikið á heimili þínu á þessum tíma þar sem það kemur fram að þetta er nú einhver aðdragandi þarna að, pabbi þinn búinn að vera þarna í einhverjar vikur á undan að hjálpa Kjarval við að sortera? M: Það hefur náttúrlega verið rætt og ég hafði komið þarna oftar. Ég var tíður gestur í Sigtúni, stundum einn og án föður míns. Þannig að þetta hefur verið rætt og komið til tals en ég man mjög vel eftir þessu að þarna fór þessi afhending fram.
KS: Samkvæmt færslunum þá er bæði færð gjöf 28. október og svo aftur 7. nóvember. Eru þetta stakar og sjálfstæðar tilfallandi gjafir er þarna eitthvað samhengi á milli átti þetta sér einhvern aðdraganda sem hægt er að lesa úr þessum færslum? M: Þetta er fært í mína dagbók vegna þess að þarna vill svo til að ég er til staðar og fylgist með og það skrifar maður gjarnan í dagbók en ef ég man rétt og ég segi það reyndar að pabbi hafi verið vikum saman ásamt Kjarval að sortera hluti og þessar afhendingar höfðu farið fram yfir dálítinn tíma þar að segja ég hef fært í dagbókina þessi tvö skipti sem ég fylgdist með og er á staðnum.
KB: Átt þú frumrit af þessari dagbók sem þetta ljósrit er tekið úr? M: Það á ég vissulega.
KB: Hvar er þessi dagbók eða frumrit þess? M: Það er í Reykjavík.
KB: Væri hægt ef það er í því horfi eða er hægt að nálgast það þannig að það sé hægt að sjá það? M: Það er hægt að nálgast það en ég þarf náttúrlega að vera á landinu til þess.
KB: Þá varðandi færsluna 28. október ´68 þar sem segir eitthvað á þá leið að Kjarval hafi gefið borginni þessar myndir. Frá hverjum hafðir þú þessar upplýsingar sem þú skráir þarna? M: Ég hef þessar upplýsingar eins og ég var að segja af því ég er þarna á staðnum eins og ég skrifa 28. október þá er ég að ferja og ég er sem sagt að bera þarna kassa á milli og er að skrifa í mína dagbók hluti sem ég fylgist með sjálfur og vitni að.
KB: Hittir þú Kjarval þennan dag? M: Kjarval var við bæði skiptin sem ég þarna skrifa.
KB: Getur þú fullyrt það eða manst þú eftir því hvort að þegar það að hann sé að gefa hvort það séu upplýsingar sem þú hafðir frá honum beint eða hvort þetta voru upplýsingar sem þú hafðir frá föður þínum? M: Þetta er það sem ég eftir honum beint og sérstaklega samkvæmt færslunni 7. nóvember þegar hann afhendir borgarstjóra þá man ég að það var talað um gjöf.
KB: Hittir þú Kjarval 7. nóvember? M: Já.
KB: Og sem sagt það sem þú skráir 7. nóvember það er eitthvað sem þú ert þá að hafa eftir honum beint? M: Það eru hlutir sem ég hafði fylgst með beint og skrifað þess vegna í mína dagbók já.
KB: Jóhannes Kjarval hafði sagt þér að hann væri að gefa? M: Hann hafði sagt það við Geir og ég hlusta.
KB: Ert þú viðstaddur þegar Geir? M: Já, ég man eftir, ég var viðstaddur.
KB: Hefur þú einhvern tímann verið starfsmaður Reykjavíkurborgar? M: Nei, ekki reglulegur starfsmaður. Það getur vel verið að ég hafi verið með einhver aukaverkefni á námsárunum. Ég held að ég hafi einhvern tímann fært fundargerðir en það er miklu seinna á Kjarvalsstöðum. Ég hef aldrei verið reglubundinn starfsmaður.
KB: Og ekki verið í starfi hjá Reykjavíkurborg þessi ár þarna í sumarvinnu eða eitthvað slíkt á þessum árum? M: Nei, á þessum árum er ég sumarstarfsmaður hjá Landsbanka Íslands niðri í Austurstræti ekki hjá Reykjavíkurborg.
KB: En tengsl sem sagt við Alfreð Guðmundsson sem síðar var forstöðumaður Kjarvalsstaða þú ert sonur hans? M: Ég er sonur hans það er rétt.
D: Bókunin 7. nóvember, það stendur í dag klukkan 14.00 afhenti Jóhannes Kjarval og svo framvegis. Varst þú viðstaddur þegar það gerðist? M: Já, eins og ég man það og mjög greinilega man það þá var ég þarna viðstaddur.
D: Hverjir voru fleiri? M: Það voru pabbi og Geir og ég þori ekki að fullyrða hvort það voru fleiri þarna þá á staðnum. Það hefur kannski ekki verið aðalatriðið í viðburði dagsins en það voru þarna oft leigubílstjórar ýmsir á ferðinni líka.
KB: Getur þú lýst því eða sagt frá því nú hvaða orð Kjarval notaði gagnvart Geir eða hvernig hann tilkynnti þetta hvaða orð hann notaði? M: Í allri sanngirni, hvað eru mörg á milli. Ég kann ekki að fara með orðalagi nei. Ég mundi ekki vilja fara með orðalagið en eins og ég man það og skildi það á sínum tíma þá var þarna um gjöf að ræða en ég get ekki farið með orðalagið.
Víkur frá kl. 11.23.

Kl. 11.24 kemur fyrir dóminn sem vitni Þorvaldur Þorvaldsson eftirlaunaþegi, kt. 270921-2649, til heimilis að Núpalind 2, Kópavogi.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KS: Til að byrja með ef þú mundir kannski skýra okkur frá því hver voru tengsl þín við Kjarval, hvernig stóð á því að þú þekktir Kjarval og hversu vel þekktir þú hann? M: Ég byrjaði að aka leigubíl á Bifreiðastöð Reykjavíkur haustið 1946, þá var Jóhannes Sveinsson Kjarval góður viðskiptavinur þar og hafði verið það lengi. Ég ók honum eins og aðrir bílstjórar á stöðinni þegar um var beðið. Ég kynntist honum þannig smátt og smátt, fór með hann í ferðir innan bæjar og síðar fljótlega utan við bæinn þegar hann fór í málaraferðir. Maður fór með hann og sótti hann svo aftur að kvöldi þegar hann vildi. Þannig kynntist ég honum svona ósköp hægt og rólega. Þau kynni urðu náttúrlega meiri með árunum því þá fór ég að aka honum í lengri ferðir sem tóku fleiri daga út á land og þannig urðu kynni okkar stöðugt meiri og meiri og héldust alla tíð meðan hann lifði.
KS: Urðu þessi kynni svo náin að hann kæmi heim til þín og kynntist fjölskyldu þinni? M: Jú, hann kom nú heim til mín en ég get ekki sagt að hann hafi kynnst henni mikið þannig lagað séð. En við fórum nú saman í gufubað raunverulega yfir 20 ár hjá Jóni Þorsteinssyni alltaf á þriðjudögum klukkan þrjú þegar hann var í bænum og ég líka sem oft var nú. Kynni okkar urðu meiri þannig að hann fór að biðja mig um að líta eftir sér sem hann kallaði sérstaklega eftir að hann flutti inn í Sigtún 7 1961 um það hafa verið. Bað mig um að koma við hjá sér á morgnana svona og fara með sér í kaffi, skjóta sér niður á Hótel Borg. Síðan bað hann mig um að líta til sín svona á kvöldin þegar ég gæti svona um hálf tíu leytið til þess að fara með þá í kaffi ef hann langaði, þá fór hann niður í miðbæ, Gildaskála eða aðra slíka staði. Þannig að ég hafði nokkuð náið samband við hann og ég vil segja að það hafi myndast góð vinátta á milli okkar sem aldrei bar skugga á.
KS: Í málinu þá liggur fyrir minnisblað ritað af Baldri Guðlaugssyni lögmanni sem á sínum tíma á árinu 1982 fór í gegnum aðdraganda þess að Kjarval afhenti Reykjavíkur- borg verk og muni. Í þessu minnisblaði, sýni mætta það. Þar vitnar Baldur í þig hann segir að þú hafir á þeim tíma tjáð honum að þú hefðir vitneskju frá Kjarval beint um það að hann bæði hygðist gefa Reykjavíkurborg sem og hefði afhent gjöfina. Kannast þú við þetta? M: Ég kannast mjög vel við þetta.
KS: Getur þú rakið stuttlega hvernig það kom til að þú fékkst vitneskju bæði um fyrirætlanir Kjarvals sem og að hann hafi látið verða af því? M: Þegar skóflustungan var tekin af byggingunni Kjarvalsstaðir sem var á afmæli Reykjavíkur 18. ágúst 1966 upp úr því fór Kjarval að tala um það að hann ætlaði að gefa Reykjavíkurborg myndir til að eitthvað væri til að sýna á Kjarvalsstöðum og sagði að það þýddi lítið að hafa myndlistar- hús ef ekkert væri til þess að sýna og sagðist hyggjast gera það. Síðan var það síðar að hann sagði mér frá því að það væri búið að ákveða það og borgin vildi taka við þessu og síðar einnig að hann hefði afhent og gefið myndir sem færu niður í skjalasafn Reykjavíkur niður í Skúlatún 2, og hann hefði gefið með eitt og annað dót eins og hann orðaði það, það sem var uppi á efra loftinu, það var fyrir ofan salinn sem hann hafði í Sigtúni 7. Ég kom ekkert nálægt þessari afhendingu eða annað en hann talaði alltaf um það sem gjöf til Reykjavíkur.
KS: Hann nefndi sérstaklega að hann hefði átt fund með borgarstjóra til undirbúnings þessu. M: Já, já, ég man eftir því að hann sagði það að hann hefði átt undirbúning með þessu með Jóni Þorsteinssyni og Alfreð Guðmundssyni og borgarstjóri hefði tekið sér afar vel sem vonlegt var því hann var Geir Hallgrímsson sem var nú töluvert kunnugur honum og faðir Geirs var nú einn af miklum velgerðarmönnum Jóhannesar Kjarval til að styrkja hann þegar hann var í Danmörku í fjárhagsörðugleikum og hann var einn aðal stofnandi Pictors sem var styrktarfélag til Kjarvals sem starfaði til nokkurra ára. Kjarval á afskaplega vel orð til Hallgríms Benediktssonar og þeirra félaga sem studdu hann á þessum erfiðu árum.
KS: Því hefur verið haldið fram að það hafi verið óeðlilegt að hvergi var fjallað um þetta opinberlega þessa gjöf. Ef Kjarval hefði gefið þetta þá hefðu eðlilega viðbrögð verið að ræða það opinberlega, formfesta það með einhverjum hætti eða lágmarki ganga frá því með einhverjum formlegum skriflegum gerningi. Því hefur verið haldið fram í málinu að það hafi ekki verið gert dragi úr líkum á því að þarna hafi verið um gjöf að ræða. Þú þekktir jú Kjarval vel. Getur þú látið þér detta í hug einhverja ástæðu þess að svona var staðið að málum? M: Jóhannes Kjarval hafði ekki siði á mörgu leyti heldur en almennt gerðist í þjóðfélaginu sérstaklega varðandi viðskipti. Hans viðskipti fór ekki þannig fram að hvert málverk sem hann seldi eða gaf ég var aldrei var við það að það væri nokkurn tímann gefinn reikningur, var ég þó viðstaddur mörgum sinnum þegar hann tók við greiðslum fyrir myndir, eða kvittun það var bara handsalað og þar með búið. Það var hans háttur hann var ekki með rekistefnur út af smámunum. Hann var öðruvísi í sniðum heldur en fólk almennt og það kann að skýra það að það hafi ekki verið formlega afhending. Ég veit ekki um það, ég var ekki þar viðstaddur en hann hafði ýmsa þá takta í sínu lífi sem ekki var og er almennt meðal fólks.
KB: Manst þú eftir því eitthvað sérstaklega hvernig heilsufari Kjarvals var háttað seinni hluta ársins ´68, er það eitthvað sem er eitthvað í minni? M: Ja, heilsufar hans var svipað og verið hafði undanfarin ár þangað til hann fór á spítalann. Að vísu hafði hann farið – Jóhannes á Borg bauð honum að vera þar þegar hann vildi og hann kom til að vera þar en að mestu leyti var hann í Sigtúni 7 þangað til að hann fór á spítalann, að mestu leyti.
KB: Telur þú þá sem sagt að þetta hafi þá verið eitthvað skyndilegt svona eða þetta hafi breyst skyndilega hans ástand þarna? M: Já, það gerði það nokkuð skyndilega. Hann hafa svona sæmilega góða heilsu fram að því.
KB: Komst þú eitthvað nálægt því að flytja muni Kjarvals úr Sigtúni 7 eða ganga eitthvað frá þeim? M: Ekki á nokkurn hátt, gerði það ekki en hann sagði mér frá því að þetta væri flutt á sendiferðabíl frá sendiferðabíl mig minnir að það væri Þröstur og þetta væri flutt smátt og smátt niður í Skúlatún 2.
KB: Manst þú hvenær hann sagði þér þetta og við hvaða aðstæður? M: Það var skömmu bara, um það bil sem þessi afhending mun hafa farið fram.
KB: Veist þú sem sagt hvenær þessi afhending á að hafa farið fram? M: Nei, ekki nákvæmlega því ég var ekki viðstaddur.
KB: Manst þú eftir einhverjum aðstæðum eða við hvaða aðstæður, þú segir að hann hafi sagt þér að þessi afhending hafi farið fram. Þannig að það sé bara upplýst að það sé verið að tala hérna um 7. nóvember 1968 sem Reykjavíkurborg heldur því fram að afhending hafi verið munnleg eða sem sagt þá hafi Kjarval tilkynnt um þetta til Reykjavíkurborgar. Manst þú eftir einhverjum samskiptum við Kjarval eftir það og fram að þeim tíma sem hann fer svo á sjúkrahús í janúar 1969? M: Já, ég kom til hans hérna inn í Sigtún og eins á Hótel Borg. Hann sagði frá því að þetta hefði verið frá þessu gengið en á hvern hátt spurði ég hann ekki um.
KB: Manst þú eitthvað hvaða orð hann notaði, Kjarval um þetta? M: Ja, hann notaði alltaf þau orð um þetta að þetta sem ég gaf Reykjavíkurborg. Hann talaði aldrei um það öðruvísi við mig.
KB: Tiltók hann það eitthvað sérstaklega að það sem hann hefði gefið væri úr Sigtúni 7? M: Já, hann tiltók að það væru tveir stórir kassar sem voru á miðju gólfinu annar var úr tré og hinn pappakassi. Hann sagðist hafa gefið það sem í þessum kössum var og meira af dóti eins og hann orðaði það og það sem ég sagði áður að ofan af loftinu sem ég vissi nú nokkurn veginn hvað var því það voru ýmsir eldhúsmunir og hitt og annað sem svona hafði safnast í kringum hann sem hann vildi að færi þarna líka.
KB: Þú lýstir því að þú hefðir komið reglulega til hans. Komst þú reglulega í Sigtúnið þarna meðan hann var þarna í október, nóvember og desember? M: Já, ég kom nokkuð reglulega þar því ég fór með hann á þessum tíma, fórum við saman í gufubað á Lindargötu 7 hjá Jóni Þorsteinssyni.
KB: Manst þú eftir því þá á þessum mánuðum október, nóvember og desember hverjir voru þarna, hvort Kjarval var með einhverja sér til aðstoðar við að ganga frá hlutum? M: Nei, ég varð ekki var við neitt. Ég bara sá að það var sendiferðabíll sem flutti þetta niður í Skúlatún 2. Ég kom ekki nálægt neinni afhendingu á þessu.
KB: Á þeim tíma sem þú starfaðir sem leigubílstjóri sást þú um einhvern akstur fyrir Reykjavíkurborg eða varst þú með einhverja samninga fyrir Reykjavíkurborg eða borgarstjóra? M: Enga samninga við Reykjavíkurborg.
KB: Hvorki fyrr eða síðar að þú hafir unnið eitthvað sérstaklega fyrir Reykjavíkur- borg? M: Ekki fremur en öðrum.
KB: En varðandi akstur fyrir Kjarval sem þú lýsir að hafi verið talsverður. Greiddi Reykjavíkurborg einhvern tímann eitthvað fyrir hana? M: Nei, ekki mér og ekki mér vitanlega. Kjarval var í reikningi hjá BSR frá því á kreppuárunum því það vildi engin bifreiðastöð skrifa hjá honum nema BSR, og hann var það alla tíð, og gerði upp við stöðina sjálfur mér vitanlega.
KB: Þú lýstir því hér áðan að Kjarval hefði sagst ætla að gefa Reykjavíkurborg eitthvað. Manst þú eitthvað hvenær það var fyrst og hvenær það var sem hann var að segja þér frá því? M: Það var 1966 eftir að skóflustungan var tekin þá sagði hann frá því að hann ætlaði að gefa Reykjavíkurborg myndir og ræddi oft um það. Ég heyrði hann segja það víðar heldur en við mig og síðan svona talaði hann um það bara þessa afhendingu sem hefði farið fram.
KB: Vissir þú til þess að hann hefði einhvern tímann gefið Reykjavíkurborg myndir í einhver önnur skipti en það sem er verið að tala um hér? M: Jú, ég man eftir því að hann gaf Reykjavíkurborg mynd sem hét held ég Prithion sem hafði verið á uppboði og Listasafni Íslands gaf hann aðra mynd sem hafði verið á uppboði eftir að uppboðið var lokið þá gaf hann Listasafninu myndina.
KB: Manst þú hvenær það var? M: Ég held að það hafi verið sama árið.
KB: 1968?
D: Er það sama árið og skóflustungan var eða? M: Nei, það var á þessum árum og þetta er nú hægt að sjá því þetta er til í skránni sem var gerð þegar Kjarvalsstaðir voru vígðir þá er skýrt frá því í skránni þar með þessar gjafir tvær.
KB: Þegar Kjarval er að segja frá þessu segir hann það að hann ætli að gefa borginni allt það sem eftir hann er í Sigtúni 7 eða var það orðað einhvern veginn þannig? M: Það heyrði ég hann aldrei segja, allt en hann sagði bara þessum tveimur kössum sem voru nú býsna stórir og þetta dót að auki.
Víkur frá kl. 11.42.

Kl. 11.43 kemur fyrir dóminn sem vitni Steinunn Bjarmann eftirlaunaþegi, kt. 071028-4109, til heimilis að Fossvogsbrún 8, Kópavogi.
Áminnt um sannsögli.
Skýrsla hennar er hljóðrituð.
KS: Bakgrunnur þinn, hvernig kom það til að þú fórst að vinna hjá Skjalasafni Reykjavíkurborgar á sínum tíma? Hvernig komst þú fyrst í kynni við skjalavörslu? M: Ég hafði unnið hjá Akureyrarbæ á annan áratug og var hér í Reykjavík við svona fyrst hjá Lárusi Sigurbjörnssyni í Háskólanum haustið 1961 og var búin að hitta Lárus þá og semja við hann um það að kynnast svolítið skjalastjórn því mér fannst eiginlega það vanta á hjá Akureyrarbæ og við tækjum upp einhverja nútíma skjalaskráningu því eiginlega var þar við lýði sama skráning og hafði verið í embættum hér á Íslandi í sjálfsagt tvær, þrjár aldir eða eitthvað svoleiðis. Björn Sigfússon og Lárus Sigurbjörnsson ákváðu nú og við í sameiningu að reyna að lappa svolítið upp á þetta og ég er ýmist á Háskólabókasafni og á Skjalasafninu þennan tíma frá – ég hef byrjað 4. október hjá Lárusi og skipti deginum niður þannig að ég var ýmist á Háskólabókasafni eða Skjalasafninu og ég er fram undir miðjan desember þegar ég þurfti að flýta mér norður aftur því það átti að fara að byrja að fjalla um fjárhagsáætlun Akureyrarbæjar. Nú svo flyt ég til Reykjavíkur 1963 um haustið í nóvember og þá hitti ég Lárus og spurði, hefur þú einhverja vinnu handa mér með heimili og jú, jú og ég byrja hjá þeim á Skjalasafninu frá áramótum 1964 og er fyrst hálfan daginn en frá ´66 er ég fastráðin og þá er ég fastráðin sem skjalavörður á því sem hét þá Borgarskjalasafn.
KS: Haustið 1968 þá tveimur árum seinna þér er þér falið að fara í gegnum kassa sem fóru að berast safninu og búa um þá til geymslu. Þessir kassar stöfuðu frá Kjarval það er til skráning þín frá þessum tíma. Ert þú reiðubúin til að rekja stuttlega það sem gerðist þarna um haustið? M: Já, Lárus Sigurbjörnsson sem var eiginlega sá sem kom upp þessu safni alt svo minjasafninu, skjalasafninu og allskonar söfnum fyrir Reykjavíkurborg hann er hættur þarna og Lárus Blöndal tekinn við. Lárus Blöndal hafði fyrst og fremst verið skjalavörður og þegar hann var ráðinn þá setti hann það skilyrði að hann tæki eingöngu við skjalasafninu. Nú haustið ´68 var mjög mikið að gera á safninu það þurfti að losa Höfða, sem skjalasafnið hafði Höfða meira og minna sem geymslu fyrir utan að það var líka arkitektastofa og það varð að losa það. Það var búið að ákveða að Korpúlfsstaðir yrðu framtíðargeymsla skjalasafnsins en það var rétt verið að byrja að undirbúa að Korpúlfsstaðir gætu tekið við því hlutverki svo að allt sem kom úr höfða fór bara inn á ganga í skjalasafninu og svo sé ég þarna held ég að sé fyrst þrjá kassa og ég var að spyrja alt svo hvað er þetta og Lárus segir við mig, þetta er að koma hingað frá Kjarval. Svo segir hann við mig rétt á eftir, ég óska eftir því að þú skráir þetta og gangir frá þessu. Nú þar með byrjaði þetta. Ég varð að gera þetta eins og skot því það var líka verið að breyta húsnæðinu. Partur af næsta húsi sem var byggt alveg upp við skjalasafnið og Lárus Sigurbjörnsson hafði allt látið sig dreyma um að skjalasafnið fengið fyrstu hæðina þar það var ákveðið að það færi allt önnur deild þar en það átti að ganga inn í það í gegnum skjalasafnið svo það var verið að rífa niður veggi. Ég sem sagt fer í þetta djobb, vissi ekkert hvað þetta var fyrr en bara að því kom. Það komu þarna alltaf nýir og nýir kassar ýmist hringdi Kjarval og bað um að það yrði sótt eða þá að Alfreð Guðmundsson kom og sagði Kjarval vill að það sé sóttur kassi til hans eða þá að hann bað okkur að koma og ég kom einu sinni til hans til að sækja kassa. Nú þessir kassar voru þannig að það var enginn hirtur enginn kassinn sjálfur því þetta voru kassar af öllu tagi og sumir höfðu lent í bruna og það hafði flætt vatn inn á þá og kassarnir sjálfir voru meira og minna ónýtir svo að það varð að búa um þetta allt og ákveða í hvelli hvernig hægt væri að flokka þetta niður og varð sem sagt að gerast mjög hratt og þetta voru erfiðar aðstæður því þar sem ég var að vinna þarna við þetta gengu iðnaðarmenn, húsvörðurinn og allir mögulegir alltaf í gegn sko. Þennan tíma sem ég var við þetta til dæmis þá fór ég aldrei í mat ég lét alltaf senda mér matinn niður því ég þorði ekki í burtu frá þessu. Nú ég tók svona, það var dálítið mikið til af innbundnum bókum sem ekkert var skrifað í og ég tók strax eina til að gera skrá þar og sé að ég hef strax á fyrstu síðu bara skrifað þar alt svo Kjarvalssafn. Ég tók þetta eins og hvert annað safn sem við ættum að sjá um. Ég á ljósrit af þessu öllu saman sem ég fékk hjá skjalasafninu fyrir nokkuð mörgum árum síðan og þar hef ég skrifað þetta, Kjarvalssafn 1. bók og jafnóðum og þetta var náttúrlega mjög, mjög gróf sortering en það varð sem sagt eitthvað að gera í grænum hvelli því sumir kassarnir voru afskaplega illa farnir, það var svo mikið af pöddum í sumu af þessu. Það var þarna bara myglað og allavegana og það varð einhver veginn að komast niður á það hvernig ætti að raða þessu niður. Ég reyndi að gera þetta eftir bestu vitund. Ég fékk stúlku til að hjálpa mér aðallega til að þrífa dót. Við settum í hreinsun til dæmis öll föt og öll plögg sem voru þarna. Sumu varð bara að henda það var svo fúið eða það var líka svo mikill mölur í mörgu. Eiginlega virkaði þetta á mig þannig að Kjarval hefði haft kassa bara opinn kassa við hendina og jafnóðum og hann var búinn að nota eitthvað lesa blað, skrifa bréf eða eitthvað þá lét hann það ofan í kassa því hann kærði sig ekki um að það týndist eða vildi halda hlutunum saman. Það var eins ef hann hafði fengið sér kannski sviðakemma og mjög vel búinn að vinna af honum þá fóru beinin í kassann og svo var það líka iðulega virtist vera að hann fékk gjafir sem hann gaf sér ekki tíma til að taka upp og þær fóru kannski í kassann án þess að hann væri búinn að opna hann, bréf sem hann fékk eða símskeyti eða hvað sem var. Þannig að þarna ægði öllu saman.
KS: Þegar Lárus segir þér frá því að þessir kassar séu að berast frá Kjarval, svarar þarna spurningum þínum og biður þig um að vinna þetta. Kom einhvern tímann fram ástæða þess að þetta var að berast skjalasafninu, nefndi hann einhvern tímann tilefni þess að skjalasafnið væri að fá þessa kassa? M: Ja, ekki beinlínis. Ég hef kannski ekki verið nógu spurul en ég bara er ekki svoleiðis. Ég vissi ósköp vel að það var verið að reisa, það stóð til að Kjarvalssafn kæmi upp á Miklatúni og ég vissi það að Kjarval hafði tekið fyrstu skóflustunguna. Ég vissi ósköp hver Kjarval var, kannaðist aðeins við hann frá því að ég var krakki, og allir vissu hver Kjarval var hann var partur af bænum. Mér fannst bara allt sem barst safninu það var bara partur, það var bara nýr partur sem kom þarna safnhluti. Það hvarflaði aldrei nokkurn tímann að mér annað en ef dót kom þarna og eins og ég setti niður á fyrstu síðuna á bókina þá setti ég Kjarvalssafn 1. bók. Við vorum ekki að skrá eða ganga frá neinu sem ekki tilheyrði þessu safni. Þannig að það var ekki mitt að segja, Lárus Blöndal hvernig stendur á þessu og svo framvegis. Það var bara mitt að vinna það verk sem mér var falið.
KS: Þannig að þú gafst þér það að úr því þetta væri komið á safnið að þar með væri þetta hluti af safnmunum? M: Já, eins og allt annað. Það var alltaf að berast til okkar dót hingað og þangað frá, bæði vegna þess að þetta hafði verið bæði minjasafn og skjalasafn en þarna barst dót frá sem sagt þessum manni. Eftir að ég fór að vinna að þessu þá gat ég náttúrlega vel skilið að þessi maður hafði bara gert ráð fyrir því að fyrst Reykjavíkurborg var að byggja safn eða byggja myndlistarhús og hann er beðinn um að taka fyrstu skóflustunguna að þá væri þetta eins og partur af einu safninu sem borgin hafði með að gera og yfir að ráða.
KS: Veist þú skýringuna á því af hverju það var ekkert rætt um þessa gjöf opinberlega? Nú var ekkert fjallað um þessa gjöf. M: Ég veit enga skýringu aðra en þá að þegar Lárus Blöndal biður mig um að vinna þetta verk þá segir hann, Kjarval óskar það er eindregin ósk Kjarvals að það sé ekkert verið að fjasa um þetta, að það sé ekki verið að hleypa blöðunum í þetta. Honum leiðist ef þau fara að skrifa um þetta. Hann vill helst ekkert að það sé verið neitt að tala um þetta, og ég ætla að biðja þig um að vera ekkert að blaðra um þetta eða gera þetta að einhverju svona máli sem væri blásið upp í blöðunum. Þetta var sem sagt ósk Kjarvals sjálfs. Ég tók þessu bara eins og það var sagt. Auðvitað vissi allt húsið hvað ég var að gera. Ég vann með fjölda manns í þessu húsi. Það vissu svo sem allir að þetta var Kjarvals dót og það var ástæðan fyrir því til dæmis að ég þorði ekki að fara í mat allan þennan tíma, það var að upp úr þessum kössum streymdu skissur, myndir, bækur, kort, ljósmyndir, allt mögulegt, og allt þetta fólk þarna sem óð í gegn fram og aftur og allir voru voða forvitnir, hvað er þetta frá Kjarval, er þetta frá Kjarval. Maður varð að reyna að passa upp á þetta með einhverju móti en það var ekkert verið að hlaupa í blöðin eða fréttamenn eða eitthvað svoleiðis og segja alt svo þetta dót er allt komið þarna inn á skjalasafn, og það er verið að ganga frá því. Þannig var bara hugsunin. Ég tók þetta alveg frá byrjun sem þetta væri bara partur, þetta væri eitt af nýju söfnum borgarinnar.
KS: Það kom fram hjá þér áðan að þetta væri eðlileg ályktun þar sem safnið tæki ekki við öðru heldur en því sem bærist til þess. Ef við lítum nú fram hjá því, segjum nú bara svo að þetta hefði verið tekið til geymslu hefðu þið lagt í skráningu á munum? M: Ég veit ekkert um það. Ég skal ekki segja um hvort ég hefði kannski auðvitað þessi skrá sem ég gerði þarna þetta var bara bráðabirgðaskrá það vissu allir þetta var bara eiginlega til að láta vita hvað væri ofan í hverjum kassa hvort það væru bækur, hvort það væru blöð, hvort það væru sendibréf og svo framvegis en þetta var svo grófflokkað. Ég hugsa það að ef ég hefði verið beðin að pakka niður eða eitthvað slíkt fyrir einhvern og einhvern aðila ég hefði ekki sett til dæmis þá Kjarvalssafn eða eitthvað svoleiðis. Það hefði náttúrlega við þessar kringumstæður sem þarna voru á safninu þá er alveg útilokað að – við vorum ekki svo mörg sem unnum þarna, voru tvö og þrjú, og það var útilokað ein manneskja hefði verið sett bara í það verk að pakka niður einhverju dóti sem ekki kom þessu safni neitt við. Þetta er eitthvað með erfiðustu tímum þarna á safninu sem var þar vegna þess að það var svo mikið í gangi, það var allt á öðrum endanum bara á þessu tímabili.
KS: Á dskj. nr. 19, sýni mættu dskj. nr. 19. Kannast þú við þessa skrá? M: Þessa skrá gerði ég.
KS: Er þetta skráin sem þú? M: Þetta er skráin sem er unnin upp úr þessu sem ég skrifaði jafnóðum í bókina þá geri ég þetta því Lárus Blöndal bað mig um að vélrita skrána.
KS: Þú hripaðir þetta fyrst niður, handskrifar í þessar Kjarvalsbækur sem þú ert með forsíðuna fyrir framan þig á og síðan vannst þú upp úr þessum Kjarvalsbókum þessa skrá? M: Já.
KS: Hverjir fengu þessa skrá? M: Allt svo Lárus bað mig um að gera hana í þremur eintökum. Sko, upphaflega skráin, það stendur á henni byrjað 6. nóvember 1968. Lárus bað mig að hérna gera þrjú eintök. Það verður að athuga að þá var maður ekki með tölvur og allt eins og núna, og svo var maður bara með kalkipappír og sló þetta inn á venjulega ritvél, og sem sagt sagði safnið heldur einni, Kjarval fær eitt eintak og Geir Hallgrímsson fær eitt. Þess vegna er þetta í þrí riti.
KS: Í skýrslu sem þú gerir seinna um þessa atburði þá kemur fram að þú fórst til fundar við Kjarval og afhentir honum sjálf þessa skrá. Manst þú eftir þessum fundi, hvenær hann fór fram og hvað ykkur svona fór helst á milli þótt langt um liðið sé? M: Já, já, ég náttúrlega man það vel sko því að Lárus Blöndal óskaði eftir því að ég léti Kjarval hafa þetta og strax eftir áramót allt svo ´69 þá hérna sko 9. janúar sem ég skrifa: “Gerð skrá yfir kassa Kjarvals og uppkast af bréfi til borgarstjóra.” Það er uppkast af þessari skrá hérna. Og 13. janúar ´69 þá hef ég skrifað: “Gengið frá bréfum til borgarstjóra Kjarvals.” Nú 14. janúar hef skrifað: “Spyrst fyrir um Kjarval.” Þá er ég að hringja niður á Hótel Borg og spyrja eftir honum.
D: Ert þú með dagbók fyrir framan þig, er þetta dagbók frá þessum tíma? M: Já, þetta er vinnudagbók frá árinu 1969.
D: Vitnið hefur fyrir framan sig dagbók þá sem hún hefur lýst hér. M: Ég reyni aftur 16. janúar að ná í Kjarval og tala við hann í síma og Kjarval segir við mig, æi ég hef sofið illa segir hann, talaðu við mig aftur. 17. janúar hringi ég í hann og þá segir hann, þá er hann í fínu skapi og biður mig bara að hitta sig á Hótel Borg á milli klukkan 10 og 11 þarna niðri í afgreiðslunni. Nú ég spjalla við hann þar svona. Ég hef skrifað hér: “í afgreiðslunni, spjalla við hann í cirka 50 mínútur, afhendi honum skrána, það liggur vel á honum.” Ég held að hann hafi pantað kaffi og Cherry staup handa okkur þarna. Við sátum þarna og töluðum. Ég segi við hann, hérna er skrá yfir allt dótið sem við tókum á móti eða eitthvað svoleiðis, og hann segir ég hef ekkert að gera með þetta, þetta er allt búið og gert. Ég segi, ég vil samt en hann færist fyrst undan að taka á móti en ég segi endilega mér var sagt að þú ættir að fá eintak af þessu og svo seinast féllst hann á það. Nú svo fór ég bara að spyrja hann um ýmislegt af þessu dóti sem ég hafði gengið frá sérstaklega um eitt gamalt málverk sem var ansi illa farið, það hafði lekið svo mikið af vatni inn á það og ég var að spyrja hann, ert það ekki þú sjálfur sem hefur málað þetta og svoleiðis og hann var mjög glaður um ýmislegt sem ég spurði hann að og hann sagði já var það þarna líka, já það var nú fínt að það er komið þarna, fundið. Hann var í ágætu skapi þarna og lá mjög vel á honum og sem sagt ég veit ekkert hvort hann henti skránni eða hvað yfirleitt hvort hún hefur fundist hjá honum en svo hef ég farið þú sérð það líka í þessari bók. Það bara vill svo undarlega til og ef þið getið svona ímyndað ykkur safn eins og skjalasafnið var mjög lítið eða samt stórt það var svo mikið. Að nóttina eftir að ég hitti Kjarval að þá brennur á Korpúlfsstöðum og það var rosalegt áfall vegna þess að Lárus Blöndal var sérstaklega eldhræddur og strax það sem búið var að gera á Korpúlfsstöðum var fyrst og fremst það að passa upp á allar brunavarnir en hann hafði ekki gert sér grein fyrir því og ekki aðrir, bara gleymt að leiðslan sem lá niður að Korpúlfsstöðum, rafmagnsleiðslan gömul, mjög gömul áratugagömul það var út frá henni sem bruninn byrjaði og þetta var hræðilegt áfall þegar það brann þarna en til allra lukku var það sem komið var á Korpúlfsstöðum í geymslu þar var fyrst og fremst prentað mál allt svo gamlir reikningar og fjárhagsáætlanir og slíkt en það var sama það var ýmislegt sem brann.
KS: En Kjarvalsmunirnir brunnu ekki? M: Það var ekkert af því komið nei, nei til allrar guðs lukku sko, en þetta gerðist akkúrat nóttina eftir. Þannig að þetta verður náttúrlega voðalegt hafarí sko en svo tala ég við borgarstjóra skömmu seinna og þá erum við bæði að hérna tala um brunann þarna og þá er ég að skila honum skránni, einu eintaki af Kjarvalssafnsskránni.
KS: Kom eitthvað einhvern tímann fram bæði í samtali þínu við Kjarval þarna á Hótel Borg sem og þegar þú afhentir borgarstjóra skrána sem gefur þér tilefni til að halda að þarna hafi ekki verið um gjöf að ræða, kom eitthvað fram? M: Það var aldrei neitt um það rætt. Það var ekkert mitt mál, það var ekkert mitt mál að segja við borgarstjóra eða skjalavörð, hvernig stendur á þessu. Ég er að vinna á safni og fæ bara það hlutverk, gjörðu svo vel að skrá, hér eru komnir nýir hlutir í þetta safn og ég er ekkert að yfirheyra neinn hvernig stendur á þessu. Það er bara ekki mitt mál sko.
KS: Komst þú eitthvað aftur að þessari gjöf á meðan þú varst enn starfsmaður hjá Reykjavíkurborg, varst þú eitthvað með í því að opna einhvern tímann kassa síðar eða koma að sýningarhaldi eða eru þetta síðustu afskipti þín af gjöfinni þar til þú kemur svo aftur 1985 og ert beðin um að skrá? M: Nei, það er þarna sumarið 1971 þá var byrjað að undirbúa opnun Kjarvalsstaða og þá var ákveðið að það verði, fyrirgefðu ég búin að sjá það hér, 22. janúar 1969 hef ég skrifað hér: “10.30 viðtal við borgarstjóra varðandi Kjarvalsmuni, skila honum skránni.” Þá hef ég bara skrifað gekk vel eitthvað svoleiðis undir. Svo ég ljúki þessu þá var hann búinn að fá sitt eintak. Þá var ákveðið að fara að undirbúa það að halda stóra opnunarsýningu á Kjarvalsstöðum og þar er líka fyrir utan náttúrlega fullt af málverkum sem borgin átti eftir Kjarval og þá var ákveðið að hafa eitthvað af þeim myndum sem vitað var að voru í þessu safni sem ég hafði pakkað niður og Alfreð Guðmundsson kemur að máli við mig og segir, veistu að þú ert eina manneskjan sem gekkst frá þessu, getur þú sagt okkur í hvaða kössum er helst að leita að þessum myndum sem hægt væri að ramma inn eða ganga frá og hafa á sýningu þegar húsið opnar. Nú ég fór yfir skrána og benti honum á hvað það mundi vera og þá var fengin – það var svona leikfimisalur við Gagnfræðaskóla Austurbæjar eða skólann sem er við hliðina á Austurbæjarskóla og við förum í það að taka upp þessa kassa. Ég kalla þetta nú allt kassa en auðvitað var sumt ekki í kassa heldur svona pakkað bara. Ég hafði gengið eins frá öllum þetta var allt með snærum, þetta var allt innsiglað með lakki á gamaldags hátt og við tökum upp þá kassa sem við vissum sem sagt að voru myndir í og við röðuðum þeim um salinn og svo átti að velja úr, það þurfti að innramma þessar myndir, það þurfti kannski að hreinsa þær, það þurfti að gera við þær og svo framvegis en í miðjum klíðum þetta var sumarið 1971 líklega í júlí þá hætti ég hjá borginni mjög skyndilega. Alfreð reyndi mjög mikið til að fá mig til að vera áfram og ég sagði nei takk, ég er hætt og ég kem ekkert aftur hingað. Þannig að ég hélt að ég mundi aldrei koma nærri, ég náttúrlega sá eftir því, því mér fannst sem sagt það að kynnast Kjarval og Kjarvals verkum í gegnum það að pakka þessu niður það var mér mjög skemmtilegt sko, en þetta bara var svona að ég hætti.
KS: En úr því að þú hættir þarna hjá Reykjavíkurborg hvernig stendur þá á því að þú kemur svo aftur að vinna hjá þeim 1985? M: Ja, það var afskaplega undarlegt. Ég hefði aldrei trúað því en ég hugsa, ég botnaði nú aldrei neitt í því. Ég var nýkomin til landsins aftur. Ég hafði unnið svolítið, hlaupið í skarðið í viðskiptaráðuneytinu árið áður og svo var ég að flytja heim frá Færeyjum og það var hringt í mig skrifstofustjórinn í viðskiptaráðuneytinu hringdi í mig og spurði hvort ég gæti komið til þeirra að vinna um leið og ég kæmi heim. Ég flaug heim 4. júní og byrjaði hjá þeim 5. júní 1985. Nú svo gerist það eitthvað í kringum 20. júní þá hringdi Þóra Kristjánsdóttir í mig sem var listfræðilegur ráðunautur Kjarvalsstaða og bað mig um að finna sig, og segir mér frá því að nú sé 100 ára afmæli Kjarvals í haust 15. október og þau ætli að setja upp stóra sýningu og það eigi að taka upp úr kössunum. Ég held að ég hafi aldrei á ævi minni orðið eins hissa eins og þegar ég vissi að það var ekkert búið að taka upp úr þessum kössum sem ég hafði pakkað niður í 1968. Ég hélt að það væri löngu búið að taka upp úr þeim. Ég hélt að það væri löngu búið að fara í gegnum þetta allt saman. Ég sagði, ja ég er nýbúin að fastráða mig í vinnu. Ég get ekki gert þetta nema eftir vinnutíma og um helgar og það varð úr að ég sat í þessu næstu þrjú árin allar lausar stundir meira og minna.
KS: Þegar þú kemur að mununum eftir allan þennan tíma eins og þú segir, og varðst svo hissa þegar ekkert hefði verið gert. Hvernig var aðkoman að þessu? Var þarna allt í því horfi sem þú skildi við? M: Allt svo það náttúrlega kassarnir, við vorum þrjú eða fjögur líklega ég og Alfreð og Þóra og sá sem átti að sjá um sýninguna með mér Steinþór held ég að hafi verið. Steinþór Sigurðsson held ég að hann heiti, listmálari. Þetta var svolítið skrýtin tilfinning. Það var búið að þilja af part í kjallara. Já, hann Steinþór Sigurðsson listmálari hann var einn af þeim sem átti að setja upp sýninguna og hann segir við mig, við þurfum að láta taka upp úr þessum kössum vegna þess að við ætlum að setja hér upp sýningu. Hann segir við mig, okkur langar til að setja upp sýningu í glerkössum sem sýna svona bæði líf og list Kjarvals fyrir utan myndir á veggjum en þetta átti fyrst og fremst – hvað er í kössunum og hann segir við mig, getur þú sagt mér hvað er í þessum kössum og ég segi, það er svo margt. Það er númer eitt verðið þið að athuga að í kössum sem eru merktir sendibréf, skyssur og ýmislegt fleira þar eru ótalmargir hlutir. Það er svo margt þar því þetta er svo gróft flokkað en Steinþór sagði, ég ætla að biðja þig þegar þú tekur upp úr kössunum og hann gaf mér svona svolítið – hann reyndi að útskýra fyrir mér eftir því hverju hann var að leita og sagði ég ætla að biðja þig um að láta mig vita og taka frá það sem þú getur ímyndað þér að ég hefði gaman af að nota eða kæmi sér vel í þessi glerbúr sem hann var að útbúa þarna.
KS: Þegar þú kemur að vinna aftur 1985 voru kassarnir enn þá með þessum snærum og þessum innsiglum sem þú settir á þegar þú gekkst frá þessu á sínum tíma? M: Ég man ekki betur en þegar við byrjuðum að taka upp kassana þá væru þessir kassar sem voru þarna á gólfinu og höfðu verið safnað saman. Ég veit ekki hvort þeir komu þá beint ofan úr Korpúlfsstöðum, þá voru þeir yfirleitt þannig að við byrjuðum á því að klippa á snærin og opna kassana og allir voða spenntir nema náttúrlega fyrst og fremst vantar þar strax – það hafði ekkert verið neitt hróflað við þessu og það var það sem mér fannst svo kostulegt og skemmtilegt að allt í einu að fara að taka upp kassa sem ég hafði gengið frá.
D: Þetta er komið fram. Það hafði ekkert verið hróflað við kössunum? M: Nema strax vantar einn kassa af þessum kössum sem merktir voru sendibréf, reikningar og fleira eitthvað slíkt og lengi var ég ansi óróleg út af þessum kassa. Ég skildi ekkert í því. Þetta var eiginlega held ég fyrsti eða annar kassinn í þeirri seríu. Nú svo vantar náttúrlega líka það sem við Alfreð höfðum tekið upp sumarið 1971 það hefur líklega verið í svona tveim, þrem pökkum.
KS: Þegar þið undirbjugguð sýninguna? M: Já, þegar við undirbjuggum sýninguna og svo allt í einu þegar það fer að líða á sumarið þá fæ ég orðsendingu frá borgarskjala- verði sem þá var, mig minnir að það hafi verið Jón Hilmarsson sem þá var borgarskjala- vörður um að það sé einn kassi inni á Borgarskjalasafni sem var þá enn í Skúlagötunni.
D: Kom þá kassinn fram? M: Já, þá er það þessi kassi sem ég hafði alltaf séð að vantaði og þá var hann opinn og þá sagði hann við mig þáverandi borgarskjalavörður, þessi kassi var opnaður því Indriði G. Þorsteinsson var að skrifa sögu Kjarvals og hann hafði setið inni í lestrarstofu Borgarskjalasafns og verið akkúrat að nota þennan kassa.
KS: Þetta var bara þessi eini kassi sem þú manst eftir? M: Ég man ekki betur en svo væri og það var fyrst og fremst og ég var svo sem ekkert hissa.
KS: Þegar þú gekkst frá þessum munum á sínum tíma 1985 þegar þú skráir hverja mynd, hverja skyssu fékkst þú leiðbeiningar um það hvernig þú áttir að ganga frá þessu? M: Ég sem sagt, ég fór og talaði við Gunnar Kvaran sem hafði verið að vinna inni í Ásmundarsafni og hafði verið að ganga frá því og sagði við hann, vilt þú útskýra fyrir mér og segja mér hvernig best er að gera þetta. Hann sagði mér þá hvert ég skyldi snúa mér til að kaupa sýrufrían pappír, hvernig ég skyldi hafa þetta og svo framvegis. Það voru nú aðal leiðbeiningarnar sem ég fékk. Svo kom Gunnar seinna og sat hjá mér nærri heilan dag og fór yfir og svona kynnti sér það sem ég hefði verið að gera. Hitt er annað mál að ég steingleymdi að geta um þetta í skýrslunni sem ég gerði seinna.
KS: Þannig að leiðbeiningarnar sem þú fékkst þær voru frá Gunnari Kvaran bæði um það hvar þú mundir nálgast sýrufrían pappír og annað? M: Já, og möppur og allt svona.
KB: Það er kannski fyrst hérna bara varðandi fyrirmælin sem þú segist hafa fengið þarna þegar kassarnir fara að koma. Manst þú hvenær þú fékkst þessi fyrirmæli hvaða dag það var, er þetta 6. nóvember eða var það einhvern tímann fyrr? M: Ég er ekki með vinnudagbók þá nákvæmlega en ég hef sett hér, byrjað sem sagt 6.11.1968 á þessa skrá. Ég get ekki ímyndað mér að það sé dag og ég byrja skrá hana. Það hnýtur að hafa verið eitthvað svolítið fyrr.
KB: Þú hefur fengið fyrirmælin fyrr líklegast? M: Ja.
KB: Þú veist kannski ekki nákvæmlega hvenær það var? M: Nei, ég þarf kannski að athuga almannakið, hvenær er mánudagur, hvenær er sunnudagur, hvenær er laugardagur.
KB: En þú átt dagbók fyrir árið ´68 líka er það ekki? M: Nei, ekki eins og þessa en ég skal ekki segja um þetta, ég verð þá að finna hana. Ég byrja á skránni þarna. Það getur enginn byrjað á svona verki nema undirbúa sig svolítið.
KB: Fékkst þú fyrirmæli frá einhverjum öðrum en Lárusi Blöndal um það hvað þú ættir að gera og hvernig á þessum tíma? M: Nei.
KB: Þú áttir bara samskipti við Lárus? M: Já, já, hann er minn yfirmaður.
KB: Þegar þú ert að ganga frá þessu, er það rétt skilið hjá mér að þá hafir þú talið sem sagt, þá hafir þú haft það í huga eða haft þá vitneskju að þetta væri eign Reykjavíkur- borgar? M: Ja, það fór ekkert á milli mála.
KB: Hvernig fór það ekki á milli mála, var það Lárus sem sagði þér það eða? M: Allt svo allt sem kemur inn á þetta safn það kemur sem safnmunir.
KB: Var það þá kannski frekar að þú hafir dregið á ályktun af því þetta kemur til safnsins að þá sé þetta? M: Já, vissulega. Ég er ekkert að byrja. Ég vinn hjá borgar-skjalaverði.
KB: Ég vil sýna mættu dskj. nr. 18 sem er bréf sem vitnið skrifar og er dagsett 10. janúar. Þetta er bréf sem er skrifað til Jóhannesar S. Kjarvals listmálara og væntanlega hefur fylgt þessari skrá sem ég var að vitna til hér áðan. Þú kannast við undirritun þína undir bréfið er það ekki? M: Ég hef skrifað undir bréfið en ég man ekkert eftir þessu bréfi.
KB: Þegar þú sérð þetta bréf og sérð hvað í því stendur þá langar mig að spyrja þig að því hvort þú teljir eða munir það að þú hafir haft vitneskju um að Kjarval hafi gefið þessa muni sem voru í skránni þegar þetta bréf er ritað? M: Vitneskja mín þarna er nákvæmlega sú sama eins og þegar ég byrja að flokka þessa muni.
KB: Hafðir þú þá vitneskju um það að hann hefði gefið þetta? M: Sko, ég hafði vitneskju um það að hann hafi afhent safninu þetta dót.
KB: Hafðir þú vitneskju um það einhverja fullyrðingu frá einhverjum að hann hefði gefið þetta? M: Ja, sko ég vissi það að hann er að afhenda þetta. Ég vissi það að hann er að hringja og segja að láta sækja þetta. Ég vissi það að þetta var komið til safnsins. Ég vissi það þannig að þegar ég fer að skrá niður munina þá skrifa ég Kjarvalssafn. Í þessu safni var og öllum þessum söfnum sem ég var búin að vera að vinna við, minjasafninu, myndasafninu, kortasafninu og allt. Það fór ekkert á milli mála.
KB: Það er lagt hérna fram dskj. af hálfu gagnaðila sem er nr. 85, þetta er ljósrit af grein sem birtist í Morgunblaðinu 24. desember 1985. Þarna er um að ræða viðtal eða grein sem Árni Johnsen væntanlega þá blaðamaður á Morgunblaðinu og í Lesbókinni 24. desember ´85 er viðtal við þig. Manst þú eftir þessu viðtali? M: Já, já.
KB: Mig langar að lesa hérna smá klausu úr þessu viðtali sem er sett innan gæsalappa af höfundi. Það er Árni sem auðvitað ber ábyrgð á greininni en hér er verið að lýsa, hér er Árni að segja frá samskiptum þínum við þig um það eða sem sagt frásögn þinni um fund sem þú áttir með Kjarval í janúar 1969. Ég ætla bara að lesa þetta og þetta er sett innan gæsalappa af hálfu höfundar greinarinnar og þetta er á aftasta blaðinu í dómskjalinu, aftasta dálki á aftasta blaðinu. Þar segir: “Ég hef ekkert að gera með þetta sagði Kjarval. Þú átt þetta svaraði Steinunn. Ég er búinn að láta borgina hafa þetta svaraði Kjarval þá. En síðan fór hann að spyrja um ýmislegt og þegar Steinunn sagðist hafa rekist á hann var oft hissa og sagði nei, er það þarna, ég hélt að það væri týnt.” Þetta er grein sem er skrifuð ´85. Að þetta sé rétt haft eftir þér það sem þarna segir? M: Ég hugsa það í stórum atriðum. Ég er að tala við Kjarval og hann segir, ég hef ekkert að gera með skrána og ég segi jú þú átt hana. Það er mjög sennilegt að ég hafi sagt það að Árni hafi það eftir mér. Annars er það náttúrlega þegar þú átt viðtal við einhvern. Ég var einmitt að fara yfir þetta viðtal mér sýnist það vera svona í stórum atriðum rétt en ég náttúrlega las ekki viðtalið áður en hann prentaði það og ég sé í viðtalinu að hann hefur sagt að ég hafi farið að hitta Kjarval 2. janúar, það er náttúrlega ekki rétt, það var nokkrum dögum seinna. Ég sé ekki að það komi neitt fram í viðtalinu sem er eftir mér haft sem er eitthvað snar vitlaust.
KB: Dróst þú einhverjar ályktanir af þeim orðum Kjarvals að hann sagði að hann væri búinn að láta borgina hafa þetta? M: Ég vissi að það var komið til borgarinnar. Ég er búin að vera að afgreiða allt þetta dót. Ég er búin að vera að pakka þessu niður. Ég er búin að vera að skrásetja það svo borgin er búin að fá þetta.
KB: Hvað átt þú þá við með að segja, þú átt þetta? M: Ég er að láta hann hafa skrána og hann segir, nei, nei ég vil ekki hafa þetta og ég segi jú, þú átt þetta. Þú átt skrána.
KB: Það er eins og þú sért að tala um skrána? M: Já, já, því það var búið að leggja ríkt á það við mig að ég ætti að afhenda honum eitt eintak af þessari skrá en ég vissi náttúrlega að Kjarval er dálítið duttlungafullur eða var það og hann vildi ekkert taka við henni. Það er númer eitt að fá hann til að taka við skránni.
KB: Fékkst þú einhvern tíman upplýsingar frá einhverjum starfsmanni Reykjavíkur- borgar um þar sem því var lýst að þetta hefði verið gefið og þá hvernig? M: Ég er marg búin að segja.
KB: Einhvern tíman þá er ég að tala um, ekki bara á þessum tíma heldur síðar. M: Ég hef ekkert verið að spyrja eftir því. Ég tek við þessu 1968 af því það er komið til safnsins og safnið fær þetta og mér fannst það ekkert óeðlilegt og mér fannst það enn þá, enn þá eðlilegra eftir að ég var búin að vinna til dæmis í þessu 1985, ´86, ´87 þá skildi ég miklu betur hvernig á þessu stóð því ef það átti að vinna eitthvað – það er ekki mitt að vera að ganga í Geir Hallgrímsson eða Lárus Blöndal eða einhvern og segja, heyrðu hvernig stóð á því að við fengum þetta.
KB: Þakkaðir þú Kjarval eitthvað þessa gjöf þá þegar þú hittir hann þarna í janúar ´69? M: Allt svo ég er ekkert að þakka fyrir hönd Reykjavíkurborgar.
KB: Svarið er þá að þú minnist þess ekki að hafa þakkað honum það eitthvað? M: Allt svo ég er ekki sá aðili sem á að þakka honum fyrir. Ég er bara aðili sem er að ganga frá þessu fyrir mína yfirmenn. En þú getur lesið bréfið. Ég hef gaman af því að lesa þetta bréf. Það er ekkert mitt hlutverk.
KB: Fékkst þú einhverjar skýringar á því þegar þú hófst handa ´85 og þú sagðist hafa verið hissa að það væri ekkert búið að eiga við þetta, fékkst þú einhverjar skýringar á því þá frá starfsmönnum borgarinnar af hverju var ekkert búið að eiga við þetta í allan þennan tíma? M: Ég man ekki hvort ég hef rekist svo mikið í því en ég man bara að fyrst og fremst var ég afskaplega hissa, afar hissa.
D: Fékkst þú skýringar á því? M: Nei, hef ekki hugmynd um það. Það var ekki mitt verk.
Víkur frá kl. 12.33.

Kl. 12.35 kemur fyrir dóminn sem vitni Jón Þórður Ólafsson, starfsmaður Fiskistofu, kt. 210641-4089, til heimilis að Holtagerði 30, Kópavogi.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Getur þú fyrst gert grein fyrir tengslum þínum við Jóhannes Kjarval listmálara? M: Já, amma mín Þórunn Sveinsdóttir, föðuramma var systir Jóhannesar Kjarval. Hún var elsta systkinið.
KB: Getur þú gert í stuttu máli grein fyrir samskiptum þínum við Kjarval síðustu kannski – þá er nú kannski það sem þú manst hugsanlega svona síðustu ár áður en hann fer inn á sjúkrahús, ef eitthvað minnisstætt væri frá ´68. Hann fer inn á sjúkrahús í byrjun árs ´69. ´67 og ´68, hafðir þú samskipti við Kjarval á þessum árum? M: Já, kannski ekki mikið en það sem ég man eftir er það fyrst til að taka að Sveinn Kjarval hringdi í mig og bað mig um að koma niður á Hótel Borg til þess að aðstoða sig. Hann þyrfti aðstoð varðandi föður sinn. Þetta var að kvöldlagi. Ég bjó úti í Garðastræti 40 á þessum tíma og ég fór strax niður eftir og þegar ég kom upp á loft að þá var Jóhannes á ganginum klæddur í bol eingöngu, nærbol úr íslenskri ull og hann vildi komast út eitthvað upp á Kjalarnes reyndar. Nú það varð úr að við klæddum hann, það kom leigubíll og við ókum inn Skúlagötu þegar við vorum komnir inn að Hörpu inn á Skúlatorgi að þá sagði Kjarval, þetta er gott nú skulum við fara til baka. Hann var dálítið æstur svona þar til við fórum í bílinn, hann róaðist allur og við keyrðum niður á Hótel Borg og fórum inn og upp á loft, og þar skömmu seinna skyldi ég við þá feðga, og þá var hann orðinn bara rólegasti.
KB: Getur þú tímasett þetta eitthvað eða manst þú eitthvað hvenær? M: Það er dálítið erfitt að öðru leyti en því að ég flyt í Garðastræti í júnímánuði 1966, og Jóhannes fer á spítalann í ársbyrjun ´69, ekki satt. Þetta er einhvern tímann á því tímabili. Ég get ekki staðsett það nákvæmlega.
KB: Þú getur ekki tímasett þetta nákvæmlega? M: Nei, mér langar að benda á að þetta kemur fram í Kjarvalsbókinni en það brenglast þar þannig, hún Silja Aðalsteindóttir talaði við mig, þetta brenglast þar og það er sagt að pabbi hefði, faðir minn Ólafur Þórðarson að það hafi verið hringt í hann en það er rangt í bókinni. Hún Silja mín kannast við það.
KB: Bara þannig að þú lýsir því kannski faðir þinn Ólafur Þórðarson, var hann frá því að þú manst eftir þér í samskiptum við Kjarval? M: Já.
KB: Voru það regluleg samskipti? M: Það má segja það. Þeir voru góður vinir alla tíð og um tíma þá var pabbi fjárhaldsmaður fyrir Kjarval. Kristján Jónsson, Kiddi í Kiddabúð tók síðan við því. Þetta var um skamman tíma, ég veit ekki eitt, tvö, þrjú ár kannski og kannski á árunum milli ´30 og ´40 gæti ég frekast trúað.
KB: Manst þú eftir því að faðir þinn hafi farið eða hann hafi sagt þér frá ferð eða í Sigtún 7 haustið ´68 þar sem hann hafði farið þar sem var verið að ganga frá munum Kjarvals? M: Já, ég man eftir því. Ég vissi það að hann var eitthvað í kringum þetta og hann talaði um þetta á sínum tíma. Ég man þetta ekki svo gjörla svona löngu síðar en pabbi var þarna innfrá það er staðreynd. Hann nefndi það við mig. Ég vissi það.
KB: Er þér kunnugt hver var afstaða hans eða föður þíns til þess í hvaða tilgangi Kjarval hefði eða í hvaða tilgangi munirnir voru færðir til Reykjavíkurborgar, hvort það var sem gjöf eða til geymslu, kom það eitthvað fram hjá föður þínum hans afstaða um það eða hvað hann vissi til þess? M: Sko, afstaða föður míns Ólafs Þórðarsonar var sú að þetta færi til borgarinnar til geymslu.
KB: Var það alla tíð hans á meðan hann lifði alltaf hans afstaða? M: Já.
KB: Sagði hann þér eitthvað frá því að það byggði á samskiptum við Kjarval eða hann sjálfan eða manst þú eitthvað til þess hvernig hann skýrði það? M: Það er náttúrlega orðið langt um liðið. Þetta eru orðin 40 ár bráðum, er það ekki, langt í það. Maður man ekki nákvæmlega. Ég vissi bara að hann var að stússast mikið í þessu og ég vissi til þess að hann væri að skrifa bréf í kringum þetta út til Danmerkur. En eins og ég segi sko hans afstaða var sú að þetta færi til borgarinnar til geymslu.
KB: Ég vil sýna mætta dskj. nr. 17. Getur vitnið staðfest að þetta sé minnisbók sem faðir þinn hafði látið eftir sig frá árinu ´68 og hvort þú kannist við það að hafa afhent þeim sem hér talar þessa bók? M: Þetta er dagbók föður míns, það er rétt. Hún var í minni vörslu og ég afhenti Kristni þessa bók á sínum tíma. Það er rétt, ég staðfesti það.
KS: Þessir atburðir ´68 sem lýst er í dagbókinni fylgdist þú með þeim með einhverjum hætti eða er þetta svona eitthvað sem þú verður síðar áskynja, ert þú einhver þátttakandi í þessu? M: Ekki nema bara úr fjarlægð og svona ég heyrði hitt og annað af því sem skeði og ég vissi að var í gangi en ég var ekki þátttakandi í þessu að neinu öðru leyti, skilji ég það rétt í þessum flutningum þá er eitthvað slíkt. Sveinn Kjarval hafði samband við mig og bað mig um að aðstoða sig í sambandi við flutning á munum og dóti úr Austurstræti 12.
KS: Það er síðar? M: Það er síðar. Það er það eina sem ég kom að þessu máli.
Víkur frá kl. 12.44.

Kl. 12.45 kemur fyrir dóminn sem vitni Aðalsteinn Ingólfsson, forstöðumaður Hönnunarsafns Íslands, kt. 070348-2849, til heimilis að Funafold 13, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Ef þú mundir upplýsa okkur um hvaða menntun þú hefur? M: Ég hef háskóla- menntun eða masterspróf bæði í enskumbókmenntum og myndlistasögu.
KB: Hefur þú eitthvað sérstaklega beint sjónum þínum að Kjarval eða? M: Já, já, ég hef ritað töluvert af greinum um Kjarval, tímabil í ævi hans og myndlist og komið við sögu sem ráðgjafi nýrrar bókar sem kom út um listamanninn núna í fyrra.
KB: Þú hefur starfað hjá Reykjavíkurborg á sínum tíma? M: Já, ég gerði það.
KB: Manst þú hvenær þú hófst störf? M: Mig minnir að það hafi verið 1976 og þetta hafi verið tvö og hálft ár.
KB: Hvaða stöðu gengdir þú þar? M: Það var ný staða sem var sköpuð eða búin þar til í kjölfar verkfalls myndlistamanna eða mótmæla myndlistarmanna og hét framkvæmdarstjóri listaráðs á Kjarvalsstöðum.
KB: Starfssvið þitt er á Kjarvalsstöðum? M: Já, eingöngu.
KB: Þú ert þarna frá ´76 til ´79 eða hvað? M: Já.
KB: Þann tíma sem þú starfaðir á Kjarvalsstöðum komst þú eitthvað að því að fjalla um þá muni sem voru í geymslu á Korpúlfsstöðum og komu úr vinnustöð Kjarvals í Sigtúni 7? M: Nei, aldrei. Þessir munir voru aldrei nefndir í mína tíð á fundum listaráðs.
KB: En vissir þú um þessa muni? M: Ég vissi af þessu og ég held að flestir í listaráði hafi vitað af þeim að minnsta kosti fulltrúar borgarinnar. Eina skiptið sem ég man að þessir munir bárust og þá ekki á fundum listaráðs það var við forstöðumann hússins og þá spurðist ég fyrir eða ámálgaði hvort ekki mætti nota eitthvað sem væri í þessum kössum teikningar eða annað í tengslum við yfirlitssýningar á verkum Kjarvals í húsinu. Það var einfalt svar að mér kæmi þetta ekki við.
KB: Getur þú eitthvað skýrt það hver var ástæða þess af hverju það var ekkert unnið með þessa kassa eða þetta safn á þeim tíma sem þú starfar þarna? M: Ég hef í rauninni engar skýringar. Þetta var aldrei nefnt nokkurn tímann og eins og ég segi eina skiptið sem þetta var nefnt það var að mínu frumkvæði og sem sagt ég fékk þessi svör.
KB: Á forræði hvers voru þessi Kjarvalsmál? M: Ja, ástæður þess að forstöðu-- maður Alfreð Guðmundsson neitaði mér eða neitaði aðgangi að þessu var að þetta væri á hans, þetta væri hans mál alfarið og öll Kjarvalsmál og mér kæmu þau ekki við.
KB: Var það þannig að hann hélt þeim málum alveg alfarið hjá sér? M: Alveg hjá sér.
KB: Og þú sem listfræðingur komst ekki að þeim? M: Nei, fékk engan aðgang.
KB: Miðað við þá afstöðu sem fram kom hjá Alfreð Guðmundssyni til þessara mála sem tengdust þá Jóhannesi Kjarval telur þú að það sé hægt að leggja til grundvallar fullyrðingar hans um eignarhald borgarinnar á munum sem stafa frá Kjarval? M: Ég hefði ríka tilhneigingu til að vefengja svoleiðis yfirlýsingar miðað við yfirlýsingar hans í minni tíð og framkomu bæði við mig og aðra. Ég tæki það með miklum fyrirvörum.
KB: Getur þú eitthvað skýrt það nánar? M: Það var mjög ljóst alveg frá upphafi að hann þegar ég kem þangað í nokkurs konar nauðasamningum milli borgarinnar og Samtaka listamanna þá taldi hann sig vera að verja sína hagsmuni og borgarinnar. Þannig að mikið af hans tíma fór í það sem hann taldi vera að verja þá með ýmsum gjörðum sem reyndust ekki standast þegar eftir var gengið. Það voru tilskipanir sem áttu að koma neðan frá skrifstofum borgarinnar sem stóðust ekki þegar eftir því var gengið. Það voru launamál, mál sem tengdust sýningum og sýnendum og ýmislegt fleira sem hreinlega já var í besta falli hálf sannleikur og aðallega heilber ósannindi mundi ég segja.
KB: Manst þú eitthvað eftir að hafa komið nálægt því eða komið að undirbúningi að stofnun félags eða undirbúa félagsstofnun sem fékk nafnið Pictor? M: Já, ég kom nálægt því með Sveini Kjarval og fleirum.
KB: Ég vil sýna vitninu dskj. nr. 82. Þetta er bréf sem sagt frá Jóhannesi Kjarval þarna fremst og með þessu fylgir síðan prentuð fundargerð undirbúningsfundar frá 7. desember 1975, og aftast er þarna listi yfir þá sem voru á þessum fundi. Þú manst eftir að hafa setið þennan fund? M: Já, já, mig rámar í þetta.
KB: Manst þú eftir að hafa fengið þessi gögn send frá Jóhannesi? M: Nei.
KB: Þú manst ekkert sérstaklega eftir því? M: Nei, ég man ekki eftir að hafa fengið þau.
KB: En manst þú eitthvað eftir því í þessari vinnu eða í þessum undirbúningi þá hjá Pictor hvort þessir munir úr Sigtúninu hafi verið til umræðu? M: Já, mig rámar í það að Sveinn ræddi þessa muni en eignarstaðan eða í hvaða nákvæmlega hver sú staða væri það var ekki rætt sem slíkt heldur bara að þetta var rætt almennt um þessa hluti sem efnivið til útgáfu og ýmislegt annað.
KB: Þann tíma sem þú starfaðir hjá Kjarvalsstöðum hafðir þú einhverja hugmynd um það þá að það væri einhver vafi eða það væri afstaða erfingja Kjarvals væri sú að þessir munir sem voru í geymslu á Korpúlfsstöðum væri ekki eign borgarinnar? M: Nei, ég man ekki eftir að hafa heyrt það hvorki frá fulltrúum borgarinnar né raunar erfingjum Kjarvals þeim sem ég þekkti.
KB: Var þetta eignarhald eitthvað rætt sem sagt? M: Nei, ég man ekki eftir því að þetta hafi nokkurn tímann verið rætt.
KB: Sýni mætta dskj. nr. 81. Þetta er bréf sem ber nafn þitt til Sveins Kjarval. Kannast þú við undirritun þína undir þetta bréf og hvort þú munir eftir þessu? M: Jú, jú.
KB: Það er þarna eitt sem mig langar að spyrja þig um þarna sem er í þessu bréfi. Þú ert að skrifa þetta fyrir hönd Kjarvalsstaða til Sveins Kjarvals á bréfsefni þeirra Kjarvalsstaða. M: Já, þó þetta er bréfsefni Kjarvalsstaða þetta er nú eiginlega frá mér.
KB: Það sem mig langaði að spyrja um er það sem segir að Indriði G. Þorsteinsson er nú helsti Kjarvalssérfræðingur borgarinnar og rótar í kössum þeim sem borgin geymir nú af minjum pabba þíns. Það sem mig langaði bara að spyrja þig hvort þú munir eitthvað eftir því að þessi orð þín sem þú beinir þá að Sveini um að borgin geymi hafi einhverja merkingu fyrir þig eða þú minnist þess eitthvað hvort það hafi átt að hafa einhverja sérstaka þýðingu? M: Ég held að þetta hafi verið mjög almennt til orða tekið. Ég held að það sé ekki hægt að draga þá ályktun að ég teldi munina vera þarna, í geymslu frekar. Þetta er bara orðalag.
KS: Er það ekki rétt hjá mér að það hafi verið heilmiklir samstarfsörðugleikar milli þín og forstöðumanns Kjarvalsstaða? M: Jú, jú, það er alveg rétt og ekki bara mín það eru fleiri sem að unnu þar.
KS: Þú hafðir enga aðkomu að þessari gjöf á sínum tíma, hafðir enga vitneskju og fylgdist ekkert með því? M: Nei.
KS: Þannig að sú ályktun þín að vitnisburðurinn sem liggur fyrir í málinu um það að Alfreð Guðmundsson forstöðumaður Kjarvalsstaða síðar hafi verið viðstaddur hún byggir bara á samskiptum þínum við hann síðar meir? M: Reynslu mína af honum síðar meir já.
KS: Sem vikið er að samstarfsörðugleikum? M: Já, klárlega.
KS: Það er rétt skilið er það ekki að dskj. nr. 81 sem þér var sýnt að það er alfarið einkalegs eðlis það eru einhver mistök að þetta er skrifað á haus Kjarvalsstaða? M: Já, já, þetta er frá mér.
Víkur frá kl. 12.57.

Kl. 12.58 kemur fyrir dóminn sem vitni Guðmundur Axelsson, eftirlaunaþegi, kt. 090536-2579, til heimilis að Langholtsvegi 42, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Minnist þú þess að hafa leitað til Baldurs Guðlaugssonar lögmanns árið 1982 varðandi ágreining um eignarhald á munum sem voru í vörslum Reykjavíkurborgar og komu úr vinnustofu Kjarvals í Sigtúni 7? M: Já.
KB: Þú manst eftir því? M: Ég man eftir því já, já.
KB: Getur þú upplýst um það hver voru tildrög þess að þú leitaðir til hans með þetta erindi? M: Ja, tildrögin voru þau að ég hafði fund með Kjarvals fólkinu og það var ákveðið um að ég mundi fá lögfræðing til þess að reyna að vinna þetta eða sem sagt að athuga þetta mál, og til þess fékk ég Baldur. Þegar hann byrjaði þá virtist allt vera í himnalagi með þetta.
KB: Þegar þú talar um í himnalagi hvað átt þú við? M: Ja, eða þannig að þetta liti bara vel út. En svo þegar fram liðu stundir þá kom hann og sagðist ekki geta sem sagt að það væri vonlaust að vinna þetta, og ég borgaði honum bara eins og um var talað og það voru okkar síðustu viðskipti.
KB: Þú talar um fund með Kjarvals fólki. Manst þú hverjir það voru? M: Já, ég held að Guðrún hafi verið þar og Jóhannes. Ég man þetta nú ekki alveg sko.
KB: Ása, varst þú í samskiptum við Ásu? M: Já, ég var í samskiptum við hana en það var nú mest bara erlendis eða í Danmörku sko. Ég held að hún hafi ekki verið.
KB: Að hún hafi ekki komið að þessu svo þú munir eða hvað? M: Nei, ég bara man ekki eftir því.
KB: Manst þú hvenær þetta var á árinu ´82 sem þú fólst honum þetta ver? Hann skilar þessu það liggur fyrir það er 21. september ´82. M: Það var ábyggilega um sumarið.
KB: Hvað var það sem þú fólst honum að gera? M: Að kanna stöðuna á því hvort þetta væri ekki eign fjölskyldunnar sem ég taldi að það væri og tel enn.
KB: Ég spyr nú vegna þess að í dskj. nr. 24 sem er minnisblað frá fundi borgarstjóra á skrifstofu borgarstjóra 5. ágúst 1982 þar er kallaður saman fundur vegna þess að það fregnast af því að Baldur sé farinn að vinna í þessu verki og þar er skráð að tilefnið var að erfingjar Jóhannesar S. Kjarvals og erfingjar Sveins Kjarvals með atbeina Guðmundar í Klausturhólum hafa leitað sér lögmanns til þess að sýna fram á að Reykjavíkurborg hafi ekki fengið málverk þau og teikningar sem hún telur sig hafa fengið að gjöf frá Kjarval heldur eingöngu hafi verið um að ræða að Kjarval hafi á gamals aldrei ákveðið að biðja borgina um að koma þessum verkum fyrir í geymslu. Er þetta rétt lýsing á því verki sem þú fólst Baldri? M: Já, já, ég fól bara Baldri til þess að kanna það hvort þetta væri ekki þeirra eign.
KB: Vissir þú eitthvað hvernig hann hagaði vinnu sinni? M: Nei, það vissi ég ekki. Ég er alveg sannfærður um það að það hefur einhver kippt í spottann þarna niðri í Ráðhúsinu.
KB: Vissir þú til þess að hann hefði hitt, það kemur reyndar fram á þessu skjali sem ég vitnaði til áðan, skjal nr. 24, þar er skráð handskrifað að Baldur hafi hitt borgarstjóra þann 20. september 1982 þar að segja daginn áður en skýrslan er dagsett. Vissir þú til þess að hann hafði verið í einhverjum samskiptum við borgarstjóra eða hitt borgarstjóra? M: Nei, það vissi ég ekki.
KB: En miðað við það sem hafði komið fram í upphafi þessarar vinnu að þá kom þessi niðurstaða í skýrslunni þér á óvart? M: Já, hún gerði það.
KB: Vissir þú til þess að Baldur hafi einhvern tímann farið á þínum vegum til Danmerkur til að funda með Guðrúnu Kjarval í tengslum við þetta verk? M: Nei.
KB: En þú greiddir sem sagt Baldri fyrir þessa vinnu? M: Já, já.
KB: Manst þú hvað það var mikið? M: 25.000 held ég að það hafi verið. Var það ekki?
KB: Getur þú upplýst um það þá hverjum þú afhentir eftir að þú færð þetta afhent frá honum Baldri, hverjum þú afhentir þetta skjal? M: Ég held að Jóhannes hafi fengið ljósrit af því. Ég átti þetta lengi, lengi vel en sennilega búinn að henda því.
KB: Þú hafir afhent Jóhannesi eintak? M: Já, ég held það.
KB: Og öðrum ekki? M: Nei.
KB: En þú hefur ekki afhent Reykjavíkurborg að minnsta kosti? M: Nei, nei, það gerði ég ekki.
KB: Það stendur á þessu skjali þetta er skjal nr. 27 þetta minnisblað sem Baldur vinnur, þar stendur efst á því blaði og vélritað trúnaðarmál. Fórst þú sérstaklega fram á það við Baldur að skjalið fengi þessa áletrun eða yrði meðhöndlað sérstaklega með þessum hætti? M: Nei.
KB: Þú segist hafa verið í einhverjum samskiptum við Ásu. Ræddir þú þessi mál einhvern tímann við hana? M: Nei, ég gerði það nú reyndar ekki.
KB: Þannig að þú þekkir ekkert hennar afstöðu til? M: Jú, jú, ég þekki hana vegna þess að ég hafði það náin kynni af henni þannig að hún var alltaf að bíða eftir að myndirnar kæmu.
KB: Hafðir þú einhver samskipti við Svein Kjarval áður en hann lést? Hann deyr 1981. M: Já, já, ég gerði það því ég keypti af þeim vinnustofuna.
KB: Þarna í Austurstræti? M: Já.
KB: Þekktir þú eitthvað hans afstöðu til þessara muna sem voru í vörslum borgarinnar? M: Nei.
KB: Það hefur aldrei komið til umræðu? M: Nei, það kom aldrei til umræðu þá sko það var það snemma sem það var.
KS: Það er búið að sýna þér minnisblaðið dskj. nr. 27. Þetta er ljósrit af þessu minnisblaði sem Baldur Guðlaugsson skilar þér sem afreksturs sinnar vinnu. Á öftustu síðu í þessu minnisblaði þá rekur hann þá helstu þætti sem hann hefur kannað og þarna aftast kemst hann þarna að einhverri niðurstöðu um það að hann telji yfirgnæfandi líkur á því að dómstólar telji það fullsannað að Reykjavík hafi fengið þetta að gjöf. Þú lýstir því yfir áðan að þetta hefði komið þér á óvart. M: Þetta blað hef ég aldrei séð áður.
KS: Þetta minnisblað er þetta sama minnisblað og Baldur gerir í kjölfar vinnu þess verkefnis sem er sama minnisblað og Jóhannes Kjarval yngri á að hafa fengið afhent frá þér miðað við fyrri máls. M: Það hef ég ekki trú á. Ja, ég man ekki eftir að hafa séð þetta. Ég borgaði bara reikninginn og búið.
KB: Hvað var það þá sem þú afhentir Jóhannesi? M: Ljósrit af reikningnum. Ég man ekki eftir því að hafa fengið þetta.
D: Þú ræður lögmann til þess að gera álit. Fékkst þú skriflegt álit frá honum eða ekki eða var það munnlegt? M: Ég bara man það ekki. Ég held að það hafi bara verið munnlegt. Hann sagði að þetta þýddi ekki.
KS: Það er svo sem niðurstaðan sem greinir hérna að hann telur þetta ekki líkur á því að þetta mál muni vinnast. En það sem ég ætlaði að spyrja um var úr því þú hefðir verið ósammála þessari niðurstöðu af hverju lést þú þá kjurrt liggja? Álit eins lögmanns er jú ekki endanleg niðurstaða. Þetta er ráðgjöf, í henni felst ráðgjöf. M: Ja, það man ég ekki eftir.
KB: Manst þú þá aldrei eftir því í þessu ferli eða í þessari vinnu sem þú fólst honum að þú hafir fengið neitt skriflegt frá honum annað en þá reikninginn? M: Ég man ekki eftir því.
KS: En verður ekki að álikta sem svo ef maður ræður lögmann í vinnu og hann kemur með reikning að maður fái einhvern afrakstur þeirrar vinnu, fyrir hvað er maður að borga? M: Við vorum bara kunningjar svoleiðis að ég taldi það hafa verið alveg nóg það sem hann sagði mér.
D: Við það að skoða skjalið rifjast eitthvað upp fyrir þér? M: Nei, það gerir það nefnilega ekki sko.
Víkur frá kl. 13.10.

Þar sem vitnin Davíð Oddsson, Baldur Guðlaugsson og Þóra Kristjánsdóttir komu ekki fyrir dóminn í dag er málinu frestað til framhaldsaðalmeðferðar til miðvikudagsins 29. nóvember nk. kl. 09.15 í dómsal 101.
Þannig fram farið.
Dómþingi slitið.
Allan V. Magnússon.
Vottur:Kristín Árnadóttir.

Ár 2006, föstudaginn 20. október, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur háð í dómsal 202 í Dómhúsinu við Lækjartorg af Allan V. Magnússyni héraðsdómara.

Fyrir er tekið:
Málið nr. E-2831/2005:
Guðrún Kjarval og
Mette Stiil gegn
Reykjavíkurborg.

Skjöl málsins nr. 1-88 liggja frammi.
Af hálfu stefnanda sækir þing Kristinn Bjarnason, hrl.
Af hálfu stefnda sækir þing Kristbjörg Stephensen hdl.

Kl. 15.30 er málið tekið fyrir til skýrslugjafar vitnisins Guðmundar Steinars Alfreðssonar prófessors, kt. 211249-3829, til heimilis að Nordmannavegen 70, Lundi, Svíþjóð.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KS: Guðmundur, þú ert með frumrit dagbókarinnar. Í símaskýrslutöku um daginn að þá vorum við með ljósrit af bókinni og þess var óskað að frumrit væri sýnt dómara og það staðfest að ljósritin væru í samræmi við frumritin. Þannig að það er spurning hvert þú sért reiðubúinn að leggja það fram? M: Ég held á dagbókinni hérna fyrir framan mig.
D: Vitnið og lögmennirnir koma borði dómara. Vitnið hefur meðferðis dagbók sína en ljósrit hennar liggur frammi á dskj. nr. 26, og er dskj. nr. 26 nú borið saman við bókina. M: Þú sérð hérna forsíðuna á dagbókinni og ég hef merkt við.
D: 28. október, hann er hérna. Ef við berum þetta saman lögmenn. Bókun frá 28. október er borin saman við bókina og kemur það heim og saman. Síðan er það 7. nóvember. Dómari ber ljósritið saman við dagbókina og staðfestir að ljósritið sé rétt. Dómari tekur fram að frekari bókanir séu frá þessum degi, sko framhald sé frá þessum degi sem ekki eru í ljósritinu en það skiptir ekki máli og varðar ekki sakarefni máls þessa.
KB: Eru einhverjar athugasemdir um að ég fletti bókinni? M: Já, þetta eru nú einkamál sem maður skrifar í dagbók.
KB: Ég er þá kannski að tala um þetta tímabil þarna.
D: Bókaðir þú Guðmundur eitthvað annað?
KB: Ja, kannski svona í tilefni aðeins af því, það má segja svona að vissu leyti þá hafi framburður Guðmundar við aðalmeðferð 20. september verið má segja ekki í samræmi við fullyrðingar eða málatilbúnað beggja málsaðila má segja. Þannig að ef dómari heimilar það?
D: Ég heimila það nema vitnið metur það hvort það vill svara eða ekki.
KB: Einhverjar athugasemdir? M: Ég svara, þú spyrð.
KB: Þá er ég nú með þennan dag 7. nóvember 1968 í huga og það kom fram. Ég held að ég hafi skilið það rétt í fyrri skýrslu að þú hafir þar lýst því að þú hafir verið viðstaddur eða verið í Sigtúni 7 þann dag. Og þá langar mig að spyrja þig kannski nánar út í það hvenær þú komst, hvort þú munir hvenær þú komst í Sigtún þennan dag og hvernig? M: Nei, það man ég ekki.
KB: En manst þú hvenær þú fórst og hvernig? M: Það man ég ekki heldur.
KB: Manst þú eitthvað hverja þú hittir fyrir í Sigtúni 7 þennan dag? M: Ég man að þarna voru Kjarval, Geir borgarstjóri og faðir minn. Ég eins og ég sagði í símaviðtalinu þá get ég ekki fullyrt um hvort fleiri hafi verið á staðnum eða ekki.
KB: Manst þú hvort þú varst þarna allan tímann sem Geir Hallgrímsson var þarna? M: Já.
KB: Manst þú eitthvað eftir Ólafi Þórðarsyni þarna? M: Ekki man ég eftir að hafa séð hann þennan dag, nei.
KB: Varst þú sem sagt nálægur Geir Hallgrímssyni og Jóhannesi Kjarval allan þann tíma sem þú varst í Sigtúni 7? Þá er ég að tala um á þessum tíma þennan dag. M: Já, ég stóð þarna eflaust til hliðar og fylgdist með því sem var að gerast.
KB: Aðeins að lokum bara. Átti fjölskyldan eða foreldrarnir margar Kjarvals myndir sem þú hefur þá tekið í arf eða eitthvað slíkt? M: Ég sé nú ekki hvað það skiptir máli hérna. En já, pabbi átti og foreldrar mínir áttu safn af Kjarvals myndum sem ég hef erft.
KB: Voru það myndir sem Kjarval hafði gefið? M: Ég þori ekki að fullyrða það. Eitthvað kannski gefið en líka keypt. Og pabbi keypti myndir úti í bæ.
KB: Manst þú eitthvað eftir því að 1982 hafi Baldur Guðlaugsson lögmaður haft eitthvað samband við þig út af könnun á þessu máli sem hér er til fumfjöllunar? M: Ég man ekki eftir að hafa talað við Baldur beint. Ég vissi að Baldur var að athuga þetta en ég man ekki eftir því að við höfum talað saman þá.
KB: En manst þú eftir að hafa talað við einhverja aðra, einhvern annan þá eða aðra á þessum tíma? M: Eina sem ég man eftir er að á þessum tíma athugaði ég þessar dagbókarfærslur mínar og bendi pabba á þær og hann leggur þær fram.
KB: Varst þú þá sjálfur með þessar dagbækur hjá þér þegar á þeim tíma? M: Þær hafa fylgt mér já.
Víkur frá kl. 16.00.

Málinu er frestað til framhaldsaðalmeðferðar til miðvikudagsins 29. nóvember nk. kl. 09.15 í dómsal 101.
Þannig fram farið.
Dómþingi slitið.
Allan V. Magnússon.
Vottur:Kristín Árnadóttir.

Ár 2006, miðvikudaginn 29. nóvember, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur háð í dómsal 101 í Dómhúsinu við Lækjartorg af Allan V. Magnússyni héraðsdómara.

Fyrir er tekið:
Málið nr. E-2831/2005:
Guðrún Kjarval og
Mette Stiil gegn
Reykjavíkurborg.

Skjöl málsins nr. 1-88 liggja frammi.
Af hálfu stefnanda sækir þing Kristinn Bjarnason, hrl.
Af hálfu stefnda sækir þing Kristbjörg Stephensen hdl. og leggur fram nr. 89 bréf Svölu Thorlacius hrl., dags. 15. maí 2001 til Hjörleifs Kvaran, nr. 90 bréf Svölu Thorlacius hrl. dags. 1. júní 2001 til Hjörleifs Kvaran, nr. 91 bréf Svölu Thorlacius hrl. dags. 5. júní 2001 til Hjörleifs Kvaran, nr. 92 bréf Svölu Thorlacius hrl. dags. 19. júní 2001 til Hjörleifs Kvaran og nr. 93 bréf Svölu Thorlacius hrl. dags. 16. júlí 2001 til Hjörleifs Kvaran.
Lögmaður stefnanda leggur fram nr. 94 til 96 bréf Jakobs Lokken til Guðmundar Axelssonar, dags. 17. nóvember 1981, 29. apríl 1982 og 17. september 1982. Þá leggur hann fram nr. 97 ljósrit bréfs Íslenskrar endurskoðunar hf. til Skattstofu Reykjavíkur, dags. 29. október 1986.
Fer nú fram framhaldsaðalmeðferð.

Kl. 09.18 kemur fyrir dóminn sem vitni Þóra Kristjánsdóttir listfræðingur, kt. 230139-3429, til heimilis að Tjarnargötu 26, Reykjavík.
Áminnt um sannsögli.
Skýrsla hennar er hljóðrituð.
KB: Ef þú mundir greina bara í stuttu máli frá menntun þinni og störfum? M: Já, ég tók stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík ´59, og fór þá til Svíþjóðar, byrjaði í Uppsölum í listasögu, og ferðaðist mikið um á þessum árum. Fór um alla Evrópu meira og minna og til Bandaríkjanna að skoða myndlist. Ég flutti mig yfir til Stokkhólms og kláraði filcand próf ´67 með listasögu sem aðalfag og fagurfræði og listaheimspeki og tók svo aukagreinar mannfræði, trúarbragðasögu og eitt stig í leiklistarsögu.
KB: Störf þín svona? M: Já, ég hafði unnið á námsárum bæði þegar ég var í menntaskólanum og á sumrin þegar ég var í Svíþjóð mest þá hafði ég unnið á Listasafni Íslands þá var Selma Jónsdóttir eini starfsmaðurinn og ég var þar allt í öllu, aðstoðaði við uppsetningar á sýningum og frágang á sýningaskrám og klippa út úr blöðum um myndlist og fleira. Ég man ekki hvað þetta urðu mörg ár allt í allt en einhvern tímann var þetta metið til starfa hjá ríkisstofnun. Síðan þegar ég lauk prófi og kom heim að þá voru orðin þarna þrjú störf og þau voru öll setin þannig að ég fékk ekki starf hjá Listasafninu og fékk störf hjá Ríkisútvarpinu sem fréttamaður fyrst en síðan fór ég að gera þætti, viðtöl við myndlistarmenn og þætti um menningarmál. Þar var ég í sjö ár. Ég var frá ´67, minnir mig fram til ´74 þá bauðst mér starf í Norræna húsinu. Þá var ég beðin um að koma þangað og taka að mér myndlistarstjórnun í Norræna húsinu. Það hafði ekki verið gert, slík manneskja hafði ekki verið þar áður og mér var falið að sjá um að skipuleggja myndlist í sölum hússins bæði myndlist frá Norðurlöndum og hvetja íslenska myndlistarmenn til þess að sýna þar á sumrin kynna íslenska myndlist fyrir ferðamönnum og fá góða norræna myndlistarmenn til Norræna hússins. Ég byrjaði þar ´74 og leið vel og gekk vel en þá var auglýst staða listráðunauts við Kjarvalsstaði það var sumarið ´78 eftir borgastjórnarkosningar ´78. Mér leið vel í Norræna húsinu en satt og segja var ég hvött til þess að sækja um þessa stöðu af fulltrúum sem voru kosnir í borgarstjórn bæði minnihluta og meirihluta svo ég gerði það. Stjórnin komst að þeirri niðurstöðu að hún skyldi ráða mig ef hún vildi ráða mig en þá upphófust enn einu sinni deilur um staðinn, deilur um stjórnarfyrirkomulag og mína ráðningu. Það voru fleiri sem sóttu um og þessar deilur mögnuðust og urðu miklar út árið. Stjórnin kom sér saman um að framvegis skyldi verða ein yfirstjórn eða ein stjórn á Kjarvalsstöðum. Það höfðu verið tvær, ein hússtjórn og önnur listastjórn og það var lítill samgangur þarna á milli. Og það tókst þarna í lok árs ´78 samkomulag við bæði Bandalag íslenskra listamanna og Félags íslenskra myndlistar- manna að það yrði þarna ein hússtjórn og þessi tvö félög og bandalög fengu aðild að stjórninni með fulltrúa hvort um sig.
KB: Hvenær hófst þú störfin? M: Þá hóf ég störf í byrjun árs ´79. Á meðan var staðurinn alveg lamaður og lokaður.
KB: Þetta ár ´78? M: Seinni part ´78 og fram yfir áramót.
KB: En þegar þú réðist til starfa á Kjarvalsstöðum voru munir Kjarvals úr vinnustofu hans úr Sigtúni 7 eitthvað eftir? M: Nei, þeir voru það ekki.
KB: En meðan þú starfaðir þar eða þarna í upphafi starfsins þar athugaðir þú einhvern tímann hvernig geymslu þeirra var háttað? M: Ég verð að viðurkenna það að fyrstu árin þau fóru og fyrstu misserin þau fóru í það að opna staðinn, fá fólk til þess að nýta hann bæði myndlistarmenn og tónlistarmenn og alls konar menningarfólk til þess að nýta þennan stað og almenning til þess að koma þangað. Þannig að það voru fyrstu viðbrögð mín eiginlega. Ég held að fyrsta árið hafi farið mikið í það auk þess að við héldum sýningar á verkum Kjarvals í eystri salnum það á verkum Kjarvals. Síðan ókst mér nú ástmegin og ég fór að vera með aðrar sýningar á verkum Kjarvals úr einkaeign það kom síðar. Þessi svokallaða búslóð úr Sigtúni var ekki rædd þá. Ég var meira akkúrat á þeim árum að hugsa um hvað væri fleira til í landinu á einkaheimilum.
KB: Kannaðir þú eitthvað hvernig geymslu var háttað? M: Ég gerði það á þann veg að ég forvitnaðist um það í borgarkerfinu og það endaði með því að garðyrkjustóri Hafliði Jónsson hann fór með mig upp á Korpúlfsstaði og sýndi mér þar ótal kassa og sagði mér svona í stuttu máli hvernig hefði verið staðið að því og hver hefði gróf sorterað í kassana og þá var ekki aðstaða til þess að taka þetta inn á Kjarvalsstaði, kjallarinn var það fullur af öðru en það var samkomulag um að vinna að því að fá þá og skoða þá við tækifæri.
KB: Fékkst þú einhverjar skýringar á því á þessum tíma af hverju ekki hafði verið gert neitt með skráningu og umbúnað þessara muna frá 1968? M: Nei, ég vissi það að þarna höfðu tveir að minnsta kosti listfræðingar verið við störf. Ég veit ekki alveg hvernig þeirra málum. Ég veit það bara að Frank Konsi að eitthvað fékk hann að skoða en hvort það var nákvæmlega í þessum kössum eða eitthvað annað það veit ég ekki og um Aðalsteins mál hann hefur ábyggilega svarað fyrir því sjálfur.
KB: Hafðir þú eitthvað frumkvæði af því eftir að þú hófst störf þarna að það væri byrjað að skrá þessa muni nákvæmlega? M: Já, það var sérstaklega þegar leið á. Ég var þarna sem sagt í þrjú ár fyrst og síðan urðu kosningar og breytt borgarstjórn og breytt stjórn á Kjarvalsstöðum. Það kom myndlistarmaður sem formaður stjórnar áður var það pólitíkus, Sjöfn Sigurbjörnsdóttir var stjórnarformaður þessi fyrstu ár mín en síðan var það Einar Hákonarson myndlistarmaður. Við fórum strax að huga að stóru afmælis- sýningu Kjarvals sem átti að halda á 100 ára afmæli hans og þá var farið að ræða um þetta allt saman hvernig væri hægt að nálgast það og hvernig ætti að taka á því máli.
KB: Getur þú lýst því hvernig gekk að koma þessari skráningarvinnu af stað eða skráningarverki af stað og hverja þú vildir fá til verksins og af hverju? M: Já, ég verð að viðurkenna það að ég varð hálf skelfd þegar ég sá þetta og áttaði mig þá kannski á því að þetta voru ekki bara listaverk, þetta var síðasta búslóðin hans. Þarna var fatnaður og persónulegir munir og jólagjafir frá börnum og barnabörnum og svona hitt og þetta. Ég vissi það að Steinunn Bjarman hafði gengið frá þessu á sínum tíma og ég reyndi að fá hana til þess að koma að skrásetningunni. Það var erfitt, hún var nú ekki á landinu fyrst og síðan var hún búin að ráða sig í starf eitthvert en hún kom fyrir mjög ákveðna beiðni frá mér þá kom hún eftir vinnu og vann þarna í nokkra tíma niðri í kjallara á meðan ég var þar og alveg fram yfir þessa stóru 100 ára afmælissýningu og það kom ýmislegt upp úr kössunum. Steinunn Bjarman hafði sem sagt – ég treysti henni best til þess og hún vissi nokk hvað var í kössunum.
KB: Manst þú eitthvað eftir því að hafa óskað eftir því að Guðrún Kjarval yrði ráðin? M: Já, já, ég var í góðu sambandi við þá fjölskyldu og mig langaði til þess að fá hana með Steinunni í þessi persónulegu gögn til þess að greina myndir og bæði hverjir væru á myndunum, hvaða fólk hefði skrifað öll þessi bréf, þetta var svo persónulegt allt saman en það fékkst ekki. Ég fékk ekki leyfi til þess.
KB: Var það stjórn Kjarvalsstaða sem hafnaði því eða? M: Mig minnir það. Ég er búin að gleyma því, þetta voru langar deilur. Ég er búin að gleyma því.
KB: Fannst þú fyrir einhverri breytingu og afstöðu forstöðumanns Kjarvalsstaða eða borgarstjórnar til Kjarvalsmanna sumarið 1982? M: Hvað meinar þú þá?
KB: Ja, til þess til dæmis hvort það ætti að fara í skráningarvinnu eða hvað? M: Ég fór fram á að fara að skrásetja verk út um allt land og ég fékk smá pening til þess.
KB: Ert þú ekki þá reyndar fyrst og fremst að tala bara um þessa muni úr Sigtúninu? M: Nei, málið var það að þetta var í þokkalegum höndum að ég fékk Steinunni til þess að skoða þetta. Þetta var seinlegt. Ég fékk forverði. Ég fékk leyfi til þess að þeir komu þegar þeir voru kallaðir. Það voru Morkinskinnumenn sem komu og skoðuðu myndir sem lágu undir skemmdum. Ég fékk ekki þessa fjölskyldu til þess að koma að en ég fékk heimild til þess að fara að skrásetja og auglýsa eftir verkum og skrásetja í heimahúsum bæði hér á Reykjavíkursvæðinu og fékk vini mína á Akureyri og Egilsstöðum til þess, og orkan fór í það.
KB: Sumarið ´80, ´82 manst þú eitthvað eftir því að það hafi verið haft eitthvað samband við frá yfirstjórn Kjarvalsstaða eða borgarinnar vegna ágreinings um eignarhald á þessum munum úr Sigtúni? M: Nei, alls ekki. Ég blandaðist ekkert í það.
KB: Var þér eitthvað kynnt það á starfstíma þínum á Kjarvalsstöðum að það væri ágreiningur á milli erfingja Kjarvals og borgarinnar um eignarétt? M: Nei, mér var ekki kynnt hún og það var ekkert talað um það.
KB: Var þér eitthvað kynnt á starfstímanum hvernig Reykjavíkurborg teldi til eignarréttar muna Kjarvals úr vinnustofu hans á Sigtúni 7? M: Nei.
KB: Hafðir þú einhverja vitneskju um það þegar þú hófst störf á Kjarvalsstöðum að einhver vafi kynni að vera um eignarhald? M: Það var rætt um þessi mál vítt og breytt um borgina og landið. Ég hafði mest samband við þá Jóhannes Kjarval arkitekt á þeim árum og sérstaklega eftir að ég byrjaði og hann vildi lítið um þetta tala. Ég vissi það að Kjarval var veikur. Ég reyndi að hafa viðtal við hann á þessum árum eftir að hann var kominn á sjúkrahús og ég fékk ekki það leyfi en ég hitti hann bara glaðan og hressan áður en hann fór á spítalann og það var aldrei rætt um þessi mál.
KB: Ég sýni mættu dskj. nr. 82, kannski fyrst hérna öftustu síðuna. Þetta er skjal sem varðar stofnun svokallaðs Pictors hóps eða félags. Kannast þú við rithönd þína þarna? M: Já, já, mig minnir nú að þessi – Sveinn Kjarval var hér. Ég kynntist honum dálítið þarna einmitt ´76 þá hefur hann boðað mig og bróður minn Garðar og fleiri, vini gamla og unga vini til þess að ræða um Kjarval og verkin hans. Að hann væri að ræða um eignarhaldið nákvæmlega á þessu sem var í vinnustofunni.
KB: Hvort þú minnist þess að í þessum undirbúningi að það hafi verið eitthvað rætt um eignarhald þessara muna? M: Á þessum fundi, ég man það ekki en ég man það bara að það var gríðarlegur samhugur í þessum hópi að vegur Kjarvals yrði sem mestur og mönnum fannst nú ekki hið opinbera sýna honum allt of mikinn sóma þó honum væri bjargað þarna úr Sigtúnsvinnustofunni af því það átti að fara að rífa húsið. Ég man ekki eftir því að það væri verið að rífast um eignarhald satt að segja, það var meira verið að tala um hvernig hans málum yrði best komið. Það var búið að gera hitt og þetta, það var búið að reisa handa honum hús þarna úti á Seltjarnarnesi.
KB: Hvernig samstarf þitt við Alfreð Guðmundsson forstöðumann hafi gengið þau ár sem þú starfaðir á Kjarvalsstöðum og hvort það hafi eitthvað breyst á tímabilinu? M: Já, ég verð nú að viðurkenna það að það breyttist. Fyrst þegar ég kom að húsinu þá var eins og ég sagði eina stjórn og við sátum bæði stjórnarfundi og það var gott samkomulag og hann gerði sér far um og ég gerði það líka að við ynnum þarna saman. Hann var forstöðumaðurinn og ég listráðunauturinn og hann reyndi að vingast við mig. Hann bauð mér nokkrum sinnum heim og sýndi mér sín Kjarvalsverk og konan hans var mjög elskuleg og kom mikið í húsið og þetta var alveg þokkalegt fyrra tímabilið. ´82 urðu stjórnarskipti og þá var sem sagt nýr formaður stjórnar Einar Hákonarson og mikil samskipti við önnur listasöfn á vegum borgarinnar sérstaklega þá Ásmundarsafn þar sem Gunnar Kvaran vann og viðhorf Alfreðs breyttust talsvert mikið. Hann vildi vera miklu meiri yfirmaður stofnunarinnar og gerði mér satt að segja svona mér óþægilegt fyrir. Hann lét mig ekki vita um ýmsar athafnir í húsinu, hádegisverðarfundi, veislur og annað þar sem var beinlínis ætlast til þess að ég yrði viðstödd til þess þá að tala um húsið og listræna starfssemi og Kjarval. Ég fékk ekki að vita af þessu og þetta var mjög óþægilegt, og í rauninni snérist þetta upp í vissa óvild síðast, því miður.
KB: Hvernig kom Alfreð þér fyrir sjónir? M: Hann var ákaflega sérkennilegur maður Alfreð. Hann var mjög dulur og ef ég ætti að lýsa honum þá mundi ég segja að húsbóndahollusta hefði verið hans sterkasta persónueinkenni.
KB: Hvenær hættir þú störfum hjá Kjarvalsstöðum? M: Ég hætti, mér var tilkynnt fyrsta virkan dag eftir kosningarnar ´86 að ég væri hætt störfum og þá var ég tekin af launaskrá, það var mjög snautlegt satt að segja. Ég átti ekki von á því. Ég hafði talað við borgarlögmann og fleiri að ég vildi ganga frá einhverjum ráðningarsamningi, koma nýjum manni inn ef menn vildu svo en þetta urðu mér mikil vonbrigði sem varð til þess satt að segja að ég tók þetta mjög nærri mér og ég reyndi að gleyma þessum málum þess vegna man ég ekki oft svo gjörla en eftir að ég var kölluð hingað að þá ákvað ég að fara ofan í kjallara og skoða mína kassa og mínar dagbækur og mín bréf, og ég sé að þetta hefur verið mjög erfitt sérstaklega síðasta árið, og það urðu átök um þessa glæsilegu sýningu, afmælissýninguna. Ég fékk að vísu að stýra henni alveg, fékk að ráða hönnuð Steinþór Sigurðsson og allt fólkið í kringum hana en ég mátti ekki skrifa neitt í skrár af því það var eitthvað sem stæði eftir. Það var ýmislegt svona sem var óþægilegt og leiðinlegt og ég kvartaði nokkrum sinnum við borgarstjóra sem hafði satt að segja sýnt mér mikinn stuðning á meðan hann var í stjórnarandstöðu en hann tók ekkert undir þessar kvartanir.
KB: Þegar þú hættir þá hefur sem sagt skráningarvinna Steinunnar Bjarman staðið enn, henni sem sagt var ekki lokið? M: Nei, og ég held að hún hafi haldið áfram eitthvað. Ég veit ekki annað.
KB: Þú hefur ekki haft nein frekari afskipti síðan eftir þetta? M: Ég kom ekki inn á Kjarvalsstaðið eftir að – fyrst tók formaður Einar Hákonarson við listráðunautsstarfinu og svo var ráðinn Gunnar Kvaran og ég kom ekki inn þangað á meðan þeir tveir voru þar.
KS: Það kom fram áðan í svörum þínum að það hefði ekki verið skráningarvina hafin á munum á verkum Kjarvals sem voru í vörslu Reykjavíkurborgar fyrr en eftir ´68 þegar þær komu til vörslu Reykjavíkurborgar. Var þetta eitthvað óvenjulegt miðað það safn af menningu og þekkingu sem var í landinu á þeim tíma? M: Það er erfitt að svara þessu, það var svo óskaplega margt ógert. Það má segja að auðvitað hefði átt að fara meira í skráningu á því sem borgin átti. Ég ákvað að snúa mér heldur að þeim hundrað þúsund myndum sem eru til í landinu.
Víkur frá kl. 09.41.

Kl. 09.42 kemur fyrir dóminn sem vitni Baldur Guðlaugsson hæstaréttarlögmaður, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, kt. 081246-2629, til heimilis að Laugarásvegi 6, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Manst þú hvenær Guðmundur Axelsson leitaði til þín í þeim tilgangi að fá þig til þess að vinna að máli sem tengdust munum sem afkomendur Kjarvals töldu í sinni eigu en í vörslum eða geymslu Reykjavíkurborgar? M: Ég man ekki hvenær það var nema það hefur verið á árinu 1982 einhvern tímann sjálfsagt svona fyrri hluta ársins eða um vorið eða sumar en ekki nákvæmara en það.
KB: Getur þú lýst því verkefni sem þú tókst að þér, var verkið að kanna réttarstöðuna og að sækja þann rétt sem erfingjar töldu sig eiga varðandi borginni? M: Það var ekki að undirbúa málssókn eða kröfugerð. Það var í því fólgið að reyna svona að fá mynd af því svona hvers eðlis þessi ráðstöfun hefði verið sem átti sér stað þarna 1968 ef ég man rétt sem margt virtist á huldu um nákvæmlega hvernig svona hefði gengið fyrir sig. Ég tók að mér að reyna svona að fá einhvern botn í það. Annað var það nú ekki.
KB: Hvernig vannst þú þetta verk sem sagt hvernig fór gagnaöflun fram og annað slíkt? M: Ég skal nú viðurkenna það þó svona hart sé nú að það er nú farið að fyrnast svona yfir þetta í smáatriðum en ég reyndi svona að komast í þau gögn sem maður gat svona haft upp á. Ég ræddi við fjölda mann og svona smátt og smátt reyndi að fikra mig eitthvað áfram í málinu. Nú þar sem þetta snéri að spurningunni um það svona hvað hefði gerst á milli Kjarvals og Reykjavíkurborgar þá taldi ég náttúrlega augljóst að það yrði að reyna jafnframt að svona leita upplýsinga hjá Reykjavíkurborg vegna þess að það var náttúrlega lykilatriði að það hefði verið kannað til fulls hvort þar væru til staðar einhver gögn sem gætu í rauninni upplýst málið eða öllu heldur vöntun á þeim mundi hafa orðið til þess að það voru kannski ekki svona fullnægjandi forsendur til ákvarðanatöku af hálfu erfingja Kjarvals um það hvað gera skyldi. Þannig að ég meðal annars talaði við ýmsa hjá borginni til þess að reyna að fá botn í það hvað hefði gerst á þeim tíma.
KB: Manst þú eitthvað hverjir það voru hjá Reykjavíkurborg sem þú hafðir samskipti við út af gagnaöflun? M: Ég skal nú taka það fram að lögmaður stefnenda sendi mér eintak af þessari skýrslu sem ég vann á sínum tíma, og ég er búinn að lesa hana. Ég átti hana ekki lengur þannig að það hefur auðvitað svona eitt og annað rifjast upp við það. Þannig að þar er talið upp við hverja ég ræddi svoleiðis að svo sem, ég get náttúrlega strax svo sem nefnt það. Ég man það að hafa rætt við þá aðila sem þar eru listaðir. Meðal annars fyrrverandi borgarstjóri, fyrrverandi borgarlögmann þar að segja þá sem höfðu verið í því embætti þegar þessir atburðir allir áttu sér stað. Nú fyrrverandi borgarskjalavörð ef ég man rétt, og síðan ræddi ég við þáverandi borgarstjóra og borgarlögmann og allt miðaði þetta að því að kalla eftir því hvort að svona einhver gögn og upplýsingar og staðfestingar sem sé skjöl væri að finna eða nánari svona upplýsingar um það hvað hefði gerst þarna og hvers eðlis það var sem gerðist upp úr árinu 1968.
KB: Minnist þú þess að hafa haft einhver samskipti við Alfreð Guðmundsson forstöðumann Kjarvalsstaða út af þessu? M: Já, ég gerði það.
KB: Hans er ekki getið í minnisblaðinu í upptalningunni á þessu minnisblaði sem þú varst að vísa til áðan. Hefur þú skýringar á því? M: Ég man satt að segja ekki hvort ég ræddi beint við hann eða hvort ég gerði það í gegnum þarna son hans. Ég þori ekki alveg að fara með það.
KB: Manst þú eftir að hafa rætt við Guðmund Alfreðsson son hans á þessum tíma? M: Ja, ég fékk þarna aðgang að dagbókarbrotum frá honum þannig að ég á nú ekki von á því að ég hefði getað gert það án þess að hafa rætt við hann.
KB: Það er nú kannski erfitt að fara að spyrja þig svona langt aftur í tímann hvað þú manst ú slíkum samtölum við menn en minnist þú þess að hann hafi nefnt það að hann hafi verið viðstaddur þarna ´68 þennan dag sem allt snérist nú um 7. nóvember? M: Ég man ekki svona efni einstakra samtala. Ég skal bara segja það alveg eins og er og svo er maður náttúrlega farinn að smitast af því að hafa lesið núna þetta minnisblað.
KB: Þarna í þessum samskiptum við starfsmenn Reykjavíkurborgar hafðir þú lýst þeirri skoðun þinni einhvern tímann eða þeirri afstöðu að þessir munir væru eign erfingja Kjarvals sem úr Sigtúninu komu? M: Ég hef náttúrlega fyrst nálgast þá auðvitað hafði ég ekkert rannsóknarvald eða gat ekki svo sem kallað menn til neins konar skýrslutöku en ég nálgaðist verkefnið þannig að ég auðvitað sagði þeim sem ég ræddi við hjá borginni að ég væri að kanna þetta fyrir ja með svona einhverjum óbeinum hætti fjölskyldu Kjarvals. Kannski rétt að skjóta því inn að ég tók þetta verkefni að mér fyrir Guðmundur Axelsson í Klausturhólum, lystaverkasala. Hann sagði mér að hann væri að vinna þetta svona í einhverju samráði eða svona með einhverjum hætti í tengslum við fjölskylduna. Ég vissi ekkert nákvæmlega hverja úr fjölskyldunni og ég ræddi aldrei við fjölskylduna beinlínis sem neina óbeina umbjóðendur mína. Ræddi að vísu við nokkra þarna úr fjölskyldunni í þessari gagnaöflun en mín samskipti voru við Guðmund en þar sem það var ljóst að hann svona lagði upp í verkefnið svona með vitund og vilja minnsta kosti einhvers hluta fjölskyldunnar. Ég vissi ekkert meira um það. Þá náttúrlega í samskiptum við borgina lagði ég málið upp með þeim hætti að það væri verið að reyna að kanna þetta og þetta væri allt saman mjög óljóst og þess vegna ekki að ástæðulausu sem spurningar vöknuðu um hvers eðlis þessi gjörningur væri. Þannig að það var mín nálgun gagnvart borginni. Ég var í rauninni að kalla eftir hvað þeir gætu um þetta sagt og upplýst og hvaða skjöl þau hefðu.
KB: Manst þú eftir að hafa setið fund með Davíð Oddssyni þá borgarstjóra þar sem var farið yfir þau gögn sem höfðu fundist hjá borginni svona í lok þinnar vinnu? M: Sko, ég held að ég hafi í rauninni verið að kalla mjög eftir því að allt sem borgin hefði um þetta mál yrði lagt á borðið án þess að ég muni þetta nú nákvæmlega þá er náttúrlega ljóst að ég var að ræða þarna við bæði þá sem höfðu komið beint að þessu eins og þessa fyrrum borgarstjóra og borgarlögmann og borgarskjalavörð en með sama hætti náttúrlega kom ég að máli við þá sem þá stýrðu borginni vegna þess að þeir gátu auðvitað líka haft eitthvað með það að gera að afla gagna og upplýsa málið þannig að mig rekur eitthvað minni til þess svona undir lok ferlisins þá hafi ég svona átt einn lokayfirferðarfund til þess að fá það alveg á hreint hvort að þessi leit sem ég hafði þá ímyndað mér að upplýsingaöflun sem hefði átt sér stað á þeirra vegum jafnframt vegna málsins og hvort það væri nokkuð nýtt sem þar hefði komið í ljós.
KB: Manst þú eftir á þeim fundi hvort þú fékkst þá afhenta þá yfirlýsingu Baldurs Guðmundssonar sem þú vitnar í á minnisblaðinu sem er dagsett 18. september? M: Nei, ég minnist þess nú ekki. Eins og ég segi ég man ekki nákvæmlega hvernig það gekk allt saman fyrir sig. Ég var svona í samskiptum við ýmsa eins og svona rifjast nú upp við lestur þessa minnisblaðs svona var að reyna að nálgast málið frá ýmsum hliðum með því að ræða við svona ýmsa vini og svona hvað eigum við að segja kunningja Kjarvals en hvað gerðist á hverjum tíma og hvernig það skal ég ekki um segja og eins og ég segi klárlega ég var þarna í samskiptum við son Alfreðs en hvernig og hvenær þarna ég fékk þessa yfirlýsingu ég bara hreinlega man það ekki.
KB: Mig langar hérna að lesa úr dskj. nr. 24 sem er minnisblað borgarstjóra. Það er handritað þar aftast á minnisblaðið og með stafina DO undir sem ég geri ráð fyrir að sé þá frá borgarstjóra til Davíðs Oddsonar sem sagt sem þetta er. Þetta er minnisblað borgarstjóra. Það kemur frá Reykjavíkurborg þannig að ég held að það sé enginn ágreiningur um þetta skjal í sjálfu sér. Þar er handritað fundur 20.09.82 með Baldri Guðlaugssyni hrl. Menn samdóma um að nú væru komin fram þau gögn sem líklegt væri að finnanleg væru. Baldur sagðist mundi kynna skjólstæðingum sínum stöðu málsins og láta síðan borgina vita um framhaldið. Rifjar þetta eitthvað upp fyrir þér, þetta er 20. september, þetta er sem sagt daginn áður en minnisblaðið sem þú ritar er dagsett. Er þetta fundurinn sem þú varst að tala um áðan að gæti hafa átt sér stað? M: Það gæti verið, þetta svo sem staðfestir þá bara þessa mynd sem ég svona hef í minningunni af því að hafa í lok þessa ferlis svona eftir að borgin hafði þá haft tækifæri til þess að svona grafa í sínum hirslum þarna viljað fá það svona bara á hreint hvað nákvæmlega lægi fyrir þeirra megin.
KB: Hvernig lauk þinni vinnu fyrir Guðmund Axelsson? M: Henni lauk með gerð og afhendingu þessa minnisblaðs sem væntanlega liggur frammi í málinu.
KB: Til þess að fá þetta nú allt staðfest og á hreinu að þá langar mig að leggja þetta minnisblað fyrir lögmanninn eða vitnið, þetta er dskj. nr. 27, og biðja þig um að staðfesta hvort þetta sé unnið af þér og hvort þetta sé þá þessi afrekstur vinnu þinnar sem þú ert að vitna til hér? M: Já, ég staðfesti það.
KB: Getur þú þá jafnframt staðfest að þú hafir rætt við þá sem taldir eru upp á fremstu síðunni og það sem skráð er eftir þeim í skýrslunni eða minnisblaðinu sé eftir þinni bestu vitneskju og rétt haft eftir? M: Ég geri það.
KB: Það er eitt sem mig langar að spyrja þig um varðandi þetta minnisblað, það er á fremstu síðunni þar er áritað efst eða vélritað, trúnaðarmál. Mig langar að biðja þig um að skýra það eða hvort þú getur skýrt þá af hverju þetta minnisblað fékk þessa áritun trúnaðarmál? M: Það hefur fengið þá áritun vegna þess að stundum þegar maður vann svona gögn sem augljóslega höfðu að geyma svona viðkvæma hluti og átti eftir að kannski taka síðan afstöðu til hvernig yrðu nýtt að þá setti maður einhvern svona texta á en það var ekkert algild regla en svona að einhverju leyti bara háð mati á því svona hvers eðlis einstök mál væru.
KB: Heldur þú að það hafi þá bara verið þitt mat eða þín ákvörðun að það væri rétt að? M: Ég bara gef mér það, þar að segja maður setti svona stundum á skjöl og svona allt eftir svona efnum og aðstæðum eins og þar stendur.
KB: Þarna er handritað líka tala sem er 13.4.2022 eða 2022, óljóst hvað. Kannast þú eitthvað við þessa skrift eða þessa handritun á þessu skjali? M: Nei, ég kannast ekki við það.
KB: Þetta er ekki þín handritun? M: Nei, það held ég að sé nú alveg ljóst.
KB: Það er kannski ef þú lítur aftast í skjalið þá sést á öftustu síðu að þetta er óundirritað, þetta er örugglega afrit sem er lagt fram, stefnandi hefur ekki neitt frumgagn eða frumskjal í höndunum. Veist þú eða hefur þú einhverja skýringu á því af hverju þetta hefur verið afhent óundirritað af þinni hálfu? M: Nei, ég átta mig nú ekki á því sko. Ég hefði nú svona að fyrra bragði að ég hefði afhent undirritað skjal. Það hefur komið fyrir að maður afhendir eitthvað sem eru drög, svona loka drög ef svona viðtakandinn óskar eftir eða sá sem þetta er unnið fyrir óskar eftir að svona hafa tækifæri til þess að fara í gegnum það og ef það eru einhver atriði sem hann óskar eftir að séu unnin frekar. Ég get auðvitað ekkert útilokað það en svona þetta allavegana minni aðkomu að þessu máli lauk með afhendingu þessa minnisblaðs og ég svo sem fylgdist síðan ekkert með því hvað varð í framhaldinu og var ekkert beðinn um að vinna það frekar eða svona halda verkinu áfram í neinu formi.
KB: Fékk borgarstjóri eintak af þessu frá þér? M: Hann fékk ekki eintak af þessu frá mér nei, eða þar að segja, við skulum orða það þannig að ég var að vinna þetta fyrir Guðmund í Klausturhólum og það var auðvitað hann sem ég hafði skyldur gagnvart og ég hefði því aðeins afhent þetta öðrum ef hann hefði óskað eftir því og ég minnist þess ekki að það hafi verið gert.
KB: Nú kemur fram í handritaða textanum á minnisblaði fundarins frá 20. september sem ég las hér áðan að þú mundi kynna skjólstæðingum stöðu málsins og láta síðan borgina vita um framhaldið. Kom eitthvað til þess? M: Nei, nei, það kom ekki til þess eins og ég segi. Ég í sjálfu sér hafði ekki tekið að mér annað verkefni en þetta að reyna svona að púsla saman því sem hægt væri að grafa upp um þessa afhendingu þarna á sínum tíma og reyna að draga af því einhverjar ályktanir en síðan í sjálfu sér var ekkert óskað eftir neinni frekari svona aðkomu minni af málinu. Nei, nei, ég hafði engin og vissi satt að segja ekkert hvað gerðist í framhaldinu og stillti mig satt að segja alveg um að forvitnast um það þó að ég svona öðru hvoru man að ég var svona næstu mánuði eða misseri á eftir svona velti því fyrir mér hvort að eitthvað myndi verða eða hefði orðið af málinu.
KB: Minnist þú þess að hafa farið til Danmerkur þetta sumar ´82 og óskað eftir fundi Guðrúnu Kjarval? M: Já, já, ég man eftir því.
KB: Fórst þangað til þessa fundar að beiðni Guðmundar Axelssonar? M: Já, já, hann svona skipulagði það. Ég þekkti ekki Guðrúnu og hann hafði milligöngu um það án þess að ég svo muni síðan í smáatriðum svona hvernig það bar að en það var í samvinnu við hann.
KB: Manst þú eftir þessum fundi svona hvernig hann gekk fyrir sig með Guðrúnu? M: Ekki geri ég það nú í einstökum atriðum.
KB: Nú hefur Guðrún lýst því þannig að hún hafi upplifað þennan fund eins og það væru fyrirmæli um að hún skyldi ekkert aðhafast í málinu eða svona eins og hún væri vöruð við því að vera að gera eitthvað í þessu máli? Getur það verið réttur skilningur hennar á efni þessa fundur að þú hafir verið hjá henni þá þeirrar skoðunar að það væri ekki til neins að halda áfram með þetta mál eða eitthvað slíkt eða gera eitthvað í því? M: Það er af og frá. Ég var náttúrlega að skoða málið svona hvað gæti legið fyrir svona til stuðnings þessum kröfum þarna eða hvað eigum við að segja, hugmyndum fjölskyldunnar um að þetta væri hugsanlega ekki gjöf. Fólk upplifir fundi með mismunandi hætti og ég get ekkert áttað mig á því hvað hefur svona ráðið því að hún hefur upplifað fundinn með þessum hætti. Hins vegar gæti vel verið ef ég tala bara almennt að með sama hætti og ég gagnvart borginni auðvitað hefur verið hamrað á því að það væri bara ekkert til stuðnings sko þeirra sjónarmiðum og ég hafi með sama hætti reynt að kalla fram allt sem fyrir lægi fjölskyldunnar megin með því að ganga svona dálítið fram í því að fá viðbrögð við einhverjum sko þarna þeim atriðum sem gætu verið þeirra málsstað þarna í óhag. Það er náttúrlega bara aðferð til þess að reyna að draga fram svona sko að fá allt á borðið.
KB: Hver voru tengsl þín við Davíð Oddsson á þeim tíma sem þú varst að vinna þessa vinnu, var vinskapur með ykkur eða áttuð eitthvað samstarf? M: Við höfum þekkst frá því á háskólaárum.
KB: Mundir þú segja að það væri vinskapur eða þið hafið verið vinir á þessum tíma? M: Við vorum ágætir kunningjar já, og höfum svona átt persónuleg samskipti.
KB: Varst þú í einhverjum trúnaðarstörfum fyrir Sjálfstæðisflokkinn á þessum tíma? M: Nei, það var ég ekki.
KB: Hverjir voru sameigendur þínir á lögmannsstofunni þegar þetta verk var unnið? M: Ég var einyrki en í rekstrarsamstarfi við bæði lögmenn og endurskoðendur.
KB: Hverjir voru það? M: Það voru allnokkrir. Hefur það þýðingu í þessu máli eða?
KB: Ég spyr bara eða það kannski má deila um það hvaða þýðingu það hafi en ef þú vilt ekki svara því. M: Jú, jú, það er auðvelt að fá það upp á borðið. Ætli það hafi ekki verið Jón Steinar Gunnlaugsson lögmaður og svo endurskoðendur Sverrir Ingólfsson og Þorsteinn Haraldsson og sennilega hafa verið komnir til sögunnar líka einn eða tveir aðrir endurskoðendur svona í samstarf með þeim. Ef þú vilt þeirra nöfn líka þá svona get ég sjálfsagt reynt að?
KB: Þetta er nú orðið ágætt. Ég hef ekki fleiri spurningar.
KS: Engar spurningar.
Víkur frá kl. 10.04.

Kl. 10.05 kemur fyrir dóminn sem vitni Davíð Oddsson seðlabankastjóri, kt. 170148-7469, til heimilis að Fáfnisnesi 12, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Hvenær komst þú fyrst að málefnum Kjarvalsstaða? M: Ja, ég var í stjórn Kjarvalsstaða frá vormánuðum 1974, hygg ég til ´82. Það mun hafa verið fyrst sem ég kom að þeim málum.
KB: Voru miklar deilur um starfssemina þessi fyrstu ár? M: Ja, ekki endilega um starfssemina en það voru deilur um sýningarrétt og með hvaða hætti hann skyldi vera og deilur milli Félags íslenskra myndlistarmanna og atbeina þeirra og hvort tilteknir málarar ættu að fá að sýna og svo framvegis. Ég man eftir miklum deilum vegna Jakobs Hafsteins til að mynda. Það voru töluverðar deilur. Ég reyndar kom síðan fyrir borgina sem borgarfulltrúi að greinargerð um vinnustofu Kjarvals hér í Austurstræti 12 eða 14. Við skrifuðum greinargerð ég og Knútur Hallsson síðar ráðuneytisstjóri í menntamála- ráðuneytinu út af því máli. Ég man nú ekki nægilega vel um það efni. Þetta er nú orðið dálítið langt síðan.
KB: Þennan tíma sem þú ert í stjórn Kjarvalsstaða og áður en þú verður borgarstjóri hafðir þú á þeim tíma vitneskju um þá muni sem komu úr vinnustofu Kjarvals úr Sigtúni 7, ´68? M: Ja, ég hafði heyrt um þessa gjöf Kjarvals auðvitað eins og aðrir en ég hafði ekki svo ég muni til skoðað það neitt sérstaklega. Ég minnist þess ekki en það er ekki útilokað að það hafi gerst en ég minnist þess ekki að ég hafi tekið þátt í að skoða neitt þessa muni sérstaklega geymda sem slíka en mér var kunnugt auðvitað að það hefði farið fram viðgerðir á ákveðnum þáttum af hálfu borgarinnar en ég var ekki sem einn af stjórnarmönnum þarna neitt í því að skoða þessa gripi sérstaklega svo ég muni til.
KB: Minnist þú þess eitthvað að það hafi eitthvað verið rætt í stjórn Kjarvalsstaða á þessum tíma með hvaða hætti eignarhaldið á að hafa færst yfir til borgarinnar? M: Nei, ég minnist þess ekki. Ég held að stjórnin hafi bara gengið út frá því að þetta væri eign borgarinnar verið hennar gjöf af listamanninum sjálfum. Ég man ekki til þess að á þessum tíma hafi verið neinar efasemdir um það innan stjórnarinnar eða það hafi komið upp, ekki það að ég muni til en það eru allar fundargerðir auðvitað til frá þessum fundum.
KB: Áttir þú þennan tíma eitthvað samstarf við einhverja afkomendur Kjarvals í tengslum við þessi varðandi þessi mál? M: Meðan ég sat í stjórn Kjarvalsstaða?
KB: Já. M: Ég minnist þess nú ekki sérstaklega, nei.
KB: Ég ætla þá að færa mig fram á sumarið ´82 þegar þú verður borgarstjóri þar um vorið ekki satt? M: Jú, í maí ´82.
KB: Manst þú það hvernig þú varst þess fyrst áskynja þetta sumarið eftir að þú ert orðinn borgarstjóri að Baldur Guðlaugsson væri að vinna að verki þar sem væri til umfjöllunar eignarréttur erfingja Kjarvals að þessum munum? M: Já, mig minnir að ég hafi verið látinn vita af því að Baldur Guðlaugsson væri að spyrjast fyrir um gögn og skjöl er vörðuðu þetta mál, og í framhaldinu ræddum við það eitthvað innanhúss og þetta kom manni í opna skjöldu. Þá var ákveðið að stofna til samtala við þann sem gerst mátti vita Geir Hallgrímsson sem var umboðsmaður borgarinnar þegar þetta gerðist, borgarstjóri og það var gert.
KB: Ég vil sýna vitninu dskj. nr. 24 sem er minnisblað um fund haldinn á skrifstofu borgarstjóra 5. ágúst 1982. Undir þetta minnisblað er ritað DO sýnist mér. Þetta kemur sem sagt úr skjalasafni Reykjavíkur eða Borgarskjalasafni. Nú bara dómsins vegna þá minnsta kosti vil ég bera það undir þig hvort þú kannist við þetta skjal og undirritun undir skjalið? M: Já, já, ég kannast við hvort tveggja.
KB: Handritaða textann þá líka? M: Já, þetta er mín skrift. Ég merkti gjarnan minnisblöð með þessum bara upphafsstöfum, og þetta er mín skrift.
KB: Áður en að þessum fundi kom þarna 5. ágúst hafðir þú haft einhver samskipti við Baldur Guðlaugsson minnist þú þess? M: Ekki um þetta mál, nei. Ég þekkti Baldur, já.
KB: Nú er verið að fjalla um í minnisblaðinu sem þú ert með fyrir framan þig um hvert sé verkefni Baldurs sem sagt og það virðist koma þar líka fram sú afstaða að þetta væri eign erfingja. Manst þú eitthvað eftir því hvaðan sú vitneskja kom inn á fundinn sem sagt hver það var sem upplýsti um það verkefni sem lýst er þarna á fyrri síðunni? M: Ég þori ekki að fara með það en ég tel líklegt að það hafi verið Jón G. Tómasson.
KB: Í niðurlagi minnisblaðsins, ef þú flettir yfir á tvö, þá kemur fram að Geir Hallgrímsson muni hafa samband við Halldór Laxness og Ragnar í Smára til þess að afla upplýsinga. Í samhengi við það sem þar á undan stendur að þeir kunni að hafa einhverja vitneskju. Manst þú eftir því að þetta hafi verið gert eða þú hafir að minnsta kosti fengið einhverja niðurstöðu af könnun? M: Nei, ég minnist þess ekki að ég hafi fengið og ég tel líklegt ef ég hefði fengið það þá hefði ég getið þess á plaggi ef það hefði gerst tiltölulega fljótlega eftir að þetta mál varð þannig að þetta hefði verið einhvers staðar nærri mér en ég minnist þess ekki sérstaklega. Ég hitti reyndar Geir oft en það getur vel verið að þetta mál hafi fjarað út þannig að það hafi ekki verið rætt. Ég minnist þess ekki sérstaklega.
KB: En nú liggur fyrir samkvæmt þessu skjali að þú áttir fund með Baldri Guðlaugssyni 20. september 1982 um málið. Manst þú eftir að hafa hitt hann einhvern tímann áður fyrir þann fund út af gagnaöflun eða? M: Nei, ég minnist þess ekki. Þarna var Baldur kominn til þess að fullvissa sig um að borgin teldi sig hafa leitað í þaula að þeim gögnum sem til væru vegna málsins. Það voru ekki öll skjöl á sama stað hjá borginni á þessum tíma þannig að það gat þurft að leita víða. Skjöl höfðu verið á Korpúlfsstöðum til að mynda. Þar hafði orðið bruni einhvern tímann. Þannig að það þurfti svolítið að – það var ekki bara farið í næsta herbergi og gáð í skjölum það þurfti að fara víðar og þarna var Baldur eins og ég man þetta að fullvissa sig um það að borgin hefði í hús leitað að öllum þeim gögnum sem finna mætti vegna málsins.
KB: Mig langar að sýna vitninu dskj. nr. 25. Þetta er yfirlýsing sem er með upphafsstöfunum AG undir sem mun standa fyrir Alfreð Guðmundsson. Þetta er yfirlýsing sem Baldur Guðlaugsson vitnar til í minnisblaði sínu 21. september, þetta er dagsett 18. september þar að segja tveim dögum fyrir fund ykkar Baldurs. Manst þú eitthvað eftir því að þú hafir átt einhverja aðkomu að því að Alfreð gæfi yfirlýsingu þessa? M: Nei, ég minnist þess ekki og ég reyndar minnist þess ekki að hafa séð þetta. Það kann að vera að ég hafi séð þetta en ég minnist þess ekki að hafa séð þetta en ég kannast við skrift Alfreðs.
KB: Þú manst þá ekki eftir að hafa afhent Baldri þetta skjal á fundinum? M: Ég minnist þess ekki, nei.
KB: Þá vil ég sýna vitninu dskj. nr. 26 sem er ljósrit úr dagbók Guðmundar Alfreðssonar. Minnist þú þess að hafa afhent Baldri þetta, eitthvað slíkt skjal eins og þetta á fundinum? M: Nei, ég minnist þess ekki að hafa gert það, ekki á þessum fundi en ég hef heyrt um þetta skjal Guðmundar eða dagbók hans.
KB: Þá langar mig að sýna vitninu dskj. nr. 27 sem er minnisblað Baldurs Guðlaugssonar. Hefur þú séð þetta minnisblað? Minnist þú þess að hafa séð þetta skjal áður? M: Já, ég hef reyndar séð það bara alveg nýlega. Ég fékk að sjá þetta skjal núna áður en ég fór. Ég spurðist fyrir um það þegar ég var kallaður hér til hvaða gögn væru til staðar og mér var sýnt þetta skjal. Mér finnst reyndar að ég hafi séð það einhvern tímann áður en ég er ekki hundrað prósent viss um það en mér fannst ég kannast við skjalið en það er samt sem áður þannig að maður hefur séð ógrynni af slíkum pappír og skjölum. Það er erfitt að segja það með sanni en mér var sýnt þetta alveg nýlega.
KB: Þú hefur ekki fengið afrit af þessu skjali á sýnum tíma ´82 frá Baldri eða Guðmundi Axelssyni? M: Nei, ég man ekki til þess að ég hafi hitt Guðmund Axelsson um þetta leyti.
KB: Það er handritun þarna á fremsta blaðinu þar sem stendur 13422 við orðið trúnaðarmál. M: Ég átta mig ekki á hvað það er.
KB: Þú kannast ekki við þessa skrift? M: Nei.
KB: Hafði Baldur eitthvað samband við þig eftir fundinn 20. september til þess að gera grein fyrir afstöðu erfingja Kjarvals til framhalds málsins eins og var gert ráð fyrir samkvæmt ritun þinni með fundinn 20. september? M: Nei, ég minnist þess ekki. Ég hygg að ég hafi skynjað það svo að ef það yrði framhald á málinu þá mundi Baldur sem lögmaður láta mig eða aðra borgarlögmenn vita um það en til þess kom ekki eftir því sem ég man best.
KB: Vissir þú hver afstaða eða niðurstaða Baldurs var um réttarstöðuna? M: Nei, ég vissi það ekki. Baldur er mjög þögull og grandvar maður eins og menn þekkja.
KB: Fékkst þú sem sagt þá í rauninni fyrst bara vitneskju um það þegar þú eða þegar þú sérð þetta skjal? M: Já, mig minnir að ég hafi séð þetta skjal löngu seinna og séð það í framhaldi af því að ég hitti Jóhannes Kjarval arkitekt. Mig minnir að það hafi verið í tengslum við það.
KB: Mig langar þá kannski einmitt að spyrja þig út í það að Jóhannes Kjarval arkitekt sonarsonur Kjarvals hefur borið hér fyrir réttinum að hann hafi setið fund með þér og Hjörleifi Kvaran og einum manni enn einhvern tímann á árabilinu 1985 til ´89 þar sem hann hafi borið upp þetta mál og hafi meðal annars látið uppi þá skoðun við borgarstjóra eða þá viðstadda að hann teldi afkomendur Kjarvals eigenda þeirra muna sem voru fluttir úr Sigtúni 7 ´68. Manst þú eftir einhverjum slíkum fundi? M: Ég náttúrlega hitti Jóhannes Kjarval arkitekt stundum. Hann var háttsettur starfsmaður hygg ég hjá borgarskipulagi, hvort hann var ekki staðgengill forstöðumanns. Þannig að ég hitti hann af slíkum ástæðum bæði inni í borgarskipulagi og eins fylgdi hann málum eftir gagnvart mér og borgarráðsmönnum minnir mig nokkrum sinnum. Ég man ekki eftir svona fundi. Ég minnist þess hins vegar að hann átti sérstakan fund með mér vegna þess að hann vildi selja borginni málverk eftir Kjarval, afa sinn sem hann hafði gefið honum í fermingargjöf Jóhannes eldri. Ég man ekki betur en ég hafi ákveðið að borgin keypti þá mynd og það má vel vera að á þeim fundi hafi hann eitthvað fjallað um þessi mál. Ég þori ekki að fara með það en mig rámar þó eitthvað í það að það hafi eitthvað verið spurt um hvort þetta mál væri eitthvað aktuelt og hvort þarna væru einhverjir gripir sem ekki hefðu átt að tilheyra gjöfinni en væru frekar í tengslum við ættingjana eða eitthvað þess háttar. Eins og mig rámar í þetta þá hafi ég þá kallað inn embættismenn, man reyndar ekki hvort það var Hjörleifur Kvaran eða Björn Friðfinnsson. Það var gjarnan þannig ef einhver mál komu upp á fundi sem ég átti ekki von á að kæmu upp að þá lét ég kalla inn tiltekna embættismenn til að vera viðstadda eða hjálpa mér með að rifja upp einhver mál en á þeim tíma þá var þetta mál sem hér er rætt ekkert aktuelt og í mínum huga úr sögunni.
KB: Minnist þú þess að þetta minnisblað hafi þá – að Jóhannes hafi verið með þetta minnisblað með sér? M: Já, mig þykist ráma í það. Verð þó að segja það að þetta er náttúrlega langt um liðið að hann hafi komið þessu skjali til okkar og við fengið það ljósritað á staðnum, ritari eða embættismaður hafi fengið að ljósrita þetta skjal á staðnum.
KB: Jóhannes hefur upplýst það að Hjörleifur Kvaran hafi ljósritað skjal. Hann var að vísu ekki klár á því hvort hann var að ljósrita skjal sem væri í ykkar vörslum og hann hefði fengið afritið eða hvort það var skjal sem hann kom með sem þið hefðuð fengið afrit af. M: Þetta skjal var örugglega ekki í okkar vörslu.
KB: Ef það hefði verið tekið ljósrit af þessu minnisblaði þarna á þessum fundi hefði það skjal þá ekki átt að fara meðal annarra gagna sem þetta mál varðaði í vörslu í skjalasafni borgarstjóra eða skjalasafni Reykjavíkurborgar? Ég spyr vegna þess að þetta skjal kom ekki fram meðal þeirra gagna sem voru send frá borginni 2001 þegar það var farið að leita eftir skjölum að nýju. M: Ég skal ekki segja um hvernig þetta skjal hefur verið lagt til. Eins og ég man eftir þessu þá var tilefni sem sagt okkar samtala Jóhannesar Kjarvals á þessum tíma, ég hygg að hann hafi verið hættur hjá borginni þá, kominn til Hafnarfjarðar, var annað eins og ég man, það var þetta málverk sem hann vildi að borgin keypti. Hvað síðan varð um skjalið hvort viðkomandi embættismaður hefur tekið það og haft það hjá sér eða komið því í skjalasafn með öðrum hætti. Ég minnist þess ekki að ég hafi fylgt því eftir enda var það ekki beint svona í mínum verkahring.
KB: En manst þú eitthvað eftir því að á þessum fundi hafi hugsanlega eitthvað verið rætt um hefðun eða fyrningu að þetta væri orðið of gamalt eða eitthvað slíkt að það væri ekkert hægt að gera í þessu? M: Ég minnist þess nú ekki sérstaklega en sjálfsagt var það tilfinning okkar borgaryfirvaldanna sem svo voru kölluð á þeim tíma að þetta mál hefði verið upplýst og væri úr sögunni.
KB: Manst þú eftir því að Jóhannes Kjarval arkitekt eða þú hafir haft samband við Jóhannes Kjarval arkitekt til þess að óska eftir því að hann tæki kassa sem afkomendur Kjarvals fengu að geyma í Kjarvalshúsinu á Seltjarnarnesi sem sagt í þeim kössum voru lausafjarmunir úr Sigtúninu sem fjölskyldan hafði tekið árið ´69, manst þú eitthvað eftir því eða þeirri geymslu? M: Mig rámar í þetta en þetta hús var ekki held ég í eigu borgarinnar heldur ríkisins þetta Kjarvalshús á Seltjarnarnesi minnir mig. Það hafði verið haft samband við borgina vegna þess að menn höfðu talið að borgin væri með eignarhald á þessum munum og ef það hafi þurft að flytja þau burt og þess vegna hafi verið haft samband við Jóhannes.
KB: Nú heldur borgin því fram að hún hafi fengið að gjöf hluta af búslóð eða ýmsum munum Kjarvals sem sagt úr Sigtúni 7. Kom aldrei til greina eða manst þú eftir því að það hafi einhvern tímann komið til greina eða verið til umræðu að leita samninga við afkomendur Kjarvals um að þeir munir sem þeir væru með í sínum vörslum færu til Kjarvalsstaða eða yrðu keyptir af þeim eða óskað eftir að þeir yrðu gefnir eða eitthvað slíkt? M: Ég minnist þess ekki sérstaklega, nei.
KB: Hefur þú einhverja skýringu á því af hverju var ekkert aðhafst með muni Kjarvals úr vinnustofunni í Sigtúni fyrr en 1985 eða um 17 árum eftir að munirnir komust í vörslur borgarinnar? M: Mig minnti nú að það hefði farið fram einhverjar viðgerðir á munum og skráning en það má vel vera að það sé misminni fyrr en þessi tími sem þú nefnir. Ég skal ekki segja um það hvers vegna það hefur ekki verið gert. Ég man það ekki sérstaklega.
KB: Þú komst ekki samt fyrir hönd Kjarvalsstaða eitthvað að útgáfu og ævisögu Kjarvals sem Indriði Þorsteinsson ritaði og gefin var út 1985? M: Jú, jú, ég gerði það. Ég held að ég hafi samið við Indriða þá í stjórn Kjarvalsstaða og það má vera að ég hafi haft atbeina að því að samningur var gerður við Indriða. Ég man nú ekki hvort ég skrifaði undir hann eða hvort borgarstjóri þá skrifaði undir hann. Ég held að stjórnin hafi falið mér það verkefni að sinna þessu og ég minnist þess að við Indriði ræddum þetta mál nokkrum sinnum en ég hafði heilmikinn atbeina að því.
KB: Þekkir þú eitthvað til þess af hverju í þessari ævisögu sem var þarna í smíðum í tæp tíu ár. Af hverju í henni er einskis getið um þessa meintu gjöf sem Kjarval á að hafa gefið Reykjavíkurborg á árinu 1968? M: Borgin eins og ég man það hafði engin afskipti af því hvernig Indriði skráði eða skrifaði þessa bók en ég hygg nú að menn hafi reynt að vera honum innan handar bæði á Kjarvalsstöðum og annars staðar við samningu bókarinnar. Hann fór eitthvað seinna á stað heldur en til stóð. Mig minnir að það hafi nú verið eitthvað út af heilsufari Indriða á tímabili en ég veit ekkert um það með hvaða hætti hann háði efni í bókina eða hagaða því að öðru leyti.
KB: Hver voru tengsl þín við Baldur Guðlaugsson árið 1982, var vinskapur á milli ykkar? M: Já, já, það var ágætur vinskapur á milli okkar. Við höfum svona þekkst frá því á háskólaárum þó hann væri nú dálítið á undan mér í deildinni þá höfðum við kynnst þar og svo víðar.
KB: Höfðuð þið eitthvað starfað saman á pólitískum vettvangi? M: Já, við höfðum starfað saman á vettvangi Sjálfstæðisflokksins, ekki þó þannig að ég muni eftir að við höfum verið saman í einhverjum nefndum eða stjórnum en verið svona samskipa í þeim flokki.
KS: Vitnið er með dskj. nr. 24 fyrir framan sig. Getur þú staðfest það sem er haft eftir Geir Hallgrímssyni í því minnisblaði að það sé rétt eftir honum haft eins og þú minnist þess? M: Já, þykist geta staðfest það að þetta sé nákvæmlega eins og hann tjáði sig um málið. Ég vil leyfa mér að segja að Geir var nú afskaplega varfærinn og grandvær maður. Stundum haft á móti honum sem stjórnmálamanni að hann væri frekar varfærinn eins og embættismaður en stjórnmálamaður og honum var bersýnilega mjög brugðið að það væri einhver sem efaðist um það að hann hefði af fullum heilyndum tekið á móti þessari gjöf Kjarvals og hefði haldið einhverju öðru fram um það heldur en rétt væri. Hann hafði sýnt málefnum áhuga og haft atbeina að því að styrkja stöðu hans eftir að það fór að halla undan fæti. Ég minnist þess að Páll Líndal borgarlögmaður sagði mér síðar að Geir hefði falið hefði falið honum að líta til með Kjarval og reyna að hafa samband við eigendur Hótel Borgar og passa upp á það að menn væru ekki að ónáða hann eða kvabba á honum eða jafnvel reyna að hafa út úr honum fjármuni eða þess háttar. Þannig að honum var mjög umhugað Geir um velferð Kjarvals. Ég held að honum hafi verið nokkuð brugðið að menn væru að efast um það að hann hefði sagt satt og rétt frá um þetta efni.
Víkur frá kl. 10.28.

Kl. 10.30 kemur fyrir dóminn sem vitni Hjörleifur B. Kvaran framkvæmdarstjóri, kt. 030351-3719, til heimilis að Kvisthaga 14, Reykjavík.
Áminntur um sannsögli.
Skýrsla hans er hljóðrituð.
KB: Jóhannes Kjarval arkitekt sonarsonur Kjaravals hefur borið hér fyrir réttinum að hann hafi setið fund með þér og Davíð Oddssyni þá borgarstjóra og einum manni enn einhvern tíman á tímabilinu ´85 til ´89 þar sem hann hafi borið upp mál þetta eða þar að segja um þessa muni sem afkomendur Kjarvals telja í eigu dánarbús hans og voru fluttir úr Sigtúni 7 1968. Það sem mig langar að spyrja þig um að hann vitnar þarna til þess að þú hafir verið viðstaddur. Hvort þú munir eftir einhverjum slíkum fundi? M: Já, svona þegar ég hef reynt að rifja þetta upp með sjálfum mér þá kannast ég við að hafa setið slíkan fund eða hluta til, ég held að ég hafi verið kallaður inn á fundinn svona til að – ég er ekki alveg klár á því hvert var tilefni fundarins hvort það hafi verið persónuleg málefni Jóhannesar eða hvort þetta hafi verið málefni fjölskyldunnar ég er ekki alveg klár á því en þetta hefur þá verið á tímabilinu eftir eða frá 1987 því ég byrjaði á borgarskrifstofunum 1987 áður var ég hjá borgarverkfræðingi, og á árunum ´87 og áfram að þá sem sagt var ég framkvæmdarstjóri lögfræði og stjórnsýsludeildar Reykjavíkurborgar og sat þá í næsta herbergi við borgarstjóra og var oft kallaður inn á fundi eða þegar aðilar voru mættir þar í viðtal hjá borgarstjóra til þess að aðstoða eða taka þátt í slíkum fundum. Ég man ekki betur en ég hafi verið kallaður inn á einn slíkan fund með Jóhannesi.
KB: Manst þú efni fundarins eða hvað var til umræðu á þeim fundi? M: Nei, eins og ég segi ég held að ég hafi verið kallaður inn á fundinn. Ég er ekki alveg klár á því hvert hafi verið tilefni fundarins eða beiðni um fundinn. Jóhannes var nú líka starfsmaður Reykjavíkurborgar mjög lengi, hvort hann var það á þessum árum eða hann var það bæði með einhverjum hléum og hérna hvort þetta hafi verið málefni fjölskyldunnar eða hans prívatmál sem þarna voru í upphafi en allavegana þegar ég er kallaður inn á fundinn þá er verið að ræða málefni Jóhannesar Kjarvals og gjöfina sem um er rætt frá 1968 ef ég man rétt.
KB: Minnist þú þess að það viðhorf hafi komið fram hjá Jóhannesi Kjarval arkitekt að hann væri ósammála um að þetta væri gjöf eða fjölskyldan teldi þetta ekki hafa verið gjöf? M: Ja, mér var alveg kunnugt um það viðhorf Jóhannesar lengi að eins og ég segi hann var starfsmaður Reykjavíkurborgar og samstarfsmaður minn til margra ára og þessi málefni þau bar á góma milli okkar oftar en einu sinni ef ég man rétt og ýmis mál hans fjölskyldu. Þá líka höfundarréttarmál, hann var að gæta höfundarréttar fjölskyldunnar. Ég átti með honum fund, fleiri en eða tvo með lögmanni hans líka. Ég var að gæta höfundarréttar fjölskyldunnar gagnvart Kjarvalsstöðum sem höfðu gefið út plakat held ég til að auglýsa Kjarvalssýningu sem þeim þótti ganga of langt eða nærri því að vera eftirprentun að verkum frekar en plakat, og það voru svona ýmis mál sem hann var að gæta fyrir sína fjölskyldu og erfingja og eigenda höfundarréttarins.
KB: Kom það skýrt fram hjá Jóhannesi að hann og fjölskyldan teldi að borgin væri með þessa muni ekki með réttu eða sem sagt væri með réttu í eigu fjölskyldunnar? M: Já, ég held að það megi segja það í það minnsta á tímabili að þetta mál hefur verið til skoðunar held ég af þeirra hálfu með einhverjum kannski löngum hléum á löngum tíma. Ég held að þetta hafi byrjað ábyggilega upp úr 1980, og staðið með einhverjum hléum fram á þennan tíma. Það er á 25 ára tímabili sem þetta hefur einhvern vegin komið upp endrum og sinnum á því tímabili. Ég man að Jóhannes ræddi það einhvern tíman við mig hvort það hefur verið á fundi formlegum eða óformlegum man ég ekki eða hvort hann hafi rætt það við mig sem starfsmann borgarinnar að hann var ósáttur við að hvernig líka þessi gjöf, svona innan gæsalappa, hafði verið skilgreind, hvort til hennar hafi átt að falla öll verk eftir afa hans eða hvort að munir hefðu átt að vera þar fyrir utan, penslar og málaraspjöld og eitthvað þess hátt af því það var talað um verk og eitthvað væri ekki verk og svo framvegis svona orðskýringa leikfimi einhver í því. Þannig að ég held að ég geti alveg fullyrt það að hans meining allavegana í langan tíma eða á þessum tíma var sú að hann teldi að þarna hefði ekki verið um gjöf að ræða heldur mætti skilja þetta með einhverjum öðrum hætti.
KB: Mig langar að sýna vitninu dskj. nr. 27 sem er minnisblað sem Baldur Guðlaugsson lögmaður hefur staðfest að stafi frá honum. Manst þú eftir því á fundinum sem þú lýstir hér áðan að þetta skjal hafi verið þar til einhverrar skoðunar, fundi þeim sem þú varst kallaður inn á? M: Ég get ekki staðfest að svo hafi verið. Ég bara man það ekki.
KB: Hefur þú séð þetta skjal einhvern tíman áður? M: Já, já.
KB: Hvenær var það fyrst sem þú sást þetta minnisblað, manst þú eftir því? M: Nei, eins og ég segi þetta er nú búið að vera held ég yfir 20 ára ferill á þessu máli. Ég held að ég muni fyrst eftir þessu 1982 sem sagt að þá kemur þetta mál upp með einhverjum hætti og borgarstjóri þáverandi Davíð Oddsson hann lætur þar til sín taka. Við sitjum þá helstu embættismenn Reykjavíkurborgar alltaf fundi með borgarstjóra þrisvar í viku og þessi mál koma upp þá að það sé verið að vefengja þessa gjöf og borgarstóri tók þá saman eða ræddi við alla þá sem voru lykilmenn í að taka á móti gjöfinni á þeim tíma þegar hún var gefin. Alfreð Guðmundsson sem var vinur Kjarvals og seinna forstöðumaður Kjarvalsstaða og Geir Hallgrímsson borgarstjóri og hugsanlega einhverjir fleiri, og borgarstjóri þáverandi samdi minnisblað eftir þetta sem ég man eftir líka sem hann gerði í beinu framhaldi af þessum viðtölum en það er töluvert löngu seinna sem ég man eftir en það er ekki samhengi milli, ég man nú ekki hvenær þetta er síðan ´82 líka en það er töluvert löngu seinna sem ég man eftir þessu.
KB: Veist þú hvernig þetta minnisblað barst þá til borgarinnar? M: Ja, ég hef alltaf staðið í þeirri trú að þetta hefði komið frá sem sagt frá Jóhannesi eða frá þeim aðilum. Hvort Jóhannes hafi afhent mér eða borgarstjóra eða einhverjum öðrum þetta rekur mig ekki minni til en ég hef alltaf staðið í þeirri trú að þetta kæmi þaðan.
KB: Nú liggur fyrir að þú áttir í bréfasamskiptum við Svölu Thorlacius á árinu 2001 þá var hún að koma fram fyrir hönd Ingimundar Kjarvals. Hún var þá að afla gagna og upplýsinga um þetta mál. Þú sendir Svölu afrit af þeim gögnum sem til voru hjá borginni um þetta mál að hennar beiðni. Það sést hér að þetta minnisblað fylgdi ekki með í þeim gögnum upphaflega í það minnsta. M: Það má vel vera. Hvaða ár er þetta?
KB: 2001. M: Á þessum tíma þegar ég átti viðræður við Svölu sem þá var að vinna í þessu fyrir eitt af barnabörnum Jóhannesar að þá að þessu tilefni þá ræddi ég við Baldur og fór yfir málið með honum og hann hérna var nú ekki svona mjög fús til að rifja upp þau atriði við mig sem hann hafði verið að vinna fyrir sitt fólk þarna tíu árum áður. Ég ætlaði að fá hann til þess að staðfesta þetta minnisblað og hann óskaði eftir því að það væri ekki gert. Hann sagði sjálfur að hann ætti ekki lengur nein gögn um þetta mál og hann hefði látið frá sér held ég þegar hann sem sagt hætti í lögmennsku þá hefði hann pakkað niður og látið frá sér öll þau gögn sem höfðu tilheyrt hans fyrri störfum og það væri þá með mikilli vinnu og fyrirhöfn ef hann ætti að fara að gramsa í því og staðfesta einhver minnisblöð eða þess háttar. Þannig að það var eiginlega eftir þetta samtal við Baldur sem ég ákvað að minnast ekki á það.
KB: Það er einmitt þá í samráði við Baldur sem það er ákveðið að senda þetta ekki? M: Ja, það er mín ákvörðun að gera það.
KB: Já, en eftir samráði? M: Ekki að hans beiðni en mér fannst svona af samtali við Baldur gefa það til kynna að hann vildi bara ekki eiga hlut að þessu máli lengur.
KB: Ef þú kannski mundir kíkja á þetta minnisblað þar sem er handritað 13.4.2022 og orðið trúnaðarmál. Kannast þú eitthvað við þessa skrift? M: Nei.
KB: Þetta er ekki þín skrift? M: Þetta er ekki mín skrift. Ég skrifa ekki svona vel.
KB: Manst þú eftir því þarna á fundinum með Jóhannesi Kjarval og borgarstjóra að þú hafir annað hvort fengið ljósrit af þessu minnisblaði eða látið ljósrita það og látið Jóhannes Kjarval hafa ljósritið? M: Nei, ekki man ég það nú hvernig það var en oft kom ég inn á fundi borgarstjóra einmitt til þess að afla gagna og halda utan um gögn eða þá að afhenda mönnum gögn sem borgin átti ef þau voru til staðar á fundinum. Það var nú mest um það að taka á móti gögnum frá fólki og koma því inn á skjalasafnið eða taka af því ljósrit til þess að við ættum það og gætum skoðað það og svo framvegis. Það kom iðulega fyrir og var svona hluti af þeim verkefnum sem ég sinnti fyrir borgarstjóra á þessum fundum að það var að halda utan um slíka hluti svona var einn af hans nánustu aðstoðarmönnum á þessum árum.
KS: Þú barst vitni um það áðan að þú hefðir setið niður á borgarskrifstofur í Pósthússtræti 1987. Hvaða ár tekur þú við sem borgarlögmaður? M: Ég er þar framkvæmdarstjóri lögfræði- og stjórnsýsludeildar 1987 til 1994 og tek þá við sem borgarlögmaður vorið 1994, í mars reyndar 17. mars.
KS: Á þessu tímabili varst þú einhvern tíman var við það annað hvort í fyrra starfi eða þá seinna starfi að erfingjar Kjarvals fylgdu kröfu að Reykjavíkurborg um að skila sem sagt? M: Nei, það er eins og ég segi að það er þarna 1982 sem ég man eftir og fylgdist með að hluta til á þeim tíma að þetta mál kemur upp og síðan gerist það ekki með neinum formlegum hætti aftur fyrr en Svala telur við þessu. Þegar ég var framkvæmdar- stjóri lögfræði- og stjórnsýsludeildar að þá sá ég um öll lögfræðileg málefni Reykjavíkurborgar önnur en málflutning. Borgarlögmaður sinnti eingöngu málflutningi en ég sinnti öllum öðrum svona megin lögfræðilegum verkefnum þar á meðal að svara erindum, skrifa lögfræðilegar greinargerðir fyrir borgarráð og borgarstjóra og borgarstjórn þannig að slík mál voru alfarið á mínum höndum og eftir 1994 eða þegar ég tek við starfi borgarlögmanns að þá var gamla starfið mitt jafnframt lagt niður og sameinað starfi borgarlögmanns. Þannig að eftir þann tíma að þá sinni ég hvoru tveggja lögfræðilegum greinargerðum og álitsgerðum og málflutningi og geri það allt þangað til að ég hætti sem borgarlögmaður 2003. Eina sem sagt upprifjunina að þessu máli eru afskipti Svölu sem var að óska eftir því að það yrði leitað að því hvort einhver sérstakur gjafagerningur væri til frá þeim tíma þegar verkin voru gefin og það var kannað með ítarlegum hætti hvort eitthvað slíkt væri og ef ég man rétt þá svaraði ég Svölu að undirskrifað gjafabréf væri ekki til í þessu tilviki frekar en í öðrum þegar menn hafa verið að gefa Reykjavíkurborg listaverk eða aðrar höfðinglegar gjafir að þá hafa menn ekki verið látnir kvitta fyrir það með einum eða öðrum hætti.
KB: Kannski ein spurning til þess að tímasetja þennan fund aðeins betur sem var verið að spyrja um áðan. Þessi fundur var hann sem sagt áður en var flutt í núverandi Ráðhús borgarinnar? M: Já, Davíð Oddsson starfaði aldrei í Ráðhúsi Reykjavíkur.
KB: Þetta er sem sagt á gamla staðnum þannig að það er hægt að setja þau mörk á þessa tímasetningu að þetta er á meðan Davíð er í starfi að minnsta kosti? M: Já.
KB: Er það þá Austurstræti? M: Þetta er hvað næsta hús hér við hliðina eða Austurstræti 16, þar á þriðju hæð. Það er sem sagt Davíð hættir 1991 og þá er líka flutt í Ráðhúsið og hann starfar aldrei þar svo það er hægt að tímasetja þetta þarna einhvers staðar á milli.
KB: Hvenær hættir þú svo starfi sem borgarlögmaður eða hvenær ferð þú í þitt núverandi starf? M: 2003, haustið 1. nóvember.
KB: Þú varst borgarlögmaður fram á þann tíma? M: Já, frá 1994, tæp tíu ár.
Víkur frá kl. 10.47.

Lögmenn lýsa gagnaöflun lokið.
Fyrstur tók til máls lögmaður stefnanda og gerir hann sömu kröfur og í stefnu. Rekur hann málavexti, reifar málsástæður og lagarök. Ítrekar gerðar kröfur og leggur málið í dóm með fyrirvara.
Þá tók til máls lögmaður stefnda og gerir hann sömu kröfur og í greinargerð. Rekur hann málavexti, reifar málsástæður og lagarök. Ítrekar gerðar kröfur og leggur málið í dóm með fyrirvara.
Lögmaður stefnanda tekur aftur til máls og gerir athugasemdir við málsflutningsræðu gagnaðila. Ítrekar gerðar kröfur og leggur málið í dóm.
Lögmaður stefnda tekur aftur til máls. Gerir athugasemdir. Ítrekar gerðar kröfur og leggur málið í dóm.
Málið er dómtekið.
Þannig fram farið.
Dómþingi slitið.
Allan V. Magnússon.
Vottur:Kristín Árnadóttir.

Upphafsíða.

2004-08-25T10:18:00.000-07:00

FREE hit counter and Internet traffic statistics from freestats.com

Efnisyfirlit, smellið hér.

Sæl. Ég hef fengið sterk viðbrögð við þessari síðu, flestir þó virðast ekki hafa tíma til að kynna sér málið til fullnustu, þess vegna þetta örstutta yfirlit. Fyrir þá sem hafa meiri tíma eru skjöl og skrif hér á síðunni. Hægt að finna þau með því að smella á efnisyfirlitið.

Fyrst nýjustu fréttir, síðan örstutt yfirlit yfir málið. Þá hugleyðingar mínar sem eru endurskrifaðar við og við.

Síðast hlutir og skjöl sem ég tel skipta mestu máli. Í efnisyfirlitunu eru skjöl, mín skrif og annað.

Nýjustu fréttir núna 16. mars að fjölskyldan tapaði málinu í Héraðsdómi Reykjavíkur. Reykjavíkurborg sýknuð af öllum kröfum með dómi 3. janúar 2007. Málinu verður áfrýjað til Hæstaréttar.

Stutt yfirlit.

Haustið 1968 var afi minn Jóhannes Kjarval listmálari orðinn sjúklingur, þá yfir áttrætt.
7. nóvember það haust tók Reykjavíkurborg úr vinnustofu hans 153 kassa sem voru fluttir í skjalasafn Reykjavíkurborgar og innsiglaðir, persónulegir munir, bækur og listaverk. 17 árum seinna þegar þessir kassar voru opnaðir og innihaldið skráð komu í ljós yfir 5000 listaverk eftir Kjarval. Ekkert gjafabréf var gert haustið 1968 eða seinna, engin undirskrifuð yfirlýsing er til frá afa eða öðrum frá þeim tíma eða seinna, að þetta hafi verið gjöf. Afi var lagður inn á geðdeild Borgarspítalans tveimur mánuðum eftir að þetta var tekið eða 28. janúar 1969 vegna meðal annars ellihrumleika, þar sem hann lést vorið 1972 án þess að eiga þaðan afturkvæmt. Hér á síðunni eru flest þau skjöl sem ég hef um þetta mál og ég vona innilega að þú gefir þér tíma til að gera upp eigin hug.

Ef þér líkar ekki mín skrif er auðvelt sleppa þeim og lesa eingöngu skjölin. Fjölskylda mín hefur rétt á að sem flestir Íslendingar kynni sér þetta mál. Ég mun reyna að bæta þessa síðu og vona að þú komir aftur. Þakkir fyrir að líta við. Allar athugasemdir eru velkomnar og ég mun reyna að svara þeim ikjarval@delhi.net.

Ef þú hefur skoðanir á þessu, láttu valdamenn vita af þeim. Gott væri að þú létir aðra vita af þessari síðu, þannig hægt að kynna málið.

Ingimundur Kjarval 18. ókt. 2004

Hugleiðingar 9. apríl 2005
Í dag er einn kjarninn í þessu máli að Reykjavíkurborg er með meira en 5000 verk eftir Jóhannes Kjarval listmálara en ekki með neitt í höndunum um að Kjarval hafi gefið eitt eða neitt til borgarinnar, ekki einu sinni undirskrifaðar yfirlýsingar frá þeim sem áttu að hafa tekið við þessari gjöf munnlega frá honum. Ekki er til eitt einasta plagg frá haustinu 1968 um að Reykjavíkurborg hafi tekið við "gjöf", ekki hjá Reykjavíkurborg eða annars staðar, nema dagbók Guðmundar Alfreðssonar sem minnist á "nokkra tugi teikninga" sem ekki kom í fram fyrr en 1982 sem eina sönnunargagnið fyrir því að þetta hefði verið gjöf en ég fékk afrit af henni úr skjalsafni borgarinnar. Taka ber fram að Guðmundur þessi var ekki viðstaddur þegar þessi athöfn átti að hafa farið fram heldur faðir hans.
Það eina sem til er frá Reykjavíkurborg frá því hausti listi Steinunnar Bjarman. þar er ekkert listaverk sértaklega skráð eða minnst á gjöf. Steinunn skrifaði bréf (hér) til Kjarvals sem hún afhendi honum persónulega með þessum lista 10 dögum áður en afi er lagður á geðdeild Borgarspítalans, í þessu bréfi er hvergi minnst á gjöf.
Ég er ekki lögfróður maður en á erfitt með að skilja hvernig lögmaður Reykjavíkurborgar Gunnar Eydal, getur í svari sínu til lögmanns fjölskyldunnar sumarið 2004 sagt að eignafærsla hafi átt sér stað frá Kjarval til Reykjavíkurborgar með munnlegri gjöf Kjarvals, þegar engar heimildir eru til um slíkt, ekkert. Ég hefði haldið að lögmaður yrði að byggja málflutning sinn á einhverju öðru en skáldskap.
Það eina sem mætti kannski telja heimild væri þá handskrifuð yfirlýsing Alfreðs Guðmundssonar meira en áratug seinna haustið 1982, en Alfreð setur ekki undirskrift sína undir þá yfirlýsingu, mín skoðun að hann hafi vitað og verðið ráðlagt að með því gæti hann brotið lög og orðið lagalega ábirgur. Geir Hallgrímsson skrifaði aldrei undir neitt og það sem meira er, lýsir aldrei yfir við neinn sem ræðir það mál við hann það haust að afi hafi gefið þetta, heldur segir eitthvað í þá átt: að aldrei hafi verið vafi í sínum huga hvað var í huga afa, eða orðrétt: "Geir Hallgrímsson sagði að þessar myndir ásamt fleiri munum hefði verið afhent sér af Kjarval hinn 7. nóv. 1968 að tilhlutan Kjarvals. Enginn vafi sé á því í sínum huga, að þar hafi verið um að ræða gjöf til Borgarinnar." (Þetta er úr minnisblöðum Davíðs Oddssonar af fundi við Geir 5. águst 1982). Og úr skýrslu Baldurs Guðlaugssonar 1982 er haft beint eftir Geir: "Geir Hallgrímsson þá v. Borgarstjóri, segist sannfærður um að um gjöf hafi verið að ræða, en man ekki eftir því hvernig þetta bar að." Aftur á móti eru til samtíma heimildir um að þetta hafi eingöngu verið til varðveislu. Fyrir utan auðvitað að afi var orðinn andlega vanfær haustið 1968. Að tæma vinnustofu hans án þess að ráðfæra sig við fjölskyldu hans ekkert annað en þjófnaður.
Annar kjarni í þessu máli að Baldur Guðlaugsson hrl.( núverandi ráðuneytisstjóri í Fjármálaráðuneytinu) fer til Kaupmannhafnar haustið 1982 og hittir móðir mína á kaffistofu á Hótel Angleterre, hafði boðað hana á þann fund, móðir mín þá nýlega orðin ekkja.
Baldur Guðlaugsson átti þar að vera lögmaður fjölskyldunnar og þá sérstaklega móður minnar hún einn af tveimur erfingjum Kjarvals eftir lát föður míns. Það virðist og þannig talar móðir mín í dag háöldruð að hún hafi aldrei gert sér grein fyrir að Baldur væri lögmaður hennar, hún tók þennan fund sem beina hótun frá Davíð Oddssyni og Geir Hallgrímssyni, að Baldur væri sendiboði þeirra. Eitt atriði sem skiptir máli að Baldur Guðlaugsson virðist ekki hafa látið móðir mín fá greinargerð sem hann gerði að því er virðist tvisvar, einu sinni fyrir fund á borgarstjóraskrifstofu 5. ágúst 1982 og aftur eftir einkafund við Davíð Oddsson 20. sept sama haust. Skýrslan sem ég hef undir höndum (hér) er dagsett 21. sept. og ég fékk frá núverandi lögmanni fjölskyldunnar í gegnum bróðir minn, líklega frá Guðmund frá Klausturhólum. Hver sá sem les þá skýrslur hlýtur að sjá að Baldur var í raun lögmaður andstæðinga erfingja Jóhannesar Kjarval.
Eftir því sem ég kynnist þessu máli betur verður undrun mín og hneykslun meiri hvernig embættismenn og valdamenn borgarinnar gátu neitað fjölskyldunni réttlæti í áratugi meðan staðreyndir málsins virðast hafa verið þeim augljósar, það í raun verið mér erfiðast og nagað mína sál.
Það er mér mikill ósigur að þetta fer fyrir dómstóla, ég gat aldrei skilið og geri ekki enn að þetta mál eigi heima þar. Allir sem kynna sér málavöxtu sjá að þetta er hryllingur sem aldrei hafði neina lagastoð, ekkert nema kúgun og valdaníðsla á erfingjum Jóhannesar Kjarval. Það eru líklega mín stærstu vonbrigði í þessu máli að fólk í embættum og valdastöðum borgarinnar gerðu ekkert. Ég reyndi allt í mínu valdi að kynna þetta mál Íslendingum og Reykjavíkurborg áður en það færi í dómstóla í þeirri von að þetta yrði leiðrétt í samráði við fjölskylduna, en það átti ekki að verða. Enginn mun geta ásakað mig eftir á að ég hafi ekki reynt allt og meir, til að kynna þetta mál, ítrekað keypt heilsíðu auglýsingar í íslenskum blöðum og haldið uppi stöðugum skrifum í áraraðir.
Eitt hljóta flestir að sjá og vera sammála um, að það er í út í hött að Reykjavíkurborg hafi undir höndum meira en 5000 listaverk eftir Jóhannes Kjarval listmálara. Ef ekki annað, þá er það rugl að Reykjavíkurborg verði að geyma og varðveita þessi dýrmæti um ókomin ár á kostnað skattgreiðanda, gengur ekki upp, það hljóta allir hugsandi að sjá.

Ingimundur Kjarval

---------------------------------------------------------------------------------------

Þetta er bréf frá Hannesi Péturssyni yfirlækni til bróðir míns vegna fyrspurnar Indriða G. Þorsteinssonar um ástæðu sjúkrahúsvistar afa.

Borgarspítalinn
Geðdeild
HP/g

108 REYKJAVÍK14.06.1985

Hr. Jóhannes S. Kjarval, arkitekt.
Ásvallagötu 29.
101 Reykjavík.

Kæri Jóhannes.

Eins og þú veist hefur Indriði G. Þorsteinsson, rithöfundur, óskað upplýsinga um dvöl afa þíns, Jóhannesar Sveinssonar Kjarval hér á geðdeild Borgarspítalans. Slíkar upplýsingar eru að sjálfsögðu ekki látnar í té af hendi spítalans nema við nánustu ættingja sé þess sérstaklega óskað.
Eins og við ræddum um 12. júní síðastliðinn, þá er það álit þitt að ættingjar hefðu að öllum líkindum ekki á móti því að einhverjar takmarkaðar upplýsingar yrðu veittar um vistun Jóhannesar heitins hér á deildinni.
Eftirfarandi upplýsingar eru því sendar þér, sem fulltrúa ættingjanna hér á landi, og þið takið svo að sjálfsögðu ákvörðun um hvort þeim er komið áfram til rithöfundarins:

Jóhannes Sveinsson Kjarval vistaðist á geðdeild Borgarspítalans í Reykjavík frá 18. 02. 1969 og lést þar 13.04.1972. ástæðan vistunar var almennur ellihrumleiki, sem fór versnandi smám saman fram að andláti. Undirrituðum er tjáð að Jóhannes heitinn hafi fengið góða umönnun hér á deildinni og að líðan hans hafi verið eins góð og hægt hafi verið að búast við miðað við aðstæður.

Með bestu kveðjum,

(Undirskrift)
Hannes Pétursson
Hannes Pétursson yfirlæknir.

Úr Kjarvalskveri bók eftir Matthías Johannessen.

Úr kaflanum Aftanskin:

Og hafið bíður þögult……….
Jóhannes Kjarval sá ég í síðasta sinn 1. febrúar 1969. Fór þá í heimsókn
Til hans á Landspítalann, í fylgd með Ragnari í Smára og Alfreð Guðmundsyni. Þegar sól hnígur til viðar, varpar hún löngum og djúpum skuggum. Þannig var einnig Kjarval. Hann lá í rúminu þegar við komum, fór fram úr og gekk um gólf til að taka þátt í heimsókninni.
Hann var vart annað en skinin og beini og svo óstyrkur að ég sá í hendi mér að hann mundi aldrei mála framar. En mér datt svo sannarlega ekki í hug að hann ætti eftir að lifa góðvin sinn, Sigurð Benediktsson. Mér er Kjarval í fersku minni þennan dag. Hann var ekki eins ólíkur sjálfum sér og mig hafði grunað. Og aftanskinið með sínum löngu skuggum gerði geislana jafnvel eftirminnilegri en þeir höfðu nokkru sinni verið. Samt gerði hann allt til að minna okkur á að hann væri sízt af öllu að hníga til viðar. Hann hvorki vildi né gat skilið að hann ætti að vera í sjúkrahúsi. Hann átti auðvitað að vera innan um blóm og þresti, huldur og hamratröll. En við erum ekki spurð. Hversu glatt sem eldurinn logar, kemur alltaf að þeirri afleiðingu sem er óumflýjanleg í orsakakeðju allrar tilveru: að hraunið storknar og eldinn dagar uppi í berginu……………

Og seinna í sama kafla:

En Kjarval var ekki að hugsa um þetta. Honum var annað ofar í huga. "Ef ég má ekki fara með ykkur, verið þið að færa mér brennivín", sagði hann………

Síðan í sama kafla:

Mér er einkar minnistætt, þegar við gengum inn í sjúkrastofuna. Þá var hann í óðaönn að vefja blágrátt Álafossteppi um sængina. Reyndi auðsýnilega að hafa eitthvað fyrir stafni, og þá helzt annað en venja er til sjúkrahúsum. Svo batt hann hnúta á teppið. Batt bagga sína öðrum hnútum en samferðamennirnir. Við sögðum fátt fyrst í stað, enda mátti hann ekki vera að því að sinna okkur, fyrr en honum hafði tekizt að koma Álafossteppinu utan um sængina…………..

Bréf Borgarlögmanns til Kristins Bjarnasonar hrl. vegna beiðni hans um að þessum munum sé skilað.

Reykjavíkurborg
Borgarlögmaður

Reykjavík 8. júlí 2004
R04060174
170
ABM
KB lögmannsstofa ehf.
Kristinn Bjarnason, hrl
Lágmúla 7, 6.hæð,
108 REYKJAVIK

Gjöf Jóhannesar S. Kjarvals til Reykjavíkurborgar árið 1968

Vísað er til bréfs yðar dags. 20. júní sl. Til borgarstjórans í Reykjavík, þar sem þér krefjist f. H. umbj. yðar, þeirra Guðrúnar Kjarval og Mette Stiil að Reykjavíkurborg
afhendi þeim öll myndverk og aðra muni sem teknir voru úr vinnustofu Jóhannesar heitins Kjarvals að Sigtúni 7. Reykjavík síðari hluta árs 1968. Í bréfinu er einnig óskað eftir því að Reykjavík láti hið fyrsta í ljós afstöðu sína til afhendingar tilgreindra muna. Borgarlögmanni hefur verið falið að svara erindi yðar.
Til svars erindi yðar er rétt að taka það fram að hinn 7. nóvember 1968 gaf Jóhannes Sveinsson Kjarval Reykjavíkurborg, myndverk og aðra muni sem hér um ræðir með munnlegri gjafayfirlýsingu. Hafði yfirlýsingin þá réttarverkun í för með sér, að eignarréttindi yfir umræddum verkum og munum færðust frá listamanninum til Reykjavíkurborgar. Reykjavíkurborg er þar af leiðandi lögmætur eigandi umræddra verka og muna.
Að teknu tilliti til ótvíræðs eignarréttar Reykjavíkurborgar yfir þeim verkum og munum sem Jóhannes Sveinsson Kjarval færði henni að gjöf árið 1968 er kröfu umbj. yðar um afhendingu þeirra hafnað
F.h. borgarlögmanns
(Undirskrift)
Anton Björn Markússon hdl.

Og ef ég fyllist örvæntingu, ef að ég síðustu ár hef átt erfitt með að halda í trú mína að við viljum flest réttlæti, getur nokkur láð mér það?
Afi á að hafa gefið þetta munnlega 7. nóv. 1968 og 28. janúar 1969 er hann kominn á geðdeild Borgarspítalans vegna ellihrumleika.
1. febrúar heimsækir Matthías Jóhannessen afa sem hann lýsir hér á undann.
Engin yfirlýsing frá árinu 1968 er til nokkur staðar um að þetta hafi verið gjöf, ekkert.
Geir Hallgrímsson var sá sem átti að hafa tekið við þessum munum af afa mínum munnlega það haust, hvergi er til undirskrifuð yfirlýsing frá Geir, árið 1968 eða seinna.

Getur nokkur Íslendingur sem les þetta efast um að þetta var hryllingur, fjölskylda rænd og troðin í svaðið, og það af helstu valdamönnum Íslands? Er þjóðin samþykk þessu, er stjórnarskrá Íslands ónýtt plagg?
Ef þér finnst ég hafa eitthvað til míns máls, bið ég um að þú bendir öðrum á þessa síðu.
Ef ekki annað, þá á ég og fjölskylda mín rétt á að Íslenska þjóðin viti hvernig þessi svokallaða "gjöf" fór fram.

Ingimundur Kjarval

11. sept. 2004

17. óktóber 2004

Nú hef ég haldið þessari síðu úti í meira en mánuð (byrjaði að kynna þetta mál sumarið 2001). Miðað viðbrögð er erfðamál Kjarvals orðið þekkt flestum á Íslandi í dag. Enginn hefur lýst afstöðu sinni opinberlega, einustu viðbrögðin bréfið hér á undan frá Antoni Birni borgarlögmanni til Kristins Bjarnasonar hrl. og þar á undan bréf Hjörleifs Kvaran þáverandi borgalögmanns til mín. Ég skil ekki hvernig Íslendingar í heild geta þagað þetta mál af sér, annaðhvort er ég að rugla eða að þetta er Íslandi vont mál, engri þjóð er hollt að liggja á þýfi. Ef enginn lýsir opinberlega skoðun sinni þá er þögnin sama og samþykki. Því lengur sem ég stend einn og svarið þögnin, því svartari verður bletturinn. Ég hef lagt mig allan fram að kynna þetta mál, líklega talinn frekja af mörgum. þegar ég tel að flestir viti hætti ég, það tilgangurinn. Annað hvort gerðu valdamenn þetta einir eða þjóðin í heild sinni var samþykk. Eitt stendur fjölskylda var rænd og manneskjur eyðilagðar, það verður partur af sögu Íslands.

Ingimundur Kjarval.

Skrif um afa af vefsíðu Kjavalsstaða.

2004-08-23T17:32:00.000-07:00

Aftur á upphafssíðu.

To Index in English.

Þetta eru skrif af vefsíðu Kjarvalstaða 21. sept. 2004. Ég hef ítrekað núna í nokkur ár, beðið forstöðumann safnsins að taka í burtu tilvísanir um að þetta hafi verið gjöf. Það sé fjölskyldunni sárt.

Kjarvalssafn
Kjarval ánafnaði Reykjavíkurborg stóran hluta listaverka sinna og persónulegra muna árið 1968. Listaverkagjöf Kjarvals taldi um fimm þúsund verk, aðallega teikningar og skissur. Hluti gjafarinnar var sýndur í fyrsta sinn við opnun Kjarvalsstaða árið 1973. Safnið hefur vaxið jafnt og þétt í gegnum árin; bæði hafa verið keypt verk í safnið en einnig hefur borist fjöldi ómetanlegra gjafa frá einstaklingum sem hafa styrkt safnið verulega. Kjarvalssafn telur nú 5350 listaverk. Fastasýning á verkum Kjarvals er að Kjarvalsstöðum. Þar er leitast við að kynna listsköpun hans og einstaka þætti hennar fyrir gestum safnsins.

Jóhannes Sveinsson Kjarval (1885-1972) skipar sérstakan sess í íslenskri menningar- og listasögu sem einn ástsælasti listamaður þjóðarinnar fyrr og síðar. Hann var goðsögn í lifanda lífi og í augum margra persónugervingur hins rómantíska listamannabóhems. Rætur hans lágu í hinu íslenska bændasamfélagi, en líf hans og listsköpun tengist órjúfandi böndum menningarlegri viðreisn þjóðarinnar á fyrri hluta 20. aldar. Í gegnum verk hans hafa Íslendingar lært að skoða á nýjan hátt náttúru landsins, fólkið og þann ævintýraheim, sem hér er að finna í landslaginu og huga þjóðarinnar. Verkum Kjarvals hefur oft verið skipt í þrjá meginflokka: Landslagsmyndir, teikningar og táknræn málverk.

Jóhannes S. Kjarval
1885 Jóhannes Sveinsson fæðist að Efri -Ey í Meðallandi í v-Skaftafellssýslu þann 15. október.
1890 Tekinn í fóstur til ættingja að Geitavík í Borgarfirði eystra.
1901 Flytur til Reykjavíkur.
1904 Fær tilsögn í teikningu hjá Stefáni Eiríkssyni. Er við nám í Flensborgarskóla til ársins 1906. Er næstu árin á skútum.
1908 Fyrsta einkasýning í Góðtemplarahúsinu í Reykjavík.
1910 Sækir listkennslu til Ásgríms Jónssonar. Tekur upp nafnið Kjarval.
1911 Heldur einkasýningu á Seyðisfirði. Fer til Lundúna að leita sér menntunar, dvelur þar til ársins 1912.
1912 Flytur til Kaupmannahafnar og skráir sig í Det Tekniske Selskabs Skole.
1913 Hefur nám við Konunglega Listaháskólann í Kaupmannahöfn.
1914 Dvelur sumarlangt á Íslandi og málar altaristöflu í Bakkagerðiskirkju í Borgarfirði eystri.
1915 Kvænist Tove Merrild, rithöfundi.
1917 Brautskráist úr Konunglega Listaháskólanum þann 17. desember.
1918 Heldur einkasýningu í Den Frie í Kaupmannahöfn.
1920 Fær styrk til Ítalíufarar og dvelur þar í tæplega hálft ár.
1922 Flytur ásamt fjölskyldu sinni til Íslands.
1924 Málar veggmyndir í Landsbanka Íslands.
1925 Gefur út Árdegisblað listamanna, Essemsism. Tvö tölublöð komu út. Skilur við konu sína Tove.
1928 Heldur utan til Parísar og dvelur þar í tæpt hálft ár.
1929 Flytur á loftið í Austurstræti 12. Þar hafði Kjarval vinnustofu til dauðadags.
1930 Málar sumarlangt á Þingvöllum og tekur upp frá því að leggja áherslu á að mála úti. Málar fram til 1940, mest í nágrenni Reykjavíkur. Gefur út bókina Grjót.
1931 Sýnir í Charlottenborg, Kaupmannahöfn.
1932 Tekur þátt í sýningu á íslenskri myndlist í Galerie Moderne í Stokkhólmi og Kunstforeningen í Osló.
1933 Sýnir ,,Lífshlaupið" á veggjum vinnustofu sinnar að Austurstræti 12.
1935 Afmælissýning í tilefni af fimmtugsafmæli Kjarvals haldin í Menntaskólanum í Reykjavík. Þar sýnir hann 410 verk.
1940 Tekur að flétta saman landslag og verur í verkum sínum. Frá 1940 ferðast hann víðar um land til að mála, t.d. um Snæfellsnes og V-Skaftafellssýslu.
1942 Fær vinnuaðstöðu í Íþróttahúsi Jóns Þorsteinssonar yfir sumartímann og heldur henni næstu 20 ár. Heldur sýningar á verkum sínum þar.
1945 Sýnir í Listamannaskálanum. Þar átti hann eftir að halda fleiri sýningar á næstu árum. Nokkrir þingmenn leggja til að byggja skuli hús og vinnustofu handa listamanninum.
1948 Heldur austur á Hérað og í Borgarfjörð eystri. Málar þar, meðal annars, verkið ,,Heimahaga."
1950 Reisir sér sumarhús í Ketilstaðahvammi í Hjaltastaðaþingá. Þangað fer hann flest sumur næstu 20 ár. Helgafell gefur út bókina ,,Kjarval" með 80 myndum og texta eftir Halldór Kiljan Laxness.
1954 Reykjavíkurborg kaupir málverkið ,,Krítik" á uppboði fyrir 21.000 kr.
1955 Yfirlitssýning á verkum Kjarvals haldin í Listasafni Íslands, 25.000 manns sækja sýninguna. Hann uppgötvar Gálgahraun á Álftanesi og málar þar oft næstu árin.
1958 Sæmdur hinu sænska Prins-Eugen heiðursmerki.
1960 Sýnir ásamt Ásmundi Sveinssyni á Feneyja-tvíæringnum.
1962 Lýkur við hið stóra verk sitt ,,Skjaldbreið, séð frá Grafningi."
1963 Verk á opinberri íslenskri listsýningu í Moskvu ásamt Ásgrími Jónssyni og Jóni Stefánssyni.
1966 Tekur fyrstu skóflustungu fyrir byggingu Kjarvalsstaða á Miklatúni. Málar síðustu myndröð sína við Bleikdalsá á Kjalarnesi 1966-67.
1972 Kjarval deyr þann 13. apríl.
1973 Kjarvalsstaðir á Miklatúni opna 24. mars.
2002 Kjarvalsstofa opnuð í Borgarfirði eystri.

Aftur á upphafssíðu.

Grein um gröf afa 5. mars 2004.

2004-08-22T17:49:00.000-07:00

Aftur á heimasíðu.

To Index in English.

Delhi N.Y. 5. mars. 2004
Jóhannes Kjarval listmálari er grafinn í suðvesturhorni kirkjugarðsins við Suðurgötu með bróður sínum Ingimundi Sveinssyni fiðlu og móður, Karítas Sverrissen.
Karítas eignaðist 13 börn með Sveini Ingimundarsyni. Hún fór síðan til Kanada með yngri manni en kom aftur til Íslands. Þorsteinn afabróðir minn sagði að hún hefði ekki haft móðurmjólk handa börnunum sem hlýtur að hafa gert uppeldið miklu erfiðara. Mér sagt að hún hafi verið flink til handanna.
Afi lést árið 1972. Flestir sem muna ekki eftir þessum árum skilja ekki hversu sterk ítök hann átti í þjóðinni. Einn af þáttum sjálfstæðisbaráttu Íslands var að hasla sér völl í heiminum, láta taka eftir sér, vera þjóð með þjóðum. Áráttumál sem stundum kom fram í barnalegum ákafa að gera þá Íslendinga sem náðu árangri erlendis frægari en þeir voru í raun.
Jóhannes Kjarval var stórbrotinn persónuleiki, gífurlega afkastamikill listamaður, með lengri feril en flestir, þó hann hafi ekki farið til náms fyrr en rétt undir þrítugt. Ég á erfitt með að dæma list afa,of nálægt til þess, en á því að hann sé einn af gersemum mankynsins komandi úr forneskju Íslands inn í nútímann með slíkum hæfileikum, krafti og karlmennsku.
Þegar amma og hann hittast í Danmörku var hún fín dama í Kaupmannahöfn en afi sjóari frá Íslandi. Þau eignuðust tvö börn, Ásu og Svein föður minn í hjónabandi en skildu seinna. Faðir minn flutti til föður síns á Íslandi 1939 þá 19 ára.
Amma Tove var rithöfundur og þekkt persóna í dönsku þjóðfélagi fyrir stríð. Hún var friðarsinni og barðist fyrir því eftir stríð að landráðamenn yrðu ekki teknir af lífi í Danmörku eins og gerðist í Noregi, notaði jafnvel upp virðingu sína með þeirri baráttu.Til dæmis var hún gerð að fígúru í skáldsögum Hans Chrefig sem Frú Druse. Tove Kjarval lést árið 1956.
Í kringum lát afa var gerð skoðanakönnun hver væri ástkærasti einstaklingur íslensku þjóðarinnar, Forsetinn kom fyrst, síðan Jóhannes Kjarval ef ég veit rétt. Ein ástæðan líklega að alþýðu fannst hann einn af þeim en ekki yfirstéttinni. Margir sáu sér hag í að vera nálægt meistara Kjarval seinustu ár hans, meðal annars stjórnmálamenn, hans dýrð þeirra einkum á kosningardegi.
Umræður voru um hvort ætti að jarðsetja Kjarval á Þingvöllum en fallið frá því af ástæðum sem ég þekki ekki nógu vel. Opinber jarðaför fór fram úr Dómskirkjunni á kostnað ríkisins og hann grafinn í kirkjugarðinum við Suðurgötu.
Foreldrar mínir bjuggu þá í Danmörku við þröngan kost. Börn hans fóru til Íslands en móðir mín komst ekki. Seinna, 1976 þegar Rósa Hjörvar móðir hennar lést fór hún heim í jarðaförina og til að ganga frá dánarbúinu. Foreldrar hennar Helgi Hjörvar og Rósa höfðu búið í Suðurgötu 6 í áratugi, alið átta börn bæði í Tjarnargötu 18 og Fjalarkettinum við Aðalstræti þangað til þau fluttu í Suðurgötuna.
Móðir mín komst að því að ekki hafði verið gengið frá gröf tengdaföður hennar. Hún gekk þá í að fá legstein í Steinsmiðjunni fyrir pening úr dánarbúi foreldra hennar. Þarna hafði Ísland þúsundir listaverka úr vinnustofu ástkærasta listamanns Íslands í safni byggt í hans nafni, fyrir pening sem hann var látinn gefa en gröf hans skilin eftir sem flag.
Móðir mín er nálægt níræðu, býr rétt fyrir utan Silkeborg í fallegri lítilli íbúð. En hvort það er rétt að hún fædd og uppalin í miðbænum, ól upp fimm sín börn á Íslandi með sínum manni þangað til hann ákvað að flýja Ísland til Danmerkur, sé strönduð í Danmörku meðan eignir hennar eru lokaðar niðri kjallara í vörslu Reykjavíkurborgar vona ég að réttlátir Íslendingar dæmi um. Það sorglega, að þegar sá dómur fellur er líklegt að það verði of seint fyrir hana.
Bæði börn Jóhannesar Kjarval listmálara fóru úr þessum heimi í þeirri trú að Ísland hefði svívirt þau.
Ingimundur Kjarval

Aftur á upphafssíðu.

Drög að samningi eftir Svein Kjarval seinast í 1972.

2004-08-21T18:43:00.000-07:00

Þetta er teikning af Ásu dóttur Kjarvals eftir hann.

Aftur á upphafssíðu.

To Index in English.

Þetta er handskrifað samningsuppkast frá 1972 nokkrum mánuðum eftir lát afa, gert af föður mínum. Ég fann þetta í skjölum hjá móður minni. Þá hafði hann haft Knút Bruun hrl. og þegar það gekk ekkert, Hörð Ólafsson hrl. Ég tel að allir lögmenn á Íslandi sem unnu fyrir pabba hafi svikið og stungið föður minn í bakið, get sýnt fram á það með skjölum að íslenskir lögmenn hafi verið með í samsæri að láta börn Jóhannesar Kjarval listmálara ekki fá tækifæri til að leita réttar síns á Íslandi.
Það er mér sárt að vélrita þessar 13 handskrifuðu blaðsíður inn á tölvuna, gráti næst. Hver sá sem ekki sér hryllinginn, býr ekki við það siðferði sem ég ólst upp við og trúi á.
Endanlega ef leitað verður sátta við Reykjavíkurborg þarf að byggja alla samninga á þessu samningsuppkasti, bæði vegna þess að þannig vildu Ása og Sveinn hafa þetta, og einnig til að endurreisa minningu og sóma barna Kjarvals sem troðin var í svaðið. Indriði G. Þorsteinsson til dæmis, talaði aldrei við börn listamannsins, Indriði á föstum launum í mörg ár skrifandi ævisögu Kjarvals, bitlingur allra bitlinga.
Ég vil sérstakalega benda á skuldbindingu Ásu og pabba í þessum samningi að gefa 2% höfundarlauna í sjóð til styrktar list og listiðnaðarfólki. Ég vil beita mér fyrir því að þetta verði gert í minningu þeirra þegar búið er að leysa alla þessa hnúta.
Þó að málið sé pínulítið bjagað hjá pabba er auðséð öllum sem lesa þetta uppkast að faðir minn hafði gott tak á íslenskunni. Ég tek fram að þetta er eingöngu uppkast, engu breytt til að sýna að þetta eru allt orð föður míns
Dagatalið hér er líklega skrifað eftir á, af einhverjum sem fær þennan samning. Samkvæmt bréfi Harðar Ólafssonar hrl. fær hann uppkast handskrifað frá Sveini byrjun árs 1973. Segist ekki geta lesið skrift föður míns og segir honum að vélrita, fyrirsláttur að mínum dómi. Tók mig ekki lengi að vélrita þetta upp og hef ég enga þjálfun, ekkert mál að ráða einhvern á Íslandi að gera þetta á nokkrum mínútum í staðinn fyrir að heimta að pabbi gerði það í Danmörku. Hvernig átti Sveinn að finna einhvern þar eða gera það sjálfur, aldrei með ritvél unnið (þetta á íslensku). Tel mig geta fundið slíkan fyrirslátt ítrekað hjá lögmönnum í gegnum árin í þessu máli. Faðir minn hafði sent segulspólu með þessu en Hörður borið fyrir sig að hann hefði ekki segulbandstæki.

Ingimundur Kjarval 26. ágúst 2004.

2/2 73. Þ

Samningur vegna dánarbús
Jóhannesar Sveinsyni Kjarvals
listamanni.
_________________________

Vér undirritaðir börn Jóhannesar Sveinssyni Kjarval og hans einustu löglegu erfingja á lífi, keramikin frú Aase Kjarval Lökken búandi "Andegaarden" 9492 Blokkhus Danmark og arkitekt Sveinn Kjarval búandi "Fristrupgaard 9440 Haabybro Danmark, eftirleiðis nefndir börn listamannsins hinsvegar.
"Kjarvalssafnið" á Miklatúni og forráðamenn þess eða borgarráð og fyrir hönd þeirra Borgarstjórn í Rvk. hér eftir nefndir "Kjarvalssafnið gerum með okkur eftirfarandi samkomulag eða (samning).

1. grein
Börn listamannsins gefur til Kjarvalssafns á Miklatúni í Rvk. til eigna úrvinnslu
Sýninga og útgáfu úr dánarbúi föður þeirra Jóhannesar Sveinssyni Kjarvals, eftirfarandi:

A
Allar innanstokksmuni húsgögn og hluti sem var í vinnustofu hans að Sigtúni 7. í janúar md. 1969 J.S.K. veiktist.
Sveinn Kjarval lét ljósmynda og sjálfur tók hann og niðurpakkaði alla muni hluti, úrklippur og ljósmyndir af gólf veggi í gluggum hann það í geymslu í húsakynnum Prjónastofunni Iðunn á Seltjarnarnesi eftir andlát J.S.K. var allt þetta flutt að Sæbraut 1 í Kjarvalshúsið á Seltjarnarnesi þar sem Sveinn Kjarval frá Menntamálaráðuneytið fékk úthlutað bátaskýlið talsnni (óskiljanlegt), og það í kjallari sama hús.

B

Einnig allar innanstokksmuni, húsgögn og aðrar muni sem fyrirfannst og fyrirfinnst í vinnustofu J.S.K. í Austurstræti 12 efsta hæð í Rvk. sem er nú til geymslu í Kjarvalshúsið á Seltjarnarnesi.

C

Einnig öll sendibréf sem J.SK. á langri ævi hefur mótekið og núna fyrirfinnst í dánarbúi, frá fyrirverandi konu hans Tove Kjarval rithöfundi og frá fjölda samtímamönnum, ættfólki systkini og aðrir.

D

Einnig öll skjal sem nefnast hann sendibréf ofl. Frá opinberir aðilir, stofnanir, fyrirtæki og verslunir.

E

Einnig öll handrit sem J.S.K. hefur samið gegnum árin og sem fyrirfinnst í fórum dánarbús allskyns ritgerðir og allskonar hugleiðingar.

F

Einnig öll sendibréf og bréf fyrirhendi viðkomandi málefni J.S.K. eiginkonu J.S.K. Tove Kjarval rithöfundar móður barna J.S.K. sem fyrirfannst í dánarbúi Tove Kjarval þegar hún and. 3. mars 1958 og nú eru í varðveislu sonar þeirra Sveins Kjarval arkitekts.

G

Einnig allar ljósmyndir af J.S.K sem fyrirfannst í dánarbúi hans og fyrrverandi eiginkonu hans og er að hluta í eigu barna þeirra.

H

Litskuggamyndir og svarthvíta ljósmyndir sem Sveinn Kjarval lét taka í vinnustofunni í Sigtúni sumarið 1969 og sýnir í smáatriðum allan frágang og uppsetningu hverrar smáhlut þar, eins og faðir okkar skildi við vinnustofunni sinni þegar hann veiktist þessar myndir skal einnig fylgja þessari gjöf til Kjarvalssafnsins á Miklatúni þannig að hægt er að endurskapa vinnustofunni í framtíðina ef aðstæður býður svo.

Hér bætist lið I eftir lið H. Viðbót við 2 grein

3 grein(á að vera I af 2 grein) Málverk, teikningar og skissur sem fyrirfannst á vinnustofu faðir okkar Jóhannesi Sveinssyni Kjarval er eign börn listamannsins eða afkomendir þeirra en Kjarvalssafnið skal á hverjum tíma hafa forkaupsrétt af þeim málverkum teikningum eða skissum sem börn listamannsins eða afkomendur þeirra á hverjum ætla að selja úr eign sinni og skal Kjarvalssafnið á hverjum tíma eiga kost á að kaupa þeim á því verði sem börn listamannsins eða afkomendur þeirra á kost á á frjálsum markaði eða það verð sem um er samið á hverjum tíma.

3.grein gjöf þessari frá afkomendum listamannsins eru börn, barnabörn og barnabarnbörn hans og lýst er í 1 grein lið A-B-C-D-E- F - H -I og er bundin þeim skilyrðum sem segir hér eftirfarandi.
A
Börn listamannsins og afkomendur þeirra skal ávalt hafa fullan rétt til aðgang af öll þau gögn og skjöl sem safnið hefur yfirráð með þau gögn og skjöl og gögn sem telst til Kjarvalsmunum og ef þess er óskað af börn listamannsins eða afkomendum þeirra að taka kópíur, ljósmyndir eða þessháttar eftir myndir skal þeir hafa fullan rétt til þess, enda skal hafa fullan gætur, að minningu J.S.K er sýndur fullan sóma og heiður við notkun þessar gagna.
B
Aðrir utanaðkomandi aðilar hverjum sem er má ekki fá aðgang af skjöl gögn eða sendibréf og annað þess eðlis nema skriflega leyfi frá börn listamannsins og að þeim látnum afkomendur þeirra eða fullrúa með full umboð til þess að gæta hagsmuni þeirra.
Þó að fullt umboð fyrirliggur til þess að vinna úr eða skoða þau skjöl, gögn eða munum
Sem er fjallað er um má ekki birta né notfæra sig neina upplýsinga nema það fyrst hefur verið lagt fram fyrir börn listamannsins og að þeim látnum tilnefndir fulltrúar, afkomenda sem er rétthafar að þessu og skal skriflegt leyfi fyrir birtingu fyrir liggja.
C
Þar sem það mun þykja sjálfsagt að hafið verður handa innan tíðar útgáfustarfinu og safnið þar með getur aflað sér talsverðar tekjur er gjöf þessi háð þeim skilyrðum að börn listamannsins og eftirkomandi þeirra er greitt höfundalaun eins og landslög eða Bernssamþykktin mælir fyrir. Síðasta endurskoðun þessari samþykkt í París 24. júlí 1971 og Ísland er aðili af. Eins og segir í samþykktinni 2. grein 6 lið. Verk þau sem getið er um í þessari grein skulu njóta verndar í öllum sambandsöndum, verndin er til handa höfundi og síðari rétthafa að verkunum hans

D

Höfundarlaun til börn listamannsins eða afkomenda þeirra skal vera 12% skrifað tólf prósent og skal það greiðast af útseldri útgáfu til einstaklinga hvort sem það beint frá safnið sjálft eða aðila sem safnið kann að semja við.

E

Safnið skal greiða höfundarlaun til börn listamannsins og afkomendur þeirra í þau ára fjöldi sem landslög eða Bernarsamþykktin mælir fyrir af allri útgáfustarfsemi af myndum, teikningar skjölum , skriftir og annað þessháttar sem safnið hefur liggjandi (?) eftir Jóhannes Sveinsyni Kjarval og það sem það kann að eignast í framtíðinni.

F

Börn listamannsins eða afkomendur þeirra eða fulltrúar þeirra skal alltaf sitja í ráð það sem fjallar um málefni og hagsmuni þá hluta Kjarvalssafnsins á Miklatúni sem fellur undir hagsmuni og verkahring þessari samning.

G

Allir úrgáfustarfsemi sem Kjarvalssafnið stendur fyrir skal á hverjum tíma vera unnið þannig af hendi að sómi og heiður J.S.K. er sem mestur og skal börn listamannsins eða afkomendur hafa neitunarvald ef þeim skilyrðum ekki eru fullnægt.
Kjarvalssafnið eða þeim aðilum sem safnið kunna að semja við um útgáfu á hverjum tíma skal hafa fullt samráð við börn listamannsins eða afkomaendur, eða fulltrúi þeirra um útgáfu frágegnið efni og annað þannig að sómi og heiður J.S.K. safnsins og afkomanda listamannsins er sem mestur.

H

Einnig skal safnið eða foráðendum þess hafa fullkomið samráð með listamannsins
afkomendur þeirra eða fulltrúa tilnefndan þegar ráða skal aðilar sem semja á ritverk
Eftir þeim gögnum og skjölum sem fyrirfinnast í Kjarvalssafni og skal skriflegt samþykki þess eðlis fyrirliggja.

4

Börn listamannsins skuldbinda sig til að stofna minningarsjóð og skal 2% af greiddum
Höfundalaunum renna óskertan til þessa sjóðs. Þessi sjóður skal vera ungum og efnilegum listamönnum og listiðnaðarmönnum og konum til styrktar. Og skal ekki vera hægt að sækja um styrkir úr sjóð þessari en styrkir skal veita sem viðurkenninguy til ungum og efnilegum lista og listiðnaðarmönum og konum.
Starfs og stofnskrá skal semja sérstaklega við fyrsta tækifæri og fundarlega ekki seinna en um áramótin 1973-7? (á líklega að vera 4).
Sjóð þessari skal vera tengt Kjarvalsafnið á Miklatúni og skal safnráð eða foráðamenn þess, að hluta fjalla um veitingar úr sjóð þennan ásamt börn listamannsins afkomendur þeirra eða fulltrúa tilnefndum fyrir þeim.

5

Veggskreytingar þeir sem fyrirfinnast á vinnustofu J.S.K. í Austurstræti 12 Rvk. eins og það fyrirfinnst nú, til Kjarvalssafnsins á Miklatún gegn greiðslu af upphæð Kr. 1.500.000.00 skrifað krónur eina milljón og fimmhundrað þúsund 00 aurar og greiðist það að fullu við undirskrift þessari samning.

A

Ef þessari greiðsla ekki fer fram að fullu við undirskrifts þessari samning skal eftirstöðvan vera gengistryggðan og greiða skal hæstu bankavexti á hverjum tíma.

Vitni

Blokkhus
_________ Blokkhus 0000 1972
Aase Kjarval lökken
Rvk. 0000 1972
Rvk Sveinn Kjarval
Rvk. 00000 1972
___________ Fh. Kjarvalssafnsins
Xxxxxxxxxxxxxxxxx
Xxxxxxxxxxxxxxxxx

(Tek fram að það eru engar undirskriftir aðeins gert ráð fyrir þeim, þetta aðeins uppkast Sveins sem lögmaður átti að vinna upp úr á eftir.)

Þetta bréf Harðar til föður míns í Danmörku, er tengt þessu samningsuppdragi. Ég hef alltaf litið á þetta svar sem útúrsnúning og fyrirslátt, þarna sendir faðir minn örfáum mánuðum eftir lát föður síns, hugmyndir sínar og systur um hvernig eigi að ganga frá þessum málum. Samkvæmt mínum skilningi gerði Hörður aldrei neitt, málið dó hjá honum eins og öðrum Íslenskum lögmönnum. Hvernig átti faðir minn að finna vélritunar þjónustu í Danmörku? Enginn talaði eða skildi Íslensku þar, ekkert mál fyrir starfandi lögmann að fá þetta hreinskrifað, tók mig stuttan tíma og er ég ekki þjálfaður í þannig vinnu. En svona tel ég að Íslenskir lögmenn hafi hummað þetta fram af sér öll þessi ár.

Hörður Ólafsson
Hæstarréttarlögmaður
AUSTURSTRÆTI 14 - REYKJAVÍK
supreme court advocate

B.O Box 1377
CABLES MAXIM REYKJAVÍK
Símar 10332 og 35673
2. febrúar 1973

Elsku vinur

Ég fékk frá þér í hraðpósti í dag seinni kassettuna, samingsuppkast upp á 12 handritaðar síður og nótu u, að ég hefði áður fengið skakka kassettu. Þá kassettu, altså
Hina fyrri, hafði ég fengið í gær og endursendi hana því hér með, úr því að hún er ekki til mín. Ég er því feginn. Ég á ekkert kassettutæki og þarf að byrja á því að hringja úum borg og by til að hafa upp á einhverjum, sem kynni að geta spilað það fyrir mig.
Ég er búinn að senda bréf til Knúts Bruun og biðja hann um að afhenda mér gögn og reikning, ef einhver skyldi vera, e.t.v. einhver innstæða þín, hver veit.
En. Þegar ég hugsa um, hvernig ég geti í skyndi sett mig inn í þessi mál af þeirri nákvæmni, sem nauðsynlegt er, þ. e. a. s. hver mundi vera fljótastur til að lesa fyrir mig úr samningsuppkastinu þínu, þá held ég, að það hljóti að vera þú sjálfur, og með því að samgöngur milli landanna, sem við búum í eru mjög góðar, betri t. d. en milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, þá held ég, að ég geri mér lítið fyrir og endursendi þér uppkastið með skipun um að láta vélrita það og endursenda mér eins fljótt og þú getur.
Fyrirgefðu. Ég held, að þetta hljóti að vera fljótasta og besta leiðin.
Fer nú að leita að kassettutæki til afnota, svo að ég fái að heyra skilaboðin þín til mín.
Meira ekki að sinni, en bestur kveðjur til ykkar.

Undirskrift
Hörður

Aftur á upphafssíðu.

Yfirlýsing vegna peningagjafar Kjarvals til Reykjavíkurborgar 9. Desember 1965.

2004-08-21T13:05:00.000-07:00

Efnisyfirlit hér

To Index in English.

Þessu er stungið hér inn til að sýna að afi gaf fjárhæðir í gegnum árin. Ég veit að hann gaf fjármagn við önnur tækifæri. Ekki veit ég hve mikil upphæð þetta væri í dag. Árið 1968 var haldinn önnur sýning í Listamannaskálanum með haddrætti um mynd eftir afa. Þá safnaðist 700.000kr sem einnig var gefið til myndlistarhúss við Miklatún
Seinna skjalið er eingöngu hér í táknrænni mótsögn við það fyrsta. Faðir minn hafði varðveitt örfá skjöl, ætlast til að þau fyndust eftir hans dag, mest um húsnæðismál
föður hans. Þar var þetta.
Ingimundur Kjarval 21. ágúst 2004.

----------------------------------------------

Í samráði við Jóhannes Kjarval og byggingarnefnd nýs myndlistarhúss á Miklatúni var ákveðið að tekjur af afmælissýningu í tilefni áttatíu ára afmælis listamannsins, skyldu renna óskiptar í byggingarsjóð hins nýja myndlistarhúss. Ágóðinn reyndist 802.700.oo - átta hundruð og tvö þúsund sjö hundruð krónur- (Sparisjóðsbók í Útvegsbanka nr. 43340) er afhent hérmeð með kveðju listamannsins og tilmælum hans og undirritaðra að upphæðinni verði nú þegar varið til þess að hefjast handa um framkvæmdir.

Reykjavík, 9. Desember 1965

Sigurðir Sigurðsson. Jón Þorsteinsson.

Kristján Jónsson. Sveinn Kjarval.

Alfreð Guðmundsson. Ragnar Jónsson.

-----------------------------------------------

Skrifstofa borgarstjóra.
Reykjavík janúar 1940

Kjarval Jóhannes
Rvík. (handskrifað)

Þjer skuldið bæjarsjóði Reykjavíkur útsvar:
Árið 1939 kr.

---- 1938 -- 150. -

eldra -- 440.-

kr. 590.-
S. E. & O.

Á síðasta Alþingi voru samþykkt lög um breytingu á gildandi útsvarslögum, og samkvæmt hinum nýju lögum innheimta útsvara á þann hátt að skylda alla þá sem greiða kaup, til að halda eftir af kaupi til greiðslu útsvara.
Auk þess hefir bæjarráð ákveðið að leggja fram skrá yfir alla, firmu og einstaklinga sem skulda útsvar hinn 1. marz næstkomandi.
Samkvæmt ofanrituðu er þess alverlega vænst að þjer greiðið útsvarsskuld yðar, með dráttarvöxtum nú þegar.
Þess skal enn getið, að lögtök fyrir útsvari árið 1939 (og eldri útsvarsskuldum) eru þegar hafin og verða án frekari fyrirvara.

Aftur á upphafssíðu hér.

Bréf Ólafs Þórðarsonar til Sveins Kjarval 10. október 1968.

2004-08-21T11:04:00.000-07:00

Þetta er ljósmynd tekin af afa sumarið 1968 í vinnustofu hans. En hann á að hafa gefið innihald vinnustofu sinnar munnlega og leynilega til Reykjavíkurborgar þá um haustið, þar á meðal meira en 5000 listaverk. Bréfið hér á eftir frásögn af þeim meinta atburði og hvernig Óli frændi sá hann. Allir hljóta að sjá að strax þá um sumarið er afi í mjög léglegum holdum. Í sjúkraskýrslunni 29. janúar 1969 segir að afi sér nær dauða en líf vegna hungurs þegar hann er lagður inn!

Aftur á upphafssíðu.

To Index in English.

Þetta er bréf "Óla frænda" til pabba meðan hann var í Danmörku hjá systur sinni sér til heilsubótar en faðir minn fékk "taugaáfall" þetta haust, hafði barist við erfiða heilsu þessi ár, lagður inn á spítala minnta kosti tvisvar ef ég man rétt. Faðir minn brotnaði gjörsamlega þetta ár, ég þá 18 ára og svo sannarlega ekki með skilning á því unglingurinn.
Einu sinni man ég að séra Bragi Friðriksson sem síðan jarðsetti föður minn kom og reyndi að hjálpa, ég veit að hann stundaði föður minn einhvern tíma. Upp úr þessu útvegaði mamma pabba miða til Danmerkur og hann fór til systur sinnar. Þar dvaldist hann í nokkra mánuði, braggaðist eitthvað en ákvað að fjölskyldan ætti að flytjast til Danmerkur, þá var ég á Hvanneyri.
Ástæðan fyrir þessum erfiðleikum föður míns líklega margar en mest að mínu áliti erfitt samband þeirra feðga. Það sem endanlega sló fæturnar undan föður mínum var Kjarvalshúsið, byggt á næstu lóð við okkur á Seltjarnarnesi. Ég skrifa um það í annarri grein hér á vefnum (hér).
-8.html
Ólafur dagsetur þetta bréf 10. október, en þessi athöfn á að hafa farið fram 7. nóvember. Systir mín Hrafnhildur var með þetta bréf handskrifað í umslagi, ekkert heimilsfang né stempluð frímerki. Kristinn Bjarnason hrl. er með dagbækur frá Ólafi sem styðja dags. 7. nóvember, en þar á móti kemur að Steinunn Bjarman skrifar í skýrslu sína (frá 1987) að hún hafi byrjað að taka upp úr þessum kössum 6. nóvember, einum degi fyrir 7. nóvember þegar þessi atburður lýst í þessu bréfi á að hafa gerst.
Einnig skrifar Guðmundur Alfreðsson að hann hafi hjálpað föður sínum Alfreð Guðmundssyni 20. október að ferja verk eftir Kjarval beint niður á borgarstjóraskrifstofu, engar aðrar skýringar á því.
Ég vil taka sérstaklega fram hér að Geir Hallgrímsson skrifar aldrei undir yfirlýsingu um að afi hefði gefið Reykjavíkurborg þetta munnlega til hans. Loðnar yfirlýsingar Geirs eru varðveittar bæði í minnisblöðum Davíð Oddssonar og skýrslu Baldurs Guðlaugssonar hrl., en eru auðvitað frásagnir annarra á orðum Geirs.
Ólafur Þórðarson var systursonur Kjarvals, ég sá hann ekki oft sem barn en vissi af honum og hans fjölskyldu. Síðasta skipti sem ég sá Óla frænda var 1975, hann þá orðinn sjúklingur andlega vegna aldurs ef ég veit rétt þó ég viti ekki mikið um það.
Í Danmörku náðu foreldrar mínir sér nokkuð á strik þó fjárhagsörðuleikar eltu þau þar alla tíð. Móðir mín segir í dag að bestu ár þeirra hafi jafnvel verið þessi ár stuttu eftir að þau fluttu til Danmerkur. Þetta bréf er sett inn hér eins nákvæmt og hægt er eftir handskrift Ólafs. Ég vil sértaklega taka fram hér að faðir minn var alltaf reglumaður og vann alla ævi sem kraftar leifðu.

Ingimundur Kjarval 21. ágúst 2004.

I Rvík 10. okt. 1968.
Öldugt. 27.
Kæri Sveinn!
Ég held það hafi verið á þriðjud. 5/10 sem Guðrún (mamma) hringdi til mín og sagði mér að pabbi þinn mundi vera að búa sig undir að hreyfa eitthvað við sínum hlutum á vinnustofunni, og sagði að þú hefðir stungið upp því að eg liti til gamla mannsins sem mér var mjög kært enda þótt ekkert sé hægt að ráða við hann þegar hann tekur sitt strik. Ég var á skrifstofunni á Rl (Reykjalundi) og af því það voru mánaðamót og eg hafði ekki lokið uppgjöri því venjulega og Guðrún (mamma) sagði að það hastaði ekki, þá fór ég ekki fyrr en á miðvd. þann 6/10 í bæinn.
Fyrir nokkru síðan þá spurði eg hann hvort hann ætlaði ekki að fara að flytja
vestur eftir (Kjarvalshús) en hann vildi ekkert ákveðið segja um það . Sagðist vera hræddur um að sig færi að langa út á sjóinn þegar hann væri svo nálægt honum, það
er svo mikill sjómaður í manni sagði hann.
Nú eg fór 6/10 kl. 2:30 með kunningja mínum sem á bíl og hafði með mér nokkra metra af plastsröngum í ymsum breiddum allt upp í 60 cm sem eg var búinn að stinga upp á að hann klippti í sundur eða sá sem hjálpaði honum, byggi til poka og gæti hann sorteað í þá og bundið fyrir hvort sem það væri teikingar eða annað með því að það var í leiðinni í bæinn að koma við hjá honum þá gæti eg losnað við að gera mér sérst. ferð inneftir ef hann væri heima sem hann og var - Alfreð var þar einnig. Pabb þinn sat upp á stigagatinu á loftinu, , með fæturna á háu tröppunni. Einn bílstjóri var upp á lofti skríðandi á maganum og rétti honum pappakassa hvern á eftir annar og teikningar hann rétti svo áfram niður til annars bílstjóra frá BSR. Sem rétti svo til Alfreðs sem fór með þetta út að glugga við NA vegginn, og auðvitað komst ég í handlangið. Þegar bílstj. sem var uppi sagði að hann sæi ekki meira og hann kom niður - þá var hann með stálhjálm sem Alfreð hafði útvegað, vegna þess að þaksaumurinn stakkst svo í höfuðið á honum. Hvað kostar svo þetta piltar - þá sögðu þeir við þurfum að skreppa út til þess að lesa á mælana. Eg heyrði að hann sagði Kr. 175. - þetta var alt í nýkr. og ób. (óskiljnalegt) . Þarna var í stafla 15- 20 pappakassar yfir bundnir og bundum við þá sem óbundnir voru.
Eg spurði hann hvort við ættum ekki að ryksuga kassana með ryksugunni sem eg lét Sigurð Jónason sáluga gefa honum í jólagjöf fyrir nokkrum árum og stendur en óupptekin hjá honum - og sortera i hrein ílát upp úr kössunum - nei ekki hreyfa við því og ekkert að ryksuga.
Í opnu kössunum sumum voru m. a. tómar flöskur - hálfbrunninn kerti - gamlar blómakörfur m. mosa og ryki - upplitaður krep pappír - því fengum við að henda úr einum kassa ásamt tómum kössum undan máln. litum. Nokkrir kassar voru mjög þungir - bækur sagði hann. Alli voru þreyttir svo keyrði Alfreð með okkur í bæinn hann (J. K.) á Hótel Borg - Kj ætlaði að hvíla sig en Alfreð keyrði mig á Öld.27.
Áður en við fórum af vinnustofunni spurði Kj mig hvernig mér litist á að biðja Borgarsafnið að geyma dótið - eg hugsaði mig um leit á hann og reyndi að reikna hann út - sagði - því ekki sortera í nýjar umbúðir og láta allt vestur í nýja húsið á einn stað þar og taka svo upp seinna- nei nei- eg þoli það ekki sagði hann. Eg sagði þá - ef þú ert ánægður með það - þá sagðist eg sjá neitt á móti því - og kannski það besta við nánari athugun.
Eg sá að það þýddi ekki að reyna aðra úrlausn, og hann það þreyttur og slappur að það mundi draga hann ennþá neðar að ætlast til þess að hann færi í gegnum þetta - hann hefur ekki þrótt til þess - og hvert smástykki vekur nýjar endurminningar - etv. Óupptekin bók eða vindlakassi f´ra látnum vii - jólakaka jólapappír etc. Á eg þá að hringja sagði Alfreð (til Lárusar Blöndal á Borgasfninu) nei ekki núna en spurðu hvort það megi koma ef til kemur - sem hann gerði og það var í lagi. Áður en við skildum þá ákv. Við að hittast kl. 2 daginn eftir. Þann 7/10 talaði eg við Alfreð í hádeginu og sagði hann mér þá að Geir Hallgrímsson borgarstj. Mundi koma á vinnnustofuna kl. 2 en að -ðru leyti væri engin breyting. Til þess að trufla ekki - þaá kom eg ekki fyrren tæpl. 2:30. Borgarstjóri var þar enn, og töluðu Jóhanness og hann saman í góðum og ljúfum tón og spásseruðu fram og til baka, en eg sneri mér að Alfreð sem opnaði f. mér og fórum við út að glugga í einu horninu þar sem minnst bar á okkur. Borgastj. Kom svo til okkar og kvaddi okkur með virtum. Þá vorum við þrír eftir . Allt virtist vera í besta lagi hvað borgastj. snerti - og vildi hann gera allt sem Kjarval óskaði - Nú kom aftur spursmálið eigum við að hringja í L. Blöndal. Kj átti bágt með að taka ákv. um hvort við ættum að láta taka það sem hann var búinn að taka frá - í dag eða seinna. Hvernig væri að sjá til á morgun sagði hann. Ég sagði allt í lagi með það - en ef þú ert ákveðin í þessu þá finnst mér þú ættir að byrja í dag með það sem er frátekið. Það gæti rignt og versnað veður á morgun (sem það gerði - rok og rigning), og þér líður betur ef þú ert búinn að því og getur hvílt þig fram yfir helgi. Þetta er alveg satt sagði hann - við skulum hringja, sagði hann - við skulum hringja, sem Alfreð gerði - eftir 10. mín. Kom Blöndal með 3 menn og sendif.bíl - þeir báru niður en við færðum allt fram á dyr. Allt í einu var komið autt pláss á gólfið á þeim hluta. Nú vildi eg ryksuga þetta auða pláss að minnstakosti - nei absolut ekki - það var ekki við komandi, svo við létum það eiga sig. Þegar þetta var farið - var eins og hann yrði léttari, fór út í horn að smámynd (olíu) sem var hálfblaut og fór að mála í hana en við Alfreð ýmist héngum úti við glugga eða gengum fram og til baka hátt á annan klukkut.- settumst aldrei niður - eg sat í stól en vildi ekki taka af honum dót sem á honum var. Maður kemst afram(óskyljanlegt) fyrir stólunum hjá þér hérna sagði ég - þá hló hann og sagði það mun vera rétt. Já þeim hættir til að sitja nokkuð lengi gestunum
Kj. átti að drekka (boðin) eftirmidd. Kaffi heima hjá Geir Hallgr. Í gær (laugard. 9. en eg frétti (hringdi) frá Alfreð í gærkv. Að því hefði verið frestað þar til í dag.
Hvað næsta vika ber í skauti sínu vitum við ekki - en ef eg get eitthvað þá geri eg mitt besta.
Og hvað þig snertir þá álit eg að þú eigir að taka þessu öllu með knúsandi ró - og mátt vera þakklátur að þurfa ekki að standa í því stranga stríði að vera í þessu umróti -
Eg var dálitla stund (of langa) að jafna mig eftir fyrri daginn. Og þá ekki meira nú en ég verð í samb. v. Guðrúnu (mömmu) og Alfreð.
Bið svo að heilsa Ásu og Jakob með góðum óskum og vertu sæll að sinni.

Þinn einl. Frændi
Undirskrift
Ólafur Þórðarson
p.t. Reykjalundi, Mosf.sv.

Aftur á upphafssíðu.

Hver var Tove Kjarval?

2004-08-16T08:33:00.000-07:00

Efnisyfirlit hér

To Index in English.

Hér á eftir er viðtal við Tove Kjarval ömmu mína og föðurmóður, skýrir sig sjálft. Þarna eru
nokkrir hlutir áhugaverðir, að bækur hennar voru þýddar á önnur tungumál, að hún hefði lesið mikið í danska útvarpið. Einnig að hún virtist ekkert hafa lesið í útvarpið hernámsárin.
Hún lýsir því þegar pabbi hringir í hana frá Íslandi eftir stríð þegar síminn kemst í samband, en þau heyrðu ekki af hvort öðru öll stríðsárin.

þetta viðtal er vegna umræðu um hvort taka eigi af lífi þá sem unnu með Þjóðverjum. Sigrid sem var norsk vildi láta taka þá af lífi en amma barðist á móti því. Áhugavert að enginn var tekinn af lífi í Danmörku en aftökur í Noregi. Mín skoðun að amma hafi skaðað orðstríð sinn með þessari baráttu og aldrei náð þeirri virðingu í dönsku þjóðfélagi sem hún hafði fyrir stríð.

Þetta er þýðing mín á þessu viðtali, bið að fyrirgefa vankunnáttu mína. Ég spurði móður mína hvort amma hefði vitað þegar barnabörn hennar fæddust á Íslandi á stríðsárunum, ekkert samband á milli þjóðanna. Móðir mín sagði að henni hefði verið sent bréf í bæði skiptin í gegnum Spán. Danska útgáfan er á eftir. Seinast er eldra bréf.

Sá sem notar sverðið..............

Randers Amtsavis 12. september 1945

Blaðaviðtal við rithöfundinn frú Tove Kjarval sem er gestur í Randers.

Við heimsækjum rithöfundinn frú Tove Kjarval sem þessa stundina er gestur hjá Vestergaard yfirdýralækni og frú hérna í Randers. Frú Kjarval er Kaupmannahafnarbúi sem ekki sést á henni, en hún fædd þar. Hún gengur að glugganum og horfir út, við getum ekki stillt okkur um að spyrja hvernig henni lýtist á Randers?
Þetta er fyrsta skipti mitt í Randers og það hefur glatt mig mikið hversu fallegt það er þegar ég horfi yfir Randers og nágrenni hérna úr gluggum gestrisna gestgjafa minna, lýkist fjallalandslagi. Hinu háu bakkar sem bærinn er á, sýnast skógi klæddir út við sjóndeildarhringinn og blána við sólarlagið. Það minnir mig á Íslands bláu fallegu fjöllin, suður Þýskaland og fjöll Austurríkis sem bæirnir fela sig í, já jafnvel hina stoltu Alpa og vínviðarklæddu hlíðar Frakklands verða bláar í fjarlægð sjóndeildarhringsins.

Tove Kjarval gegn Sigríði Undset

Í alfræðiorðabókinni er sagt a: Tove Kjarval: "sé rithöfundur margrar djúpra sálfræðilegra skáldsagna." Það er freistandi að færa viðtalið að okkar tíma brennandi spurningum, að heyra skoðanir slíkrar trúarlega og sálfræðilega þenkjandi konu á þeim:
Eruð þér sammála norska og heimsfræga kollega yðar frú Sigríði Undset um dauðarefsinguna og fullnægingu hennar? - reynum að spyrja hana. Tove Kjarval virðist í augnablik ekki ætla að svara okkur. En hún er aðeins djúpt fallin í eigin hugsanir: Ég er ekki að tala um hvað mér finnst, en ég vil gefa svona alvarlegu vandamáli eins skýra útfærslu og hægt er. Ég er svo sannarlega ósammála Sigríð Undset. En þegar hún reynir að nota Biblíuna til stuðnings skoðunum sínum, verð ég nánast orðlaus að undrunn.
Já segir frú Kjarval og brosir það er ekki of sterkt til orða tekið. Getið þér sagt okkur hversvegna? Svo sannarlega. Sigríður Undset, sem ég ber djúpa virðingu fyrir þegar um er að ræða sögulegar skáldsögur hennar, er í viðtali þar sem hún ræðir dauðarefsingu sek um annaðhvort í óheiðarleika eða óafsakanlegri yfirborðsmennsku gagnvart orðum Biblíurnar, sem hún notar til að styðja eigin skoðanir á dauðarefsingunni: sá sem dregur sverðið mun falla fyrir sverðinu. Og með þessum orðum vill hún réttlæta löngun manneskjurnar til hefndar.
Flestir muna eftir þessum orðum úr Biblíunni en muna ekki í hvað samhengi þau voru sögð. Og þegar í svona alvarlegu máli því er ekki haldið til haga er það annaðhvort vegna þess að viðkomandi vill nota orð Bíblíunar til að réttlæta eigin tilfinningar eða vegna ófyrirgefanlegrar yfirborðslesningar á Biblíunni.
Orðin: "að sá sem lyftir sverði muni falla fyrir sverðinu" sagði Kristur þegar hann var tekinn til fanga í garði Getseman, þegar einn þeirra dró sverðið og hjó af eyra þjóns yfirprestsins. Þá sagði Jesús (Matt. 26. kapítula. 52. versi) slíðraðu sverð þitt, vegna þess að allir sem nota sverðið munu falla fyrir því. Og í Lúkasar guðspjallinu (22. kapítula.52. versi) segir frá því að Kristus hafi grætt eyra (sem sagt árásarmannsins) þjónsins.
Kristur segir að allir þeir, og leifir ekki einu sinni í vörn að lyfta sverðinu. Þess vegna er það hrein rangfærsla á orðum hans nota þau til að réttlæta hatur og hefnd.
Þetta er bein tilvísun í orð hans, hefndin er mín segir herrann, Kristur veit með sínum djúpa skilningi, við getum vel sagt guðdómlega skilningi á lífinu, að það eru lög örlagana að sá sem lyftir sverðinu muni falla fyrir því, og hann leyfir ekki lyfta sverðinu í vörn. Hann veit að það felur jafnvel í sér hefnd. Það skal alltaf hafa í huga að Kristur talar mál eilífðarinnar, en mannsekja sem er í uppnámi vegna óréttar gagnvart sér er aðeins ánægð með skjóta refsingu. Ef að mannekjan gæti beðið eftir hefnd Guðs myndi lögunum vera framfylgt í afbrotamanneskjunni sjálfri. Og takið eftir að þá veit Kristur að sá sem var veitt óréttlætið mun ekki verða refsað. Ef á annað borð taki viðkomandi refsingun í sínar hendur er hann bundinn afbrotamanninum fram yfir dauðann.
Dante í sinni guðdómlega skemmtisögu sýnir sláandi mynd af þessu, þegar hann með Virgil gengur inn í Íhelvítið. Þar hittir hann Ugolini greifa, sem saman með sonum sínum sveltur til dauða í fangaturni. Hann er í Íshelvítinu með, biskupnum sem framdi hinn hryllilega gerning, frosinn í ísinn og étur af hausi biskupsins í hvert skipti sem hann hugsar til eigin þjáninga og sona sinna.
Hugsið ykkur hve hræðilegt, að eftir eigin dauða að vera bundin þeim sem maður hatar vegna afbrota þeirra gagnvart sér. Er ekki æskilegt að komast eins langt í burtu frá viðkomandi í öðru lífi? Kristur vissi þetta, í staðinn fyrir Gamla testamentið: auga fyrir auga og tönn fyrir tönn, gaf hann okkur það nýja, sá sem beitir sverðinu mun falla fyrir sverðinu. Og hefndin er mín, segir Herrann. Þetta eru lög í lífinu allt illt gefur af sér illt, einnig hefndin skabar illsku.

Hrelld til þagnar.

Skiljið þið þá að ég er undrandi, já hrelld til þagnar vegna þess að listakona eins og Sigríður Undset sem hefur augu heimsins á sér snýr úr orðum Krists á þennan máta.
Það myndi heldur ekki passa við orðin elskið óvini yðar, blessið þá sem blóta ykkur, orð sem við manneskjur vegna að við erum of veik illatrúandi og sjáandi til að geta farið eftir. En ef að við reyndum, gætum við fært mannkynið risaskref framávið í menningu og vísdómi, á meðan við í hræðslu já skelfingu horfum til mannkyns sem gæti útrýmst í fram til þessa sverðsins hryllilegustu mynd, helvíti kjarnorkusprengjunnar.
Og þetta mun gerast, nema allir þeir sem þó eingöngu sé að einhverju leiti skynji sannleika allra tíma gegn því að gjalda illsku með illsku og reynum ekki að slíðra sverðið.
Ekki minnst hafa prestar heimsins brugðist sínu hæsta kalli. Ef ég vissi ekki að það væru manneskjur um allan heim sem skilja og fylgja Kristi af öllu hjarta í þessu háaleita takmarki, væri ég viss um útrýmingu mannkynsins á okkar tímum.
En alvara Tove Kjarval leysist upp í sposku brosi, ég man eftir lítilli sögu um Björnsson, sem með hryllingi sá mynd af litlu fuglahreyðri, fullt að dún klæddum ungum, sem hræðilegur hundur glennti sitt beitta gin yfir. Í örvæntingu sinn yfir að ungunum biði hin hræðilegasti dauði, skrifaði hann á myndina til að róa sig: " þeir björguðust."

Flestir halda að ég sé frá Asíu.

Meðan frú Kjarval talaði um dauðarefsinguna horfðum með athygli á hana, hún er ekkert lík venjulegum Dana með sitt kolsvarta hár og léttskásettu augu. Við minnumst á það, og Frú Kjarval segir: Þið getið verið alveg róleg að ég er Dani og fædd á Jótlandi, af sveitafólki. En nafnið? Já það er manns míns, hann er einn af mestu listmálurum Íslands. Eitt barna minna, sonur minn, býr á Íslandi, það var dýrlegt, þegar símasambandið komst á aftur, þegar hann hringdi í mig og ég heyrði röddina í honum, þó að það eina sem við gætum sagt væri: "hvernig hefurðu það? Já heldur skáldkonan áfram, vegna yfirlýsingar okkar á útliti hennar, "fólk heldur að ég sé frá Asíu eða Íslandi, en þó að ég hafi ferðast mikið um heiminn er Danmörk þó mitt föðurland.

Bækur og trúarleikrit.

Hafið þér skrifað margar bækur? Spyrjum við. Aa svaraði frú Kjarval lítillát já, nokkrar. Þér hafið til dæmis skrifað: "Af ryki ertu kominn.", "Friðlaus", "Móðir"," Litla maddonna," "Martha og María". Sú seinasta trúarlegs eðlis. Ég vona að hægt verði að setja hana einhvern tímann við tónlist, það gæti orðið trúarleikrit, einnig hef ég skrifað ótal skáldsagna.
Er eitthvað nýtt? Spyrjum við. Ég er með byrgðir, svarar frú Kjarval og bendir á ennið, það er hreint og beint morandi. Hefur eitthvað af bókum yðar verið þýddar á önnur tungumál? Já á hollensku og sænsku. Hversvegna skrifið þér? Maður skrifar í þeirri von að geta gefið frá sér sem maður hefur komist að og finnst rétt og þess vegna áríðandi koma því áfram.

Ekki fyrir að vera fyrir framan áhorfendur.

Þú hefur verið notuð mikið í útvarpinu, já ég hef en, já alveg frá byrjun, svo hef ég ekki verið í 4 ár (hernámsárin), já ég var ritstjóri fyrir "Ude og Hjemme.", en núna er ég semsagt komin aftur( í útvarpið).
Er ekki óþægilegt að lesa eða vera með fyrirlestur án áhorfenda? Það er eimmitt yndislegt að sitja í litlu lokuðu herbergi með sjálfri sér, maður hugsar svo þægilega, ég tala gjarnan til barna minna, nei það er ómögulegt að lesa fyrir áhorfendur, þess vegna hef ég alltaf neitað að halda opinbera fyrirlestra, aftur á móti þykir mér vænt um útvarpið, ætti að vera hægt að ganga út frá að alla veganna 1% hlustenda heyri það sem manni er á hjarta, segir frú Kjarval, litill silkilæddur líkami hennar sker sig úr á móti glugganum og seinustu geislum sólarinnar. Anny.

Hér er danska útgáfan.

Den der drager Sværdet.......

Randers Amtsavis 12. september 1945.

Interview med Forfatterinden Fru Tove Kjarval, der for Tiden gæster Randers.

Vi besøger Forfatterinden Tove Kjarval, der for Tiden er Gæst hos overdyrelæge Vestergaard og Frue her i Randers. Fru Kjarval, der er Københavnerinde - hvilket man dog ikke kan se på hende, men hun er det af Fødsel - gaar hen til Vinduet og ser ud, da vi stiller hende det selfølgelige Spørgsmaal: hvad hun synes om Randers?
- Det første Gang, jeg er i Randers, og jeg har glædet mig saa meget over dens smukke Beliggenhed. Naar jeg ser ud over Randers og Omeegn her fra mine gæstfri Værtsfolks Vinduer, ser det ud, som om den ligger i et Bjerglandskab. De høje Bakker, Byjen ligger paa og om som ses skovklædte ude i Horisonten, bliver blaa henimod Solnedgangen. Det minder mig og Islands skønne, blaa Fjelde, Sydtysklands og Østrige Bjerge, som Byerne gemmer sig i, ja selv de stolte Alper og Frankrigs vinklædte Bjerge bliver blaa Bakker i en fjern horisont.

Tove Kjarval kontra Sigrid Undset.

I leksikon staar Tove Kjarval som "Forfatter til Række skarpsindige, psykoloiske Romaner." Det er fristende at føre Samtalen hen paa Tidens brændende Spørsmaal for at høre en saa religøs filosofisk præget Kvindes Syn paa nogle af dem:
Er De enig med Deres verdensberømte, norske Kollega, Sigrid Undset om Dødstraffens Indførelse og Fuldbrydelse? - prøver vi at spørge. Tove Kjarval ser nogle Øjeblikke ud, som om hun slet ikke har i Sinde at besvare vort Spørgsmaal. Men hun er kun hensunken i dyb Eftertanke: - Eftertanken gælder ekki mit Standspunkt, men jeg ønsker at give det dypt alvorlige Problem en saa klar Udforming som mulig. Jeg er afgjort meget uenig med Sigrid Undset i hendes Synspunkt. Men naar hun prøver at tage Bibelens Ord til Indtægt for sin Mening, bliver jeg nærmest stum af Forbavselse. Ja - smiler Fru Kjarval - det er ikke for stærkt sagt. - Vil De sige os Grunden? - Inderlig gerne. Sigrid Undset - som jeg nærer dyb Beundring for naar det gælder hendes historiske prægede Romaner - gør sig i det Interview, hvor hun har udtalt sig for Dødsstraf - skyldig i en - enten Uærlighed eller utilladelig overfladisk overfor Bibelens Ord, hvormed hun støtter sin personlige Mening om Dødsstraffen: Den der drager Sværdet, skal omkomme ved Sværdet. Og ved disse Ord mener hun at retfærdiggøre Meneskenes Længsel efter Hævn.
De fleste Mennesker kender Ordet, men husker maaske ikke i hvilken Forbindelse, det er blevet sagt. Og naar man i en saa alvorlig Sag ikke samtidig gør Rede for dette , er det enten fordi man som sagt vil tage Bibelens Ord til Indtægt for personlige Følelser, eller fordi man er en utilladlig overfladisk Bibellæser.
Ordene: Den der drager Sværdest, skal omkomme ved Sværdet, sagde Kristus, da han blev taget til Fange i Getsemane Have, da: en af dem, der var med ham, trak sit Sværd og afhuggede Ypperstepræstens Tjeners Øre. Da sagde Jesus (Matth. 26. Kap. 52. Vers): Stik dit Sværd igen paa dets Sted, thi alle de, der drager Sværd, skal omkomme ved Sværd. Og i Lukas Evangelium 22. Kap. 51. Vers fortælles det, at Kristus helbredede Tjenernes (altsaa sin Angribers) Øre.
Kristus siger alle de - Og han tillod altsaa ikke engang Forsvaret at løfte Sværdet. Det er saaledes en fuldkommen Forvrængning af hans Ord at tage dem til Indtægt for Had og Hævn.
Det staar saa direkte i Forbindelse med hans Ord om, at Hævnen hører mig til, siger Herren. Kristus ved med den dybe Indsigt - vi kan godt sige guddommelige - han har Livet, at det er en Skæbnens Lov, at den, der drager Sværdet skal omkomme ved Sværdet, og han tillader altsaa end ikke Forsvarets Sværd at drages. Han ved, at selv det bærer en Hævn i sig. Man bør jo altid have for Øje, at Kristus taler Evighedens Sprog. Men et Menneske, der er oprørt over en Uret, der er overgaaet ham, føler sig kun tilfredsstillet ved en øjeblikkelig Afstraffelse. Kunde Mennesket vente til "Guds Haand har udført Hævnen", vilde den Lov fuldbyrdes i det forbryderiske Menneske selv. Og - læg vel Mærke til det - da : véd Kristus, at det forurettede Menneske ikke ogsaa rammes. Tager han derimod Straffen i sin egen Haand da er han - udover Døden - bundet til forbryderen.
Dante har i sin "Guddommelige Komedie" givet et slaaende Billede af dette, da han sammen med Virgil træder ind i Ishelvedet. Han træffer der Grev Ugolini, der sammen med sine Sønner blev sultet ihjel i et Fangetaarn. I Ishelvedet er han - sammen med Biskoppen, der udfærte den grufulde Gerning - indefrosset i Iset og der gnaver han af Biskoppens hoved, hver Gang Tanken paa hans egne og hans Sønners Lidelser kommer op i ham.
Tænk hvor forfærdelit: eftir sin Død at være være bundet til den eller dem, man hader paa Grund af deres Forseelser mod én. Maa man ikke ønske sig at fjerne sig saa lange Afstande som muligt fra dem i et andet Liv. Kristus har vidst dette, da han i Steddet for det gamle Testamentes: Øje for Øje og Tand for Tand gav os dette nye: den, der drager Sværdet, skal omkomme ved sværdet. Og: Hævnen hører mig til, siger Herren. Det er en Lov i Livet, at alt Ondt - ogsaa Gengældesens - skaber Ondt.

Forfærdet indtil Stumhed.

Forstaar De saa, at jeg er forbavset, ja forfærdet intil Stumhed over at en Kunstnerinde som Sigrid Undset, der har "hele Verdens Øre", kan forvrænge Kristus Ord paa den Maade. Hvor daarligt vilde det ogsaa stemme med Ordene: Elsker eders Fjenders, velsign dem, der forbander eder - -. Ord, som vi Mennesker er for svage og for lidt troende - eller indsigtsfulde - til at kunne praktisere. Men ved hvilke vi, hvis vi bare ærligt prøvede paa det, kunde føre Menneskeheden i Storm skridt frem i Kultur og Visdom. Medens vi nu med bange Anelser, ja med Rædsel, maa se hen til en Mennesehed, der med Tiden vil udslettes i Sværdets hidtil frygteligste Udfoldelse: Atom - Bomberenes Helvede. Og dette vil ske, hvis ikke alle der blot i nogen grad føler Sandheden i alle Tiders vise Advarsler mod at gengælde Ondt med Ondt - ikke nu prøver at standse Sværdet.
I ikke ringe grad har Præsterne Verden over svigtet dette deres fornemste Kald. Hvis jeg ikke vidste, at der fandtes Mennesker Verdens over, der af hele deres Hjerte forstaar og følger Kristus ogsaa i dette høje Maal, vil jeg anse hele Menneskehedens Udslettelse som givet indenfor den nærste Menneskealder.
- Men - Tove Kjarvals store Alvor opløses i et lille muntret Smil - jeg husker en lille Historie om Bjørnsson , der med Gru saa paa Billedet af en lille Fulgerede fuld af dunede Fugleunger, hvorover en forærdelig Hund spærrede sit bidske Gab. I sin Fortvivlelse over, at de smaa Unger var hjemfaldet til en frygtlig Død, skrev han paa Billedet til sin egen Beroligelse: De blev reddede.
Tilintetgørelsens store, bidske Hund, der har større Øjne og Gab end H.C. Andersens Eventyrhund, staar i dette Øjeblik med opspærret Gab over Menneskehedens Rede - men Bjørnsson: De blev reddede.

De fleste tror, jeg er Asiat.

Under Fru Kjarvals Udredning af Dødstraffen har vi stirret opmærksomt paa hende. Hun ligner slet ikke nogen Dansker med sit kulsorte Haar og sine let skraatstillede Øjne. Vi gør en Bemærkring herom, og Fru Kjarval siger: - De kan ganske rolig tro at jeg er en Dansker, jeg er født i Jylland og af Landboslægt, - Navnet? Ja det er altsaa min Mands, han er en af Islands største Malere. Et af mine Børn - en Søn - bor i Island - det var vidunderligt, da Telefonforbindelsen kom i orden og han ringede til mig og jeg hørte hans Stemme, - skønt vi næsten kun blev ved at spørge hinanden: "Hvordan har du det?" Ja forsætter Forfatterinden i Følge af vor første Betragtning af Udseende - Folk tror, jeg er Asiat eller Islænding, men selv om jeg har rejst meget omkring ude i Verden er Danmark dog mit Fædreland.

Bøger og Passionspil.

De har skrevet mange Bøger? Indfletter vi.- Aa - svarer Fru Kjarval beskedent ja, en Del. Der er bl. a. " Af Støv er du kommet", "Fredløs", "Mor", "Lille Madonna", "Martha og Maria", den sidste en Legende over er dypt religøst Emne. Jeg haaber engang at faa sat Musik dertil, den egner sig til Passionskuespil. Ja - endvidere har jeg jo ogssaa skrevet og skrivet et Utal af noveller.
- Er der noget nyt? Fritter vi.- Jeg har et Lager at tage af, svarer Fru Kjarval og peger paa sin Pande - det ligefrem myldrer frem. - er nogle af Derses Bøger oversat til fremmede Sprog? - Ja til Hollandsk og Svensk. - Hvorfor skriver De? - man skriver, fordi man haaber at kunne give Mennsekerne noget af det som man har fundet og synes er rigtigt og derfor trænger til at meddeles videre.

Ikke Ansigt til Ansigt med Publikum.

- De benyttes meget i Radioen? - jeg har været men - ja man kan godt sige fra starten - , saa var jeg borte i 4 Aar, ja jeg var Redaktør af "Ude og Hjemme" , men nu er jeg altsaa med igen.
- Er det ikke ubehageligt at læse op eller holde Foredrag uden at kunne se Publikum. - det er netop dejligt at side i det lille aflukkede Værelse med sig selv, man tænker saa rart, jeg taler gerne til et af mine børn - næh, det er umuligt for mig at læse op for Tilskuere, derfor har jeg ogsaa altid sagt Nej til offentlige Fordrag - dermod holder jeg af Radioen, man maa vel ogsaa gaa ud fra, at i hvert Fald 1 Procent af Lytterne hører efter, hvad man har pa Hjerte - - siger Fru Tove Kjarval, hvis lille sorte silketrukne Skikkelse tegner sig i Silhuet mod Vinduet og Solens sidste Straaler. Anny.

Þetta er eldra bréf og sýnir vel hvernig manneskja Tove Kjarval var.

20. Maj 1926Jeg vilde gerne have, at du talte med Kjartan Thors om en Ide jeg har, men en Ide, som må kunne realiseres netop af en Trawlerreder.Der findes vist på Island ingen Fiske- konserves- fabrik og det er egentligt latterligt, eftersom Island bogstavelig talt er Fiskemoder for den noriske Halvkugle, og det meste af den Fiskekonserves der fås ude i vor Del af Verden kommer fra Island, på en eller anden måde.Med Fiskekonserves menes f. Eks. Henkogt Helleflynder, som i Særdeleshed skulde gøres til Hovedspeciale, da der først for nylig på GRØNLAND er gjort Forsøg med det, og det har her slået vældig an. Henkogt flynder er her en meget yndet, men dyr spise. Grønland kan dog ikke forsyne Markedet, så Konkurrencen er vist ikke farlig, selvom Flynderern deroppe kan købes meget billigt. Omkostningerne vil vel for Islands Vedkomende også blive færre................Dernæst kommer SILDEN. Her kan man få den henhkogt i næsten fersk Tilstand istore flade dåser. Meget efterspurgt, men Silden er her dyr, fiskes for lidt.Af sild også Gaffelbiter, det er umådelig fede Islandske kryddesild der lægges i dåser og sælges her og i Norge og England som GAFFELBITER. Så det må kunde gøres til mægtig del af Industrien ........... Så er der noget ganske nyt, men ligeledes meget delkat efter Gourmaners Mening .............. Torskerogn, ganske almindelig, der konserveres i små dåser og sælges meget af det, det er naturligvis tilsat krydderi. Og Torsekerogn er der da i Overflod af på Island, billigt kan den vist købes. Dette må kunne prøves deroppe. ............Ligeledes sælges jo Verden over Masser af Fiskeboller i Dåser. Her møder store Vogne fra Fiskefarsfabrikkerne hver Morgen op ved Skibene ved Stranden og køber al den Fisk, der ikke sælges, og laver henholdsvis FISKEFARS og hengogte BOLLER af den. .......Jeg synes, at der her må være store Muligheder for Industri på Island, og da den går så godt i Tråd med jers største Næringsvej, Fiskeriet, må det kunne gøres med Udbytte. Jeg har nu i et Aar set, hvor vanskeligt det er at få afsat jeres Fisk, men Herregud vil de kære Europæere i Syden ikke have den på gammeldag Vis saltet, så lad dem få den henkogt. Der gives et Utal Former, under hvilken den kan præsenteres.Jeg skal gerne skaffe jer alle Oplysninger om disse ting, såsom Priser her og Prøver...... ja dersom du virkelig får K. Thors interesseret, så vil han vide, hvad jeg skal oplyse jer om. At det helst skal være en Trawlerreder der begynder Sagen, er fordi, han har det bedste Kendskap til hvilke muligheder er tilstede, såvel i Fremskaffelsen af de Artikler og Prisnivauet for Fremskaffelsen, den betinger Salgsmulighederne.Synes Du ikke, Joe at dette kunde blive hvide Perler, og dem kender Du jo fra din Undom selve en hel Del til. Prøv nu på det og lad mig snarest og klarest vide, hvilke Resultat Du får ud af din Samtale med K.T.(Handskrifað hér á eftir). Norge Danmark, England, Sverge findes store henkogningsfabrikker af fisk. Hvorfor ikke så i Island.Kærlig hilsen (óskiljanlegt) Tove.

Hver var Sveinn Kjarval hér

2004-08-15T10:27:00.000-07:00

Efnisyfirlit hér.

To Index inEnglish.

Hér eru ýmsar upplýsingar um föður minn Svein Kjarval. Þegar Kjarvalsmálið kemst í hámæli munu margir velta fyrir sér hvernig maður hann var, einnig víst að reynt verður að rægja föður minn.

Fyrst er umsókn hans til Menntamálaráðuneytisins, fáir vita að faðir minn reyndi að flytja heim vorið sem faðir hans lést. Mín skoðun að faðir minn hafi flúið land sértaklega og mest vegna þess hvernig farið var með hann í sambandi við Kjarvalshúsið á Seltjarnarnesi, upplýsingar um það annarsstaðar hér á síðunni.

Sveinn Kjarval, arkitekt.
Brúnavegi 8, Reykjavík.

Reykjavík, 22. maí 1972.

Ég undirritaður leyfi mér hér með að sækja um framkvæmdastjórastöðu þá, er Menntamálaráðuneytið hefur auglýst til umsóknar á vegum Náttúrverndarráðs.
Ég er fæddur í Danmörku 20. marz 1919. Þar aflaði ég mér almennar menntunar. Lagði ég síðan stund á húsgagnasmíði og lauk prófi í þeirri grein árið 1938.
Ég kom til Íslands 1939 og næstu árin vann ég sem smiður og síðar verkstjóri á vegum ameríska hersins. Á þeim árum fékk ég trausta undirstöðu í enskri tungu og í framhaldi af því hef ég dvalið nokkrum sinnum á Bretlandseyjum og haft varanleg kynni af ýmsum aðiljum þar.
Árið 1946 fór ég enn til Danmerkur ásamt fjölskyldu minni. Næstu árin nam ég við kunsthåndværkskolen í Kaupmannahöfn og brautskráðist þaðan sem innanhússarkitekt vorið 1949. Kom ég heim það sama ár og vann síðan óslitið að starfsgrein minni til ársins 1969, en þá flutti ég til Danmerkur og bý þar nú.
Árin 1951- 1956 kenndi ég í handíðadeild Kennaraskólans.
Ég hef annazt fjölmörg verkefni, m.a. innréttingu Þjóðminjasafnsins og nýja Landsspítalans og oft unnið á vegum húsameistara ríkisins. Þá hef ég flutt fyrirlestra víða um land um hýbýlamenningu og lagt mig eftir að kynnast skipulagi verka og grundvallar atriðum í sambandi við samvinnu ólíkra verkaðilja.
Öll þessi ár hef ég ýmist unnið náið með mönnum margra starfsgreina eða haft beina forsjá margvíslegra verkefna. Ég hef tekið þátt í skipulagningu og uppsetningu fjölmargra sýninga bæði heima og erlendis og um leið reynt að afla mér nýrra hugmynda og fyrirmynda. Ég tel mig auk íslensku og dönsku hafa gott vald á enskri tungu og sæmilega á þýzku.
Með menntun minni og fjölþættri starfsreynslu tel ég mig geta orðið við þeim óskum, sem fram kom í auglýsingu Menntamálaráðuneytisins um "almenna menntun" kunnáttu í erlendum málum og hæfileika til skipulags og stjórnunar."
Í tómstundum mínum hef ég lengi lagt mikla rækt við náttúruskoðun, laxveiði og ferðalög. Ungur var ég fyrir miklum áhrifum frá föður mínum, sem á sinn sérstaka og sterka hátt beindi augum mínum að tign og fegurð íslenskarar náttúru. Síðustu tvö árin hef ég erlendis séð þá ógn, sem vaxandi mengun hefur í för með sér. Við þá reynslu hefur vaknað hjá mér löngun til þess að vinna gegn slíkri vá hér á landi. Ef til vill á sú tilfinning rætur sínar að rekja til áhrifa frá föður mínum og löngunar til að heiðra minningu hans með þáttöku í slíku varnarstarfi.
Ég leyfi mér að benda á húsameistara ríkisins, Hörð Bjarnason, fræðslumálastjóra Helga Elíasson og séra Braga Friðriksson, sem allir munu fúslega veita nánari upplýsingar um starfsferil minn eða persónulega hæfileika, ef óskað yrði eftir. Virðingarfyllst.

Sveinn Kjarval

Þetta hér á eftir er skrifað seint 1974, sýnir vel hvernig ástandið var. Ég hafði verið hjá foreldrum mínum (kom frá Íslandi) í stuttan tíma það sumar og hjálpað við flutninga til "Laven"og sett þar upp leirkeraverkstæði sem systir mín vann síðan í. Foreldrar mínir unnu þá bæði sem "þjónustufólk" gegn húsnæði.

Móðir mín gekk um beina um helgar hjá efnuðum hjónum sem áttu gamlan sveitabæ og faðir minn vann þar við viðgerðir og garðvinnu með vinnuí verksmiðju. Þetta var foreldrum mínum mikil niðurlæging.
Þau keyptu húsið í Laven það sumar. Pabbi hafði unnið í nokkur ár sem smiður í húsgagnaverksmiðju í nágrenninu, en margar þessara verksmiðja voru fluttar til Asíu um þetta leiti og þessi líka ef ég veit rétt.

Faðir minn hafði unnið í áratugi á Íslandi sem viðurkenndur hönnuður og honum lofað atvinnu við það þegar hann flutti til Danmerkur. En það datt upp fyrir, honum sagt að hann væri of gamall, faðir minn vann síðan sem vélasmiður í verksmiðjum þangað til hann lést árið 1981.
Þarna þessu bréfi virðist hugmyndin fæðast um sýningu á Íslandi sem síðan var haldinn í húsnæði sem ég leigði. Sýningin haustið 1975 á 100 ára afmæli afa, en meira um það annarstaðar á þessum vef.
Fyrst er þýðingin og síðan upphaflega bréfið á dönsku, til tengdasonar hans og þess vegna líklega á dönsku.

Fjölskyldan
Himmelbjergvej 71
Laven 8600 Silkeborg
Sími 06-841421

Nóvemberskýrsla úr gamla Kaupmannabænum.

Kæru öll sömun, bréfið peningarnir kom snemma í morgun )(_6$/?."$%&
þakkir þakkir þakkir þakkir þakkir þakkir þakkir þakkir%%%%%%%%%%%%%%%
Og allir önduðu léttara, eruð þið búin að fá skeytið?
Þetta eru nú ekki eimmitt bestu tímarnir til að byrja á svona ævintýri en við höngum í, og þá er jú bara um að gera að hanga eins lengi og hægt er.
Það síðasta úr vinnunni, ekki batnar það, síðasta þriðjudag fengu allir smiðirnir í Ry húsgögnum uppsagnarbréf sem tekur gildi 20. desember. Þá hef ég tvisvar sinnum tvisvar vinnudaga framundan. þetta verða líklega mögur jól.
Eins og ég sagði frá í síðasta bréfi fór ég á "socialkontoret" í Ry, en þegar þeir heyrðu að ég var að flytja í annan hrepp urðu þeir ákaflega glaðir og ég heyrði ekki meira frá þeim.
Í gær fór ég á "socialkontoret" í Silkeborg, ég bað um viðtal við ráðgjafa og spurði hvaða réttindi ég hefði, fyrir utan auðvitað skyldur mínar að borga háa skatta. Ég lagði spilin á borðið, að ég hefði keypt hús fyrir stuttu, þar með að reyna koma mér upp atvinnu þar sem ekki virtist vera not fyrir gamlan húsgagnahönnuð og núna ekki húsgagnasmið heldur. Hann var fullur samúðar og vildi gjarnan gera eitthvað fyrir mig, en eins og hann sagði þarf að fylgja vissum reglum sem ég Sveinn Kjarval féll ekki undir. Ég neyddist auðvitað til að segja honum að ég þyrfti að selja myndir eftir föður minn til þess að missa ekki húsið(hlýtur að koma fram á skattaskýrslu minni). Hann sagði að þá myndi "socialudvalget" líta á málverkin sem fjármagn og það yrði að nota það áður en hægt væri að ræða nokkra aðstoð. Svo við erum á sama stað. Hann ætlaði að reyna að finna vinnu handa mér og ég á að hafa samband við hann næsta þriðjudag?
Hérna í húsinu erum að reyna að koma öllu á sinn stað, gengur hægt vegna þess að taugarnar eru dáldið slitnar og það er erfitt að einbeita sér. Kolla vinnur á fullu í leirnum, við ætlum að reyna að hafa litla sýningu, sjá hvort við getum selt eitthvað fyrir jólin????
Fréttirnar af "system Kjarval eru að ég á að fara á samningafund á miðvikudaginn kl 9. lögmaðurinn minn er að fara yfir mitt uppkast og breytingartillögur þeirra? Svo eins og þið sjáið er mikið af spurningum sem við vonum að svarist bráðlega.
Robin þú segir í bréfi þínu að þið hafið breytt stóru stofunni í sýningarsal, það er jú góð hugmynd sem hægt væri að þróa, þið eruð jú með góð sambönd?
Við gerum okkur grein fyrir að tímarnir eru erfiðir með peninga og gjaldeyrir, en verðum að reyna keyra alla brautina og ég vona að í framtíðinni geti það orðið okkur öllum til gleði. Ég heyri Habba í seinasta bréfi að þú sért en í vandræðum með öxlina, já þú ert auðsjáanlega "erfðalega gölluð", ég hef átt í vandræðum með minn síðasta ár, það einasta sem virðist hjálpað er Skanalka sem ég reikna með að fáist heima. Jæja þetta nóg í bili, tíminn leysir öll vandamál á einn eða annan máta. Hér með okkar bestu óskir og kossar frá okkur öllum.
Ykkar pabbi, tengdapabbi og afi.

Og hér á dönsku:

Familien Kjarval
Himmelbjergvej 71
Laven 8600 Silkeborg
Tlf. 06-841421

Novemberreport fra Den gamle Købmandsgaard
7 desember, 1974

Kære allesammen, tidligt i morgen kom brevet me pengene )(-+6$&?^&>.: taktaktaktaktaktaktaktaktaktaktaktaktakt%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
Og alle åndede lettere , I har fået telegrammet?
Tiderne er jo ikke lige precist til at starte dette æventyr men vi hænger jo på den, og saa er det jo med at forsøge at hænge på så længe som muligt.
Sidste om arbejdssituationen, ikke bedres det, sidste tirsdag fik alle håndsnedkere i Ry Møbler deres opsøgelse, som træder i kraft den 20. dec. Og jeg har da to gange to dages arbjede forude, det bliver nok en mager jul.
Som jeg fortalte i mit sidste brev ville jeg tale med socialkontoret i Ry, men da De hørte at jeg var ved at flytte fra komunen var De særdeles glade og jeg hørte ikke mere fra dem.
I går var jeg inde på socialkontoret i Silkeborg, jeg bad om at få en samtale med en socilarådgiver, og spurgte ham hvilke rettigheder jeg havde, bortset selvfølgelig fra mine pligter til at betale høje skatter. Jeg lagde mine kort på bordet, at jeg for kort tid siden havde købt hus og dermed forsøge at skabe mig en levevej da der jo obenbart ikke var brug for sådan en gammel møbelarkitekt og nu heller ikke som møbelsnedker. Han var meget sympatisk og personligt ville han gerne gøre noget for mig men som han sagde der er visse regler som må følges og der passer jeg Sveinn Kjarval ikke ind i, jeg blev selvfølgelig nødt til at fortælle ham at jeg måtte sælge malerier efter min far for at kunne fortsætte med huset (da det jo er nødt til at figurere på mine skattepapirer) han sagde mig at så ville socialudvalget tælle malerier som formue og den måtte jeg realisere før det kunne være tale om nogen som helst understøttelse, så er jeg lige vidt hvad det angår. Han vil forsøge om han eventuelt kunne skaffe mig arbejde, og skal jeg have forbindelse med ham næste tirsdag?
Her i huset er vi ved at forsøge at komme i orden det går langsomt da nerverne er lidt tyndslidte, og det er svært at koncetrare sig, Kolla arbjeder for fuldt kraft i keramikken vi vil forsøge at lave en lille udstilling i et vindu og se om der kan sælge lidt før jul.??????
Hvad system Kjarval angår så skal jeg til anden kontraktforhandling på næstkomende onsdag kl 9, min sagfører er ved at genemgå mit oplæg og Deres foreslag til forandringer? Som I nok kan se er der jo en hel masse spørgsmålstegn som vi håber afklares med tiden.
Robin du fortæller i dit brev at I har lavet den store stue om til galleri, det er jo en god idee den kan jo udvikle sig til noget, I har jo forbindelserne?
Vi er klar over at det er en drøj ommegang med penge og valutta, men vi må jo i forening prøve at køre løbet og jeg håber at det i fremtiden kan blive til glæde for os alle. Habba du skrev i det sidste brev at du stadigt har vrøvl med din skulder, ja du er åbenbart arvelig belasted jeg har det sidste årstid haft vrøvl med min, det eneste der har virket er Skanalka som jeg regner at kan fås hos jerhjemme. Ja ja nok for denne gang tiden løser alle problemer på den eller anden måde. Hermed vores bedste hilsner og knus fra os alle.

Jeres Pabbi Tengdapabbi og afi.

Bréfin hér á eftir er skrifuð haustið 1977 og í janúarmánuði 1978 til bróðurs míns. Ég hafði verið heima hjá foreldrum mínum um jólin með nýju konuna, minnst á það í enda seinna bréfsins.
Bréfið skýrir sig sjálft. Fjölskyldan var með leirkeraverkstæði í Laven Danmörku og reksturinn erfiður, sértaklega vegna skorts á fjármagni eins og kemur vel fram í þessu bréfi.

Árið 1978 er faðir minn ennþá að reyna að fá hlut fjölskyldunnar réttann á Íslandi en hann lést árið 1981. Þá eru þessir kassar faldir á Korpúlfstöðum þar sem þeir voru í 17 ár. Enginn líklega nema Alfreð Guðmundsson og Steinunn Bjarman sem vissu hvað var í þeim, þó ekki betur faldir en svo að stolið var úr þeim þessi ár að því er virðist, nema að hlutir hafi horfið eftir að innsiglin voru rofinn á Kjarvalsstöðum 1985. Ég veit ekki hvenær fólk á Íslandi byrjar að skilja hversu ljótt og sorglegt þetta mál er.

Sveinn Kjarval Laven den 14/9 - 77

Kære alle tre

Tak for telefonsamtalen, vi glæder os til at se Jer i oktober og lære den nyje verdensborger at kende, og da der er gjort mig den store ære at opkalde ham efter mig, vil det jo des mere være glædeligt at træffe ham Det lyder jo spændende med at Sambandið vil købe Austurstræti, og det ville jo være godt at det kunne gå lidt hurtigt for sig.
Salgsmæssig har dette år ellers gået udemærket i keramikken indtil dags dato har vi solgt, brutto for ca 110.000.00 her til midt september, det vil sige at så regnes buttiken her i Laven, Skagen og engros salg i en pulje, det vil faktisk sige at vores salg er gået frem på årsbasis som svarer 100%.
Hvis det forsætter sådan de næste år, så kan vi alle sammen leve af det. Jeg regnede jo også med fra starten at det ville tage fra tre til fem år at oparbejde det sådan, så det ser ud til at holde stik.
I øjeblikket er det sådan at hvis salget af Austurstræti kan ske inden for den nærmeste fremtid så er vi sikrede rent økonomisk så kan vi sætte nyt tag, og lave mit Værkested ude i Hestestalden færdigt, jeg er blevet så forbandet træt af at lave alt som laves ska her i huset, på knæerne og aldrig have mit værktøj på et bestemt sted hvor man kan arbejde ordentligt.
Såfremt at salget kan komme i orden inden i kommer i oktober har vi tænkt os hvis økonomien tillader, at vi kører herfar alle fem med færgen til England og til Edinburg, så kan vi to gamle få os en lille tiltrængt Ferie. Vi har jo to Biler nu her i Laven.
Det er i store træk hvordan situationen er her i øjeblikket, så indtil i selv kommer og kan få det mere udpenslet, vil jeg ikke svine mere papir til.

Kys og knus til jer tre
Fra tengdapabba pabba afa
Sveinn.

Laven den 13/1 - 78

Kære Joi

Nu endelig sætter jeg mig og skriver, vi har været frygtelig ophængte på mange måder, og Mamma og jeg er for tiden meget trætte og trænger til en eller anden form for afslapning, hvad det bliver ved ved vi ikke endnu.
Det sidste år har gået efter forventing godt, 1976 havde vi et salg på kr 60.000.00, men 1977 gav et total salg på kr 137.008.00, det er en fin forøgelse, men ikke nok. Jeg har opstillet prognoser for de næste to år, og 1979 skulle give så godt et resultat at vi alle her vil kunne eksistere, foreksempel janauarprognosen for 1978 var kr 2500, og vi er nu pr 13. jan, overskredet denne, så det ser ud til at vi kan overskride januar med 100% og hvis dette vil gentage sig måned efter måned så vil dette år ende med et særdeles godt resultat, vores kundekredse, af faste kunder! Bliver større og større, og alle synes at det er smukke ting vi producerer. Ja det nytter ikke andet end være optimister og være stædige, ellers lykkes det ikke. Vi har ligget i forhandlinger med vores bank om forhøjelse af vores kassekredit men i går fik vi defenitivt svar om at de ikke vil hjælpe os, så i øjeblikket er vi ilde stedte hvad økonomien andgår. Jeg måtte jo slå en Veksel for at klare teminen og Julen Kr 25.000.00 Pengene som du sendte plus telegram gjorde at det var muligt.
Vekselen skal betales den 1. februar, da jeg kunne forstå på telegramet at der sidst i januar ville komme penge? Er det sikkert? Og er det rigtigt forstået at der i telegrammet stod 106.000.00.
Efter at vi fik afslag fra banken er jeg blevet klar over at jeg må financiere de kommende tre til fire månedere så at vi kan oparbejde det lager af keramik som vi skal sælge i højsæsonen.
Ellers er de nærmeste fremtidsperspectiver således! Jeg er jo i gang med at inrette værkstedet der hvor hestestalden var, det lille værelse og bagtrappen, det er blevet til et stort rum så værkstedet er hele udbygninens fulde bredde, bagtrappen er nedlagt, men nu kan jeg ikke fortsætte før end der kommer flere penge ind. Desuden er det meningen at sætte nyt tag på i sommer, vi får ca tilbud på hvad det vil koste, og det er meningen at vi laver åben altan ud mod Himmelbjerget, så ledes at taget eller taggavlen bliver indtrukket med glasfront og hæveskyddør med altan foran, det vil sige at den tagflade som er ud mod Himmelbjergvej forsvinder men nu for vi se hvordan pengsagerne ordner sig. (þessi plön gerðust aldrei, en móðir mín gat látið gera við þakið eftir að faðir minn lést)

17 -1-1- 78

Ja der har været et lille stop i mit skriveri, Lille Sveinki er efter billederne at dømme en særdeles lovende herre og det kan jo ikke fornægtes at slægten sætter sine spor på ham, men det er jo også en fræk slægt, så det må alle jo finde sig i. Vi har lige fået en hel masse udklip fra de Islandske blade og man bliver ikke forundret når man ser de forskellige navne på personer som er indblandet i forskellige svindelafærer, og som man har kendt gennem flere år, og selv haft på fornemmelsen at der måtte være noget galt. Men heldigvis var man kun en uskyldig tilskuer, når disse personer spillede store mænd på Hotel Borg(faðir minn fór oft í morgunkaffi á Hótel borg árin áður en hann flutti til Danmörku, meðal annars til að hitta föður sinn).
Her i Danmark har pressen rigtigt savlet i nyhederne fra Island, såfremt du skulle kende nogen der har penge stående i bank i bøger Danmark kan du lade dem vide at vi sagtens kan aftage dem Ha Ha.
Kære Joi, det er kedeligt at du skal have alt dette besvær med vores pengesager, men jeg håber med tiden at man på en eller anden måde kan kompensere dig derfor.
Det var hyggeligt at have Ingi og Temma her, jeg tror at han har fået en kone der passer til ham, hun har begge ben på jorden, hvor han derimod er lidt af en drømmer, men det har han jo nok fra sit faderlige ophav Jeg lader dette være nok denne gang og håber at du lader vide hurtigt om vi kan regne at alt kan klares før den 1/2.

Med kys og Knus til jer alle tre jeres tengdapabbi, pabbi og afi

Sveinn Kjarval
Arkitekt
Himmelbjergvej 71
Laven, 8600 Silkeborg

Á þessum skuldayfirlýsingum er augljóst að fjármálin eru komin í óefni og pabbi ekki fengið fyrirgreiðslu í bönkum, þarf tvisar að fá neyðarlán hjá systur sinni. Eina ástæðan að ég set þetta hér að sýna fram á að ekki er hægt að saka föður minn um græðgi þó hann hafi barist fyrir réttindum fjölskyldu sinnar.

Gældsbevis

Undertegnede Sveinn kjarval erklærer herved af min søster, Aase Kjarval Løkken, Andegaarden, 9492 Blokhus, dags dato at have lånt
Kr. 10.000- (skriver titusinde).

Lånet tilbagebetales snarest muligt. I tilælde af, at jrg sælger min ejendom, himmelbjergvej 71, Laven, forpligter jeg mig til at afvikle lånet med påløbne renter fuldud samtidig med salget.
Lånet forrentes med kassekreditrente, p.t.13.75% Renten erlægges bagud, første gang 12. oktober 1978. Renten betales halvørligt, og er ikke i stand til at betale den, tilskirves den halvårligt lånesummen med påløbne renter.
Er lånet ikke betalt inden fem år, forpligter jeg mig til at lade den sum, som jeg til den tid måtte skylde, tinglyse som pant i min ejendom og at afdrage og forrente som et femårigt lån fra 12. april 1983.

Laven den 12. april 1978
Sveinn Kjarval

Undertegnede Sveinn kjarval erklærer herved af min søster, Aase Kjarval Løkken, Andegaarden, 9492 Blokhus, dags dato at have lånt
Kr. 13.000- (skriver trettentusinde).

Lånet tilbagebetales snarest muligt. I tilælde af, at jrg sælger min ejendom, himmelbjergvej 71, Laven, forpligter jeg mig til at afvikle lånet med påløbne renter fuldud samtidig med salget.
Lånet forrentes med kassekreditrente, p.t.13.75% Renten erlægges bagud, første gang 12. oktober 1978. Renten betales halvørligt, og er ikke i stand til at betale den, tilskirves den halvårligt lånesummen med påløbne renter.
Er lånet ikke betalt inden fem år, forpligter jeg mig til at lade den sum, som jeg til den tid måtte skylde, tinglyse som pant i min ejendom og at afdrage og forrente som et femårigt lån fra 12. april 1983.

Laven den 11. juni 1978

Bréf Steinunnar Bjarman til Kjarvals 10. jan 1969.

2004-08-14T18:36:00.000-07:00

Aftur á upphafsíðu.

To Index in English.

Hér á eftir fer bréf til Kjarvals frá Steinunni, hún lýsir því hér (í skýrslu 1987) þegar hún hitti Kjarval til að láta hann fá listann og þetta bréf:

"Eftir áramótin vélritaði ég skrárnar í 3 eintökum og óskaði Lárus H. Blöndal eftir því að ég afhenti Kjarval og Geir Hallgrímssyni borgastjóra sitt eintakið hvorum og einu eintaki héldi safnið. Ég reyndi nokkrum sinnum að ná sambandi við Kjarval á Hótel Borg en hann kvaðst þá vera slappur og hafa erfitt með svefn. Það var fyrst föstudaginn 17. janúar 1969 sem hann sagðist geta talað við mig. Við hittumst í gestamótökunni á Hótel Borg milli 10 og 11 árdegis og sat ég þar með honum tæpa klukkustund. Það lá vel á honum þessa morgunstund. Þegar ég ætlaði að afhenda honum skrána, neitaði hann fyrst að taka við henni, sagði að þetta væri allt búið og gert, sér kæmi þetta dót ekki lengur við og annað í þeim dúr.
Ég bað hann samt að taka við skráni og féllst hann á það að lokum. Síðan spurði ég hann um ýmsar gamlar myndir, sem ég hafði rekist á, og virtist hann hissa og glaður þeg ég sagði honum frá þeim.
Við Kjarval kvöddumst síðan í mesta bróðerni og virtist hann mjög feginn að mál þetta var komið í höfn og var þetta í síðasta skipti sem ég talaði við hann."

Og síðar í sömu skýrslu: "Kjarval fór á sjúkrahús 28. janúar 1969 þar sem hann dvaldi til dauðadags 13. apríl 1972. Ég heimsótti hann þangað einu sinni en er ekki viss um að hann hafi þekkt mig."

Það hefði átt að vera Steinunni fullljóst á þessu stigi að afi var sjúklingur og ef að hún vissi að litið var á þetta sem gjöf átti hún að vita að þetta var ekki rétt. En hvergi í þessu bréfi er minnst á "gjöf". Í skýrslu Steinunnar (skrifuð 1987 fyrir Davíð Oddsson) er talað um "gjöf Kjarvals". Ábirgð Steinunnar hlýtur því að vera stór, það er hún sem gerir þenna lista þar sem ekkert listaverk er skráð og þau þar með falin í 17 ár. Ingimundur Kjarval 14. ágúst 2004.

Skrifstofur Reykjavíkurborgar
Skúlatúni 2 - sími 18000
Borgarskjalasafn

Reykjavík, 10. janúar 1969.

Herra listmálari Jóhannes Sveinsson Kjarval, Reykjavík.

Kæri meistari!
Í nóvember s.l. fól Lárus Blöndal borgarskjalavörður mér að fara í gegnum og flokka muni, sem bárust safninu frá yður um þær mundir. Verki þessu var hagað þannig, að tekið var úr öllum kössum, sem dótið barst í og það ryksugað, þurrkað , þvegið eða hreinsað , allt eftir því sem við átti. Dótið var síðan flokkað niður, skrásett og raðað í kassa. Kassarnir voru límdir aftur, bundið fyrir og þeir innsiglaðir.
Auk mín hafa aðeins tvær hreingerningarkonur farið í gegnum þetta dót og höfum við allar reynt að fara eins gætilega með það og okkur var unnt og forðast að hnýsast í sendibréf eða annað. Þessu verki er nú lokið og sendi ég yður afrit að skrá þeirri er ég gerði er ég gekk frá dótinu. Ég vona að þér við lestur þessarar skrár komist að raun um að öllu hefir verið til skila haldið eftir því sem unnt var.

Með virðingu og kærum kveðjum,

(Undirskrift)

Steinunn Bjarman

Aftur á upphafssíðu.